سائين ۽ جن

ارمغان فياض

هر ماڻهو کي پنهنجي ماءُ پيءَ کان ورثي ۾ ڪجهه نه ڪجهه ملي ٿو. ايئن هر ماڻهوءَ ۾ ڪا نه ڪا اهڙي خوبي ۽ خامي هوندي آهي، جنهن مان خبر پوندي آهي ته اها عادت هن جي ماءَ يا پيءَ ۾ به آهي. باقي انسان زماني، حالتن ۽ تجربن مان جيڪو ڪجهه سکي ٿو اهو ماءُ پيءَ جي تجربن کان الڳ به ٿي سگهي ٿو. مون پنهنجي والد حليم بروهيءَ کان اها ڳالهه سکي آهي ته ٿي سگهي ته سچ ڳالهايو ۽ ڪوڙ ڳالهائڻ کان پاسو ڪيو. پر ورثي ۾ جيڪا خامي مون کي ملي آهي سا اها ته سچ ته ڳالهايو پر بي وقتو ڳالهايو. يعني اهڙي وقت جڏهن نه ڪوڙ ۽ نه ئي سچ ڳالهائڻ جي ضرورت آهي بلڪ ڪجهه به ڳالهائڻ جي ضرورت ڪونهي، پر ان مهل اجايو ڳالهائي ويهو.

پنهنجي ان خامي جو احساس ته مونکي اڪثر ٿيندو رهندو آهي پر ان ڳالهه جو احساس مون ان وقت اڃان به وڌيڪ ٿيو هو، جڏهن ڪئين سال پهرين اڃان مان حيدرآباد ۾ هڪ اسڪول ۾ پڙهائيندي هُيس. ان ڏهاڙي آپا ڊي اِي او (ڊسٽرڪٽ ايجوڪيشن آفيسر) کي اسان جي اسڪول جي پرنسپال ۽ ٽيچرن سان ملڻ لاءَ اچڻو هو. مان اتفاق سان ان ڏهاڙي موڪل تي هُيس. اسان جي اسڪول ۾ سائنس جا سبجيڪٽ يعني مئٿس، فزڪس ۽ ڪيميسٽري پڙهائڻ واريون ٽيچرون ٻيون به هيون. پر انهن کي اوچتو الائي ڇا ٿيو جو ان ڏينهن سڀ بيمار ٿي پيون ۽ اسڪول نه آيون. آپا پرنسپال پريشاني وچان مون کي فون ڪري چيو ته جلدي اسڪول پهچ، ڇو جو اڄ خاص طور تي مئٿس پڙهائڻ واري ته هڪڙي به ٽيچر نه آهي. آپا ڊي اِي او ڇا چوندي ته هيڏي وڏي اسڪول ۾ ڇوڪرين کي مئٿس پڙهائڻ واري هڪڙي به ٽيچر نه آهي. تنهنڪري تون وارو ڪر ۽ جيترو جلدي ٿي سگهي اوترو جلدي اسڪول پهچڻ جي ڪوشش ڪر. آپا جو حڪم ٻڌي مان جهڙي تهڙي تيار ٿي رڪشا ۾ چڙهي اسڪول پهتس. مون کي ڏسي آپا جي جان ۾ جان آئي ۽ ڏاڍو خوش ٿي. ٿوري دير ۾ آپا ڊي اِي او به پهچي وئي. آپا پرنسپال، ڊي اي او جي پروٽوڪول ۾ لڳي وئي. ان کانپوءَ آپا ڊي اي او اسٽاف روم ۾ ميٽنگ ڪرڻ لاءِ آئي. اتفاق سان آپا ڊي اي او اچڻ شرط ئي پهرين خواهش مئٿس جي ٽيچر سان ملڻ جي ڏيکاري. مون آپا کي پنهنجو تعارف ڪرايو ته آپا ڊي اِي او چيو ته بس رڳو هڪڙي رياضيءَ جي ٽيچر هن سڄي اسڪول کي پڙهائڻ لاءِ آهي ڇا؟ اهو ٻڌي آپا پرنسپال ته ماٺ ٿي وئي ۽ ڊي اي او کي ڪو به جواب نه ڏنائين، پر منهنجي وات مان نڪري ويو ته ”آپا جيڪڏهن 10 منٽ پهرين اچو ها ته پوءِ مان به نه ملان ها.“ منهنجو اهو بي وقتو سچ ٻڌي آپا پرنسپال جو ته صفا منهن ئي لهي ويو هو ۽ مون کي به پنهنجي ان حرڪت تي اوڏي مهل ئي احساس ٿيو هو پر هاڻي ڇا ٿي ڪري سگهيس سواءِ دل ئي دل ۾ شرمندي ٿيڻ جي.

پنهنجي ان ساڳي عادت جيڪا مون بابا کان انهيرٽ ڪئي آهي يا ائين کڻي چوان ته ورثي ۾ ماڻي آهي، ان سبب مون هڪ دفعو بابا کي به خوار ڪرايو هو. ان زماني ۾ اسين سنڌ يونيورسٽيءَ طرفان بابا کي مليل گهر ۾ رهندا هئاسين. ان ڏهاڙي بابا ڪنهن ڳالهه تي ڪاوڙجي مونکي دڙڪا ڏئي رهيو هو جو اوچتو ڊور بيل وڳي. مان اڳم ئي خار ۾ هُيس، ڇو جو دڙڪا کائي ويٺي هُيس، ان دوران جو در کولڻ ويس ته بابا جو ڪو دوست در تي هو. ان جڏهن مونکي ڏٺو ته ڏاڍي اَدب مان پڇيائين ته ”سائين جن“ آهن. تڏهن مون ورائي کيس چيو هو ته ”سائين“ ته ڪونهي پر ”جن“ ضرور ويٺو آهي. اهو چئي اندر آيس ۽ بابا کي ان ڏانهن موڪليم. بابا جي ان دوست وري اها سڄي ڳالهه بابا کي ٻڌائي ڇڏي.

ان جي ابتڙ فياض کان وري اها ڳالهه سکيم ته ڪنهن کي اجايو رنجائي نه. فياض جو نظريو هي آهي ته توڻي جو اسين هر ڪنهن جي هر فرمائش ۽ هر خواهش ته پوري نه ٿا ڪري سگهون، پر پوءَ به جيڪڏهن ماڻهو ٻيو ڪجهه به نه ڪري سگهي ته گهٽ ۾ گهٽ اخلاق سان ته پيش اچي سگهي ٿو . فياض اها ڳالهه ان ڪري چوي ٿو جو ان اها ڳالهه پنهنجي والد يعني منهنجي سُهري فقير سائين مرحوم کان ورثي ۾ ماڻي آهي. ورثي ۾ مليل ڳالهه ماڻهو جلدي ئي سکي وڃي ٿو، ڇو جو اها جينز ۾ هوندي آهي. پر ان جي ابتڙ ڪا سٺي ڳالهه سکي ان تي عمل ڪندي ان کي پنهنجي عادت ٺاهڻ هڪ ڏکيو عمل آهي ۽ ان کي سکڻ ۾ وقت لڳي ٿو

arma_s2007@yahoo.com

Courtesy: Daily Ibrat, Sunday, November 08, 2009

ڪئناڊا جو نظام ۽ اسان جو نظام

ڪئناڊا جو نظام ۽ اسان جو نظام

ارمغان فياض

ڪئناڊا ۾ رهندڙ انسان  به اسان ۽ توهان جهڙا انسان ئي آهن ۽ ڪئناڊا  به ٻين ملڪن جهڙو ئي ملڪ آهي. اهو رڳو  اتان جو سسٽم آهي، جيڪو ڪئناڊا کي بيمثال ٺاهي ٿو. نه ته حق وٺڻ لاءِ اتي به جاکوڙ ڪرڻي پوي ٿي. مان بنيادي انساني حقن جي ڳالهه نه پئي ڪيان، مثال طور ماني، پاڻي، بجلي، اجهو، لٽو، تعليم ۽ علاج وغيره جون سهولتون وغيره  ته اتي سڀني کي حاصل آهن. مان هتي اهڙن حقن جي ڳالهه ڪري رهي آهيان جن لاءِ اتي به جاکوڙ ڪرڻي پوي ٿي. توڻي جو اتان جو نظام ۽ طريقيڪار اهڙو آهي جو جيئن سڀني کي برابريءَ جي بنياد تي حق ۽ انصاف ملندو رهي، پر هر دفعي ائين ٿئي نٿو. ڇو جو ڪامپٽيشن هئڻ سبب ڪجهه حاصل ڪرڻ لاءِ اُتي به هٿ پير هڻڻا پون ٿا.  پر پوءِ به ڪئناڊا جي سٺي ڳالهه اها آهي ته اتي هر هڪ لاءِ راند جا اصول طئي ٿيل آهن ۽ هر ڪنهن کي انهن اصولن موجب ئي هلڻو پوي ٿو. اتي ائين ناهي ته هڪڙن لاءِ ته اصول آهن ۽ ٻين جي لاءِ اصول ناهن. پر پوءِ به جيڪڏهن ڪنهن کي پنهنجي حقن جي باري ۾ خبر ناهي ته پوءِ اهو گهاٽي ۾ وڃي سگهي ٿو. تنهنڪري ضروري آهي ته ڪئناڊا ۾ پنهنجي حقن کان ماڻهو چڱي نموني واقف هجي. خير هن ڳالهه کي هتي ئي ڇڏيان ٿي ۽ توهان کي پاڻ سان ٿيل هڪ ٻيو واقعو ٻڌايان ٿي. جنهن جي ڪري آئون چڱي خاصي حيران ٿي هُيس.

واقعو هيئن آهي ته مون جڏهن ڪئناڊا ۾ پهرين نوڪري شروع ڪيم ته ٿورن ئي ڏينهن ۾ مان پنهنجو پاڻ کي ڏاڍي محنتي ۽ سٺي ورڪر ثابت ڪري چڪي هُيس. جنهن ڪري منهنجي مينيجر مون مان ڏاڍي خوش هئي. هتي توهان کي هڪڙي ڳالهه ٻڌائيندي هلان ته اُتي ڪئناڊا ۾ آهستي آهستي عورتون هر هنڌ ڪنٽرول سنڀالينديون پيون وڃن ۽ مرد عورتن سان مقابلي ۾ پاڻ کي اهل ثابت نه ڪري سگهڻ سبب پٺتي رهجي ويا آهن، اهو ئي سبب آهي جو اتي ڪئناڊا ۾ نوڪرين ۾ عورتن جو سيڪڙو مردن کان وڌي ويو آهي. پر اهو به وري شايد قدرت جو ئي اصول آهي جو ڪئناڊا ۾ عورتن جي ڀيٽ ۾ مرد ايڏا ڪامپيٽنٽ نه هئڻ جي باوجود به جيئن ته هاڻي اتي هر فيلڊ ۾ اهم عهدن تي عورتون وڌيڪ آهن،  تنهنڪري اهي عورتن جي ڀيٽ ۾ مردن کي نوڪري ڏيڻ ۾ ترجيح ڏين ٿيون. جيئن ته  اتان  جي جنهن ادري ۾ مان نوڪري ڪيان ٿي ان ۾ نوڪرين جي لاءِ انٽرويو ڪندڙ  پينل جو مان به حصو آهيان. تنهنڪري مونکي خبر آهي ته عورت مينيجرون مردن لاءِ ڪيئن سافٽ ڪارنر رکن ٿيون ۽ انٽرويو تي مارڪنگ ڪرڻ وقت مردن کي عورتن جي ڀيٽ ۾ ڪيئن وڌيڪ مارڪون ڏئي فائدو پُڄائڻ جي ڪوشش ڪن ٿيون. پر پوءِ به اتي جيئن ته صفا انڌير نگري لڳل ناهي، تنهنڪري انٽرويو وٺندڙ مينيجرن کي به انٽرويو جي هڪ طريقيڪار يا پروٽوڪول تي هلندي مارڪنگ ڪرڻي پوي ٿي، پر پوءِ به عورتون ڪامپٽيشن ۾ مردن کان کٽي وڃن ٿيون. هتي اها ڳالهه ڪرڻ جو مقصد هي نه آهي ته عورتون زبردست ۽ قابل آهي ۽ مرد قابل ناهن يا آئون ڪا فيمينسٽ قسم جي عورت آهيان ۽ مون کي هرڀرو مردن جي خلاف ئي ڳالهائڻو آهي. نه ائين بلڪل ناهي، بلڪ مان ته ذاتي طور تي فيمينزم جي سخت خلاف آهيان ۽ سمجهان ٿي ته هتي اسان وٽ عورتن سان امتيازي سلوڪ ڪرڻ ۾ مردن جو ذاتي طور تي ڪو ڏوهه ناهي بلڪ ان جو سبب صديون پراڻي معاشري جون جهاليت واريون رسمون آهن، تعليم جي کوٽ ۽ ٻيا سبب آهن. نه ته آئون به هتان جي ئي سنڌي معاشري جي پيداوار آهيان ۽ فياض به هن ئي معاشري جي پيداوار آهي. پر مون سان نه ته فياض امتيازي سلوڪ ڪري ٿو ۽ نه ئي اسان جي سنڌ جي ٻين مردن ڪو مون کي عورت هئڻ جي سبب اڄ ڏينهن تائين ڪا گهٽ حيثيت ڏني آهي. هونءَ ته منهنجي نظر ۾ عورت ۽ مرد ٻئي انسان آهن ۽ انهن مان ڪير به گهٽ وڌ ناهي. پر پوءِ به جيڪڏهن هروڀرو ڪير مونکي چئي ته آئون انهن ٻنهي جنسن مان ڪنهن هڪڙي جنس جو پاسو وٺان ته پوءِ عورت هئڻ جي باوجود به مان ووٽ مردن جي حق ۾ ڏينديس، ڇو جو آئون  صحيح يا غلط اهو سمجهان ٿي ته مردَ پنهنجي سوچ ۽ نيت ۾ عورتن کان وڌيڪ بهتر انسان آهن. مردن کي اجايو بدنام گهڻو ڪيو ويو آهي نه ته اهي ڪي ايڏا خوفناڪ جانور ناهن.  اهو صحيح آهي ته اسان جي معاشري ۾ عورتن سان تمام گهڻيون ناانصافيون ٿين ٿيون. پر ان ۾ مردن کان وڌيڪ اسان جي معاشري جو ڏوهه آهي، سڙيل ۽ ڳريل ريتن رسمن جو ڏوهه آهي، غربت جو ڏوهه آهي، نفسياتي بيمارين ۽ وسوسن وغيره جو ڏوهه آهي. باقي وڏا وڏا واقعا ۽ ايڪسيپشنل ڪيس ٿيندا رهن ٿا پر انهن جي ڪري سڀني مردن کي ڏوهي قرار نٿو ڏئي سگهجي. سو مون ڳالهه پئي ڪيم ته نه رڳو مان پنهنجي پهرين نوڪري تي پاڻ کي هڪ سٺي ورڪر ثابت ڪري چڪي هُيس بلڪ منهنجي مينيجر به مون مان خوش هئي. پوءِ مونکي هڪ ٻئي هنڌ سٺي آپرچونٽي يا موقعو نظر آيو ته اتي نوڪري لاءِ اپلاءِ ڪيم ۽ جڏهن اتي نوڪري ملڻ جو آسرو نظر آيم ته مون پنهنجي مينيجر کي ٻڌايم ته مان هيءَ نوڪري ڇڏي ٻي پاسي وڃڻ چاهيان ٿي. پر دل ۾ سوچي رکيو هئم ته جيڪڏهن منهنجي مينيجر مونکي چيو ته تون هڪڙي سٺي ورڪر آهين ۽ اسان کي تنهنجي ضرورت آهي ته پوءِ هيءَ نوڪري به ٺيڪ آهي، اجايو ٻي نوڪري لاءِ هن نوڪريءَ کي ڪو نه ڇڏينديس ۽ منهنجو خيال هو ته منهنجي مينيجر مون کان ضرور پڇندي ته توکي هتي ڪهڙي تڪيلف آهي ۽ تون هتان نوڪري نه ڇڏي وڃ وغيره وغيره. پر نه سائين ڪٿي، مون جيئن ئي ساڻس اها ڳالهه ڪئي ته منهنجي مينيجر مونکي چيو ته تون هتي ويهه ته آئون پنجن منٽن ۾ اچان ٿي. اهو چئي اها آفيس ۾ وئي ۽ جڏهن موٽي ته سندس هٿن ۾ منهنجي ان ڏينهن تائين جي ڪيل ڪم جو ليٽر هو. اهو ليٽر ڏيندي مونکي چيائين ته تون ڏاڍي سٺي ورڪر هنيئنءَ، اسان توکي مِس ڪنداسين، خدا حافظ ۽ منهنجو وات کُليو جو کُليو ئي رهجي ويو هو.

ان حوالي سان جڏهن سوچيان ٿي ته پوءِ مونکي حيدرآباد ۾ ڪيل پنهنجي نوڪري ياد اچي ٿي. حيدرآباد جي جنهن هائر سيڪنڊري اسڪول ۾ مان سبجيڪٽ اسپيشلسٽ هُيس، ان اسڪول جو ڪلارڪ لڳ ڀڳ روزآنو پرنسپال کي ڌمڪيون ڏيندو هو ته آپا جيڪڏهن ٽِيچِرن مون کي گهڻو پريشان ڪيو ته پوءِ مان هيءَ نوڪري ڇڏي ڏيندس. آپا وري چوندي هُيس ته ”بابا پٽ صبر ڪر، سڀ ٺيڪ ٿي ويندو“. پوءِ جڏهن اهو اسڪول امتحانن جو سينٽر لڳو ته ان ڪلارڪ پرنسپال کي چيو ته ”آپا منهنجي ڀائيٽي انٽر ۾ آهي، ان جا پيپر سٺا نه ٿيا ته پوءِ منهنجو هن اسڪول ۾ ڪم ڪرڻ جو ڪهڙو فائدو؟ آپا کيس چيو ته نه ائين وري ڪيئن ٿيندو؟ مان جيئن ته اتي فرسٽ ايئر ۽ انٽر کي پڙهائيندي هُيس، تنهنڪري منهنجي به ڊيوٽي لڳي. اتفاق سان امتحانن جي پهرين ڏينهن ئي منهنجي ڊيوٽي انويجيلٽر طور ان روم ۾ لڳي، جنهن روم ۾ ان ڪلارڪ جي ڀائيٽي هئي. مان پيپر شروع ٿيڻ کان پهرين ئي پنهنجو اهڙو تعارف ڪرائي ڇڏيندي هُيس جو ان کانپوءِ ڇوڪريون پنهنجا ڪارتوس پاڻ ئي ڪڍي منهنجي آڏو رکي وينديون هيون ۽ ڪنهن کي به جرئت نه ٿيندي هئي جو پيپر دؤران ڪاپي (چيٽنگ) ڪري سگهي. ڪلارڪ جڏهن اهو ڏٺو ته وڃي آپا کي ٻڌايائين. جيئن مون کي ياد پوي ٿو ته  آپا شايد پاڻ به انهن امتحانن دؤران فيڪٽوٽم هئي ۽ اسڪول جي هڪ ٻئي سينئر ٽيچر انٽرنل هئي، تنهنڪري انهن جي حڪم تي مونکي ٻئي روم ڏانهن انويجيليشن لاءِ اماڻيو ويو ۽ پوءِ ان خاص  روم ۾ هڪ ٻي ٽيچر کي هلڪو هٿ رکڻ جي هدايت سان اماڻيو ويو هو، جنهن ۾ ڪلارڪ جي ڀائيٽي امتحان ڏيئي رهي هئي.

چوڻ جو مقصد اهو ته ڪئناڊا جي ترقي ڪرڻ جا ته ٻيا به ڪيترائي سبب آهن، پر انهن مان هڪڙو اهو به آهي اتي ائين ڪنهن جي به ڏاڍائي ڪو نه هلي ٿي، جيئن هتي اسان وٽ هلي ٿي. ڪير بنا ڪنهن دليل جي ڪم ڪرڻ کان انڪار ڪري ٿو ته پوءِ ان کي منٿون ميڙون نٿا ڪن. ها اُتي هيلٿ ۽ سيفٽيءَ جي مليل حقن تحت ڪير به ڪم ڪرڻ کان تيستائين انڪار ڪري سگهي ٿو، جيستائين ايمپلائر ان جي ان قانوني حق کي ايڊريس نٿو ڪري. مثال طور روڊ جي تعمير دؤران جيڪڏهن ٺيڪيدار روڊ تي ڪم ڪندڙ مزدورن کي اُس، مِٽي، دونهين ۽ ڌڪ لڳڻ کان بچاءَ جي لاءِ ماسڪ، هينڊ گلوز، سيفٽي شوز، سيفٽي هيٽ (خاص قسم ٽوپي)، سيفٽي عينڪ،  ۽ پيئڻ لاءِ صاف پاڻي وغيره  جيستائين نٿو ڏئي، تيستائين ان مزدور جو اهو حق آهي ته اهو ڪم ڪرڻ کان انڪار ڪري سگهي ٿو ۽ اهو ايمپلائر يا ٺيڪيدار وغيره جو قانوني فرض آهي ته اهو پنهنجو فرض ادا ڪندي مزدور جي هيلٿ ۽ سيفٽي کي يقيني بڻائي، نه ته ٻي صورت ۾ مزدور کي اهو حق حاصل آهي ته اهو معاملو هيلٿ ۽ سيفٽي بورڊ ڏي کڻي وڃي يا پنهنجي يونين کي ٻڌائي ته اها اهو معاملو لاڳاپيل فورمن تي کڻي.

سو ڳالهه پئي ڪيم اسڪول جي ته اسان وٽ جيڪڏهن اسڪول جو ڪلارڪ موڪل تي هليو وڃي ته پوءِ سڀ ڪم ئي رُڪجي وڃن ٿا، ڇو جو ٻين کي ڪم ئي نٿو اچي. پر ان جي ڀيٽ ۾ ڪئناڊا ۾ جڏهن به ڪنهن کي ڪا به نوڪري ڏني وڃي ٿي ته پوءِ ان کي مڪمل اورينٽيشن ڏني وڃي ٿي. ڇو جو اهي نئون ماڻهو رکي ان مان اها اميد نٿا ڪن ته اهو سڀ ڪم پاڻهي ڪري ڏيکاريندو، بلڪ ان کي مڪمل اورينٽيشن ڏيئي سڀ ڪم سيکاريا وڃن ٿا، تنهن کان پوءِ مليل اورينٽيشن تحت اهو يا اها جيڪي به ڪم سکي آهي انهن ڪمن جي لسٽ واري اورينٽيشن بائنڊرتي صحيح ڪري ٻڌائيندو يا ٻڌائندي  آهي ته هاڻي اهو ڪم اها پاڻ به ڪري سگهي ٿي ۽ ان کانپوءِ مينيجر کي به ان بائينڊر تي  صحيح ڪرڻي پوندي آهي ته ان نئين ڀرتي ٿيل اسٽاف کي سندس ڪم جي مڪمل تربيت ڏياري آهي. ائين اتي تربيت ڏيڻ وٺڻ جو سلسلو هلندو ئي رهي ٿو. تنهنڪري اتي ڪم جي ماهر ۽ تربيت ورتلن جي بلڪل به کوٽ ناهي. پر ان جي باوجود به جيڪڏهن ڪير ڪم ڪري نٿو ڏيکاري ته پوءِ ان کي منٿون ڪرڻ جي بدرآن ٻيو ماڻهو رکي ان کي تربيت ڏيڻ شروع ڪري ڏين ٿا. هونئن به اتان جي اسڪولن، ڪاليجن ۽ يونيورسٽين مان پاس ٿيل اَڳم ئي پنهنجي پنهنجي ڪمن ۾ ماهر ٿي نڪرن ٿا يا نڪرن ٿيون ۽ انهن کي هرڀرو ايڏي ڪا گهڻي تربيت جي ضرورت نه هوندي آهي. پر پوءِ به اتي وقت به وقت نئين سر تربيت ڏيڻ ۽ وٺڻ جو سلسلو هلندو ئي رهي ٿو. هونئن به چون ٿا ته بيٺل پاڻي ڌپ ڪري وڃي ٿو ۽ هلندڙ پاڻي تازو رهي ٿو.  ائين اتان جو سسٽم هر وقت حرڪت ۾ رهي ٿو ۽ حرڪت ۾ ئي برڪت آهي. جيڪو ماڻهو نوڪري ڇڏڻ چاهي ٿو ان کي خوشي سان باءِ ڪن ٿا ۽ نئين ماڻهو کي تربيت ۽ ٽريننگ ڏياري ويلڪم ڪن ٿا. اتي اهو تصور ئي ناهي ته ڪا خاص خوبي رڳو هڪ فرد ۾ ٿي سگهي ٿي. هنن جو خيال آهي ته اسين تربيت ۽ ٽريننگز ذريعي ماڻهن کي سيکاري ۽ سنواري سگهون ٿا ۽ انهن کي معاشري جي لاءِ ڪارآمد شهري بڻائي سگهون ٿا. معنيٰ ته اهي ڪنهن جا محتاج ٿيڻ جي بدرآن نون ماڻهن کي تربيت ڏيارڻ ۽ ڪم سيکارڻ تي توانايون خرچ ڪن ٿا. هنن جي سوچ ۽ اصول  آهي ته مسئلو حل ڪرڻو آهي نه ڪي مسئلي مان مسئلو ٺاهڻو آهي. ائين هنن جو سسٽم يا نظام ڀرپور انداز ۾ هلندو رهي ٿو ۽ پيداوار ڏيندو رهي ٿو. ائين اتي ڪير به سسٽم يا نظام کان مٿانهون ناهي بلڪه هر ڪنهن کي سسٽم يا اصول تحت هلڻو پوي ٿو.

مان ڪئناڊا ۾ رهندي اڪثر سوچيندي آهيان ته هتي سنڌ پرڳڻي جا شهري ڪيڏا نه خوشنصيب آهن جو قدرت کين هيڏين نعمتن سان نوازيو آهي ۽ اهڙي موسم ۽ جاگرافي ڏني آهي جو زندگي کي جيئڻ لاءِ ايترا جتن نٿا ڪرڻا پون، جيترا ڪئناڊا ۾ ڪرڻا پون ٿا. ڇو جو ڪئناڊا دنيا جي گولي تي اُتر قطب تي هئڻ سبب هر وقت سرد هوائن، طوفانن ۽ برفباريءَ جي گهيري ۾ رهي ٿي. جنهنڪري کين خاص انداز جا اسٽيٽ آف آرٽ قسم جا گهر ٺاهڻا پون ٿا ۽ انهن ۾ رهڻو پوي ٿو، خاص قسم جو جون گرم جيڪٽون پائڻيون پون ٿيون ۽ ساڳي ريت اتان جي سخت موسم کي منهن ڏيڻ واريون موٽر ڪارون ۽ بسون استعمال ڪرڻيو پون ٿيون. اهي سڀ ڳالهيون ظاهر ته خرچ کائين ٿيون، ائين اتي رڳو زندگيءَ کي ان جي گهربل انداز تي جيئڻ لاءِ ئي وڏيون رقمون خرچ ڪرڻيون پون ٿيون ۽ محنتون ڪرڻيون پون ٿيون.  پر ان جي ڀيٽ ۾ اسان کي هتي سنڌ ۾ گهر مان ٻاهر نڪرڻ لاءِ نه ته ڪو خاص بندوبست ڪرڻو پوي ٿو، نه ڪو خاص لباس پهرڻو پوي ٿو ۽ نه ئي خاص سواريءَ جي ضرورت پوي ٿي، پر پوءِ به اسان جو پرڳڻو ايڏو پٺتي پيل هجي ۽ ڪئناڊا نه رڳو ايڏو ترقي ڪيل ملڪ هجي بلڪه دنيا جي نئين کان نئين ايجادن ۽ سهولتن جو مرڪز هجي ته پوءِ اسان کي پنهنجي خرابين جو جائزو ضرور وٺڻ گهرجي ۽ پنهنجي نظام ۾ سڌارا آڻڻ جي ڪوشش ڪرڻ گهرجي. چوڻي آهي ته ”همٿ مردان مدد خدا“ يعني اسين به جيڪڏهن سچي دل سان پنهنجي نظام کي سڌارڻ چاهيون ته سڌاري سگهون ٿا، ترقي ڪرڻ چاهيون ته ترقي ڪري سگهون ٿا ۽ پنهنجي پرڳڻي کي ترقي ڪيل معاشرن ۽ ملڪن جي صف ۾ آڻي بيهاري سگهون ٿا. مان پاڻ به ٻن ٻارن جي ماءُ آهيان ۽ مونکي اميد آهي ته الله سائين منهنجي دعا ضرور اگهائيندو ۽ اڄ نه ته سڀاڻي اسان جو پرڳڻو به ترقي ڪيل ملڪن جي صف بيٺل نظر ايندو، آمين.

arma_s2007@yahoo.com

Courtesy: Sindhi Daily Ibrat, Tuesday, Nov. 03, 2009

هي جا ٺٽي کان ويگن هلي ٿي

هي جا ٺٽي کان ويگن هلي ٿي!

ارمغان فياض

هر معاشري جو پنهنجو طريقو، نمونو ۽ پهچ آهي. مون جيئن هتي پنهنجي سنڌ امڙ کان سکيو آهي بلڪل تيئن ئي ڪئناڊا وڃڻ کانپوءِ اتي به نئين کان نيون ڳالهيون سکيون آهن. توڻي جو اهي ڳالهيون صفا نيون ته ڪونهن، پر انهن ڳالهين تي اُتي جيئن پاليسي ٺاهي عمل ڪيو وڃي ٿو، اها ڳالهه مون واقعي به انهن کان سکي آهي. چوڻ ۾ ته ڳالهه صفا ننڍي آهي، پر اصل ۾ وڏي ڪم جي آهي. مان ڪئناڊا ۾ جتي نوڪري ڪيان ٿي، اتان جو اصول اهو آهي ته مينيجمينٽ جي ميٽنگ دؤران ڪنهن ڳالهه يا نقطي تي جيڪڏهن ڪنهن مينيجر کي اعتراض آهي يا ڪنهن جي راءِ ٻئي کان مختلف آهي ته پوءِ ان کي گهرجي ته اها پنهنجو اعتراض ڪندي ان مسئلي تي پنهنجي پوائنٽ اٿاري ۽  ٻڌائي ته ڪهڙي ڳالهه تي اعتراض آهي ۽ ڇو آهي؟ اهو به ته ان ڳالهه يا مسئلي کي ڪيئن حل ڪجي جو  اعتراض به ختم ٿي وڃي ۽ مسئلو به حل ٿي وڃي. جيڪڏهن ڪنهن ڳالهه يا مسئلي تي توهان کي اختلاف آهي، پر توهان ان تي پنهنجو اعتراض نٿيون اٿاريو ۽ خاموش رهو ٿيون ته پوءِ ان جو مطلب اهو ٿيو ته توهان ان ڳالهه يا ايجنڊا سان متفق آهيو. جيڪڏهن اوهان ڪنهن ڳالهه تي  ميٽنگ مان واڪ آئوٽ ڪري وڃو ٿيون ته به ان جو مطلب اهو ورتو ويندو ته اوهان راضي آهيو ۽ ٿيل فيصلن سان متفق آهيو.. غور ۽ ويچار رڳو انهن ڳالهين تي ڪيو ويندو جن جي حمايت يا مخالفت دليلن جي بنيادن ڪئي ويندي. مِنَٽس ۾ انهن نقطن کي ئي شامل ڪيو ويندو جن جي حمايت يا مخالفت دليلن سان ٿيل هوندي، باقي ڪنهن کي ڪنهن ڳالهه تي اعتراض آهي، پر خاموشي اختيار ڪيو ويٺي آهي ته پوءِ ان خاموشيءَ مان اهو مطلب ڪڍيو ويندو ته اها ان ڳالهه سان متفق آهي ۽ اهو به ته جيڪڏهن ڪا مينيجر اهو فرض ڪري سمجهي ٿي ته  ٻيون مينيجرون سندس خلاف آهن ۽ سندس خلاف سازشون ڪري رهيون آهن ته پوءِ رڳو فرضي بنياد تي قائم ڪيل راءِ يا الزام تي ٻئي  جي خلاف قدم نه کڻبو، جيستائين الزام هڻندڙ اهو نٿي ٻڌائي ته مسئلو ڪٿي آهي ۽ جيڪڏهن مسئلو آهي ته پوءِ ان جو حل ڇا آهي؟ ڇو جو رڳو مسئلو ٻڌائڻ سان مسئلو حل ڪو نه ٿو ٿي وڃي. تنهنڪري، جيڪڏهن ڪا مينيجر مسئلو پيش ڪري ٿي ته پوءِ ان جو حل به ان کي ئي ٻڌائڻ کپي ته پوءِ جيئن ان ڳالهه تي وڌيڪ برين اسٽرامنگ ڪري ان کي حل ڪرڻ لاءِ اڳتي وڌي سگهجي. ائين ڪينيڊينز وڏن کان وڏا مسئلا حل ڪري وٺن ٿا.

پر ان جي ڀيٽ ۾ هتي سنڌ ۾ اسين مسئلن جي گهاڻي ۾ چاڪيءَ جي ڏاند وانگر ڦيرين مان ڦيريون پائيندا رهون ٿا. ڪڏهن بجلي ڪونهي، ڪڏهن پاڻي ڪونهي. ڪڏهن ناليِ ۽ گٽر (مين هول) بند آهي. هتي هر ڪنهن کي شڪايت آهي، هر ڪنهن جو مسئلو آهي، هر ڪنهن جي ٻئي تي دانهن آهي، پر حل ڪو به ڪو نه ٿو ٻڌائي. ماڻهو گٽر بند هئڻ ۽ پاڙي ۾ بيٺل گندي پاڻي جي شڪايت ڪن ٿا. ظاهر آهي ته اها شڪايت بلڪل صحيح  آهي. جنهن ۾ ڏوهه نه رڳو  لاڳاپيل محڪمي، عملدارن ۽ اسٽاف جو  آهي، پر ان سان گڏوگڏ اها صورتحال پيدا ڪرڻ ۾ اسان جو پنهنجو به ڏوهه ٿي سگهي ٿو. ڇا ڪڏهن اسان پاڻ به سوچيو آهي ته اسان کي ائين ٻاهر گهٽي ۾ يا گٽر ۾ گند نه اڇلائڻ گهرجي، جيئن اسين اڪثر اڇلايون ٿا. پر مسئلو هي آهي ته اسان کي رڳو ٻين کي ڏوهه ڏيڻ اچي ٿو، پر پنهنجو خود تنقيدي جائزو ڪڏهن به ڪو نه ٿا وٺون ۽ مسئلي جو ڪو حل ڪو نه ٿا ٻڌايون. ائين اسان وٽ مسئلن مٿان مسئلا گڏ ٿيندا رهن ٿا، پر اهي حل ڪو نه ٿين ٿا. مسئلا تڏهن حل ٿيندا جڏهن اسين انهن تي گڏجي ويهي سوچينداسين، ڳالهائينداسين ۽ انهن مسئلن کي حل ڪرڻ لاءِ پنهنجي پنهنجي راءِ ڏينداسين.

مون کي اڄ به ياد آهي ته فياض ۽ مان ٺٽي مان حيدرآباد اچڻ لاءِ اسٽاپ تي بيٺا هئاسين. هي اهو زمانو هو جڏهن اسان جي آفيسر شاهيءَ جي ڪرپشن لٽمار سبب تازو ئي ايس آر ٽي سي (سنڌ روڊ ٽرانسپورٽ ڪارپوريشن) بند ٿي وئي هئي. ڇو هتي اسان جي آفيسر شاهي سنڌ جي هر بجيٽ ۽ ملڪيت کي مال غنيمت سمجهي کائي وڃي ٿي. جنهن جي ڪري ايس آر ٽي سيءَ جون حيدرآباد کان ٺٽو ۽ ٺٽي کان حيدرآباد هلندڙ بسون به هلڻ بند ٿي ويون هيون.. تنهنڪري ان زماني ۾ ٺٽي ۽ حيدرآباد روٽ تي مڙئي جهڙيون تهڙيون ويگنون هلڻ لڳيون هيون. هاڻي ته الائي ڇا صورتحال آهي، پر ان زماني ۾ ٺٽي کان حيدرآباد اچڻ لاءِ ان ويگن کانسواءِ ٻيو ڪو ذريعو يا آپشن نه هو. جيئن ته ان زماني ۾ ڪراچي کان ٺٽي تائين بسون وغيره هلنديون هيون، تنهنڪري اسين ڪراچي کان ٺٽي ۾ رهندڙ فياض جي ڀيڻ يعني منهنجي نِڙان جي گهر تائين آرام سان پهچي ويا هئاسين. پر ٺٽي کان حيدرآباد پهچڻ واقعي به مسئلو هو. ان ڏهاڙي به اسٽاپ تي ويگن يا ائين کڻي چئون ته وين بيٺي هئي.

پٺين يا آخري سيٽ تي اڳم ئي ٽي ٻيون عورتون ويٺيون هيون. ويگن واري مون کي به انهن عورتن سان ويهڻ لاءِ چيو ۽ فياض منهنجي سيٽ کان اڳين سيٽ تي ٻين ويٺل مردن سان گڏ بلڪل منهنجي سامهون ويهي رهيو. مونکي وڏو ڪارو چشمو پاتل هو. توڻي جو ان ڏينهن ۾ گرمي ڏاڍي هئي، پر پوءِ به ويگن اندر ماحول اهڙو ته مرداڻو هو جو مان چادر پايو ويٺي هُيس. ائين ڪجهه دير تائين ويگن وارو سواريون کڻندو رهيو ۽ پوءِ نيٺ ويگن هلڻ لڳي هئي. پندرنهن يا ويهن منٽن کانپوءِ مونکي احساس ٿيو ۽ لڳو ته ڪير پٺيان کان منهنجي چادر هلڪي انداز ۾ ڇڪي رهيو آهي. مون آهستي سان فياض کي چيم ته پٺيان ڪير آهي، جيڪو منهنجي چادر ڇڪي رهيو آهي. فياض ڪنڌ ورائي ڏٺو ۽ چيائين ته ”ڪير به ڪونهي، تون اڳيان ڏس“. مان سڄو رستو اڳيان ڏسندي رهيس ۽ فياض تي خارون کائيندي رهيس ته ڪير پٺيان هر هر آهستي سان منهنجي چادر ڇڪي رهيو آهي، پر فياض ڪجهه ڪرڻ بدران مونکي چئي رهيو آهي ته اڳيان ڏس، آخر فياض جي کوپڙي سان مسئلو ڪهڙو آهي؟ خير نيٺ حيدرآباد پهتاسين ۽ ويگن مان لهڻ جو وقت آيو ته ڇا ڏسان ته مان جنهن آخري سيٽ تي ويٺي هُيس، ان سيٽ ۽ وين جي پٺيان کان کلڻ واري در جي وچم جيڪو خالي حصو هو ان ۾ ٻڪري بيٺل هئي، جيڪا سڄو رستو منهنجي چادر چٻاڙيندي آئي هئي.

اصل ۾ منهنجي ويگن ۾ چڙهڻ کانپوءِ ڪنهن موقعي تي ويگن واري ٻڪري به ويگن ۾ چاڙهي ڇڏي هئي. جنهن جي مونکي خبر نه هئي، ڇو اها پٺيان هئي. مٿان ويگن ۾ ايڏي ته سوڙهه هئي ۽ صورتحال ڪجهه اهڙي هئي جو مان پٺيان ورائي ڏسي ڪو نه پئي سگهيس. پر فياض ڪنڌ ورائي ڏسي پئي سگهيو ۽ کيس اڳم ئي خبر هئي ته پٺيان ٻڪري آهي، پر فياض مون کي ڪو نه ٻڌايو. ڇو جو فياض مونکي چڱي نموني سڃاڻندو هو. جيڪڏهن فياض مونکي ان باري ۾ ٻڌائي ها ته پوءِ مان  ويگن کي بيهاري اتي ئي لهي پوان ها ۽ پوءِ مونکي حيدرآباد تائين پهچائڻ جو مسئلو فياض جو هجي ها. ظاهر آهي ته ان زماني ۾ ٺٽي کان حيدرآباد تائين پهچڻ جو واحد ذريعو اها ڍور ويگن ئي هئي. ان ڪري ئي فياض مونکي چوندو رهيو ته پٺيان ڌيان نه ڏي، اڳيان ڏس. پوءِ ته مان فياض تي ڏاڍي ڪاوڙيس، پر هاڻي ڇا ٿي سگهيو ٿي، ڏڌو کير وري ٿڻي نه پوي وانگر منهنجي ڪاوڙ بيڪار هئي.

منهنجي چوڻ جو مطلب هي آهي ته مسئلو اهڙي فورم تي رکو ۽ اهڙي ماڻهو جي اڳيان رکو، جيڪو مسئلي کي سمجهي ۽ ان کي حل ڪرڻ جي صلاحيت به رکي. نڪي اهڙن فورمن ۽ اهڙن ماڻهن جي اڳيان رکو، جيڪي مسئلي مان مرڳو مسئلن جو مربو ٺاهي ڇڏين. تڏهن مونکي فياض جي ڪيل اها حرڪت ڏاڍي غلط لڳي هئي. پر ان  باري ۾ اڄ جڏهن سوچيان ٿي ته پوءِ مونکي فياض جو ڪيل اُهو فيصلو اڄ بلڪل صحيح لڳي ٿو. ڇو جو ان وقت فياض مونکي ٻڪريءَ جي باري ۾ ٻڌائي ها ته پوءِ ضرور مان گوڙ ڪيان ها ۽ ويگن مان لهي پوان ها، پر مسئلي جو حل نه پيش ڪيان ها.  اهو ته ڪئناڊا پهچڻ کانپوءِ مون سکيو آهي ته جيڪڏهن مونکي ڪو مسئلو آهي ته ان مسئلي جو حل به مونکي ئي پيش ڪرڻو آهي ته جيئن ٻيا به منهنجي ان مسئلي کي حل ڪرائڻ ۾ هٿ ونڊائي سگهن ۽ منهنجي مدد ڪري سگهن.

arma_s2007@yahoo.com

Courtesy: Daily Ibrat, Sunday, November 01, 2009

Think Positive!

ٿِنڪ پازيٽو

ارمغان فياض

ڪئناڊا وڃڻ کانپوءِ جيڪا ڳالهه مون سڀني کان وڌيڪ سِکي آهي سا اها آهي ته ”آلويز ٿنڪ پازيٽو“. مون اُتي جنهن کان به پڇيو آهي ته زندگي ڪيئن پئي گذري ته ڪنهن به جواب ۾ ورائي اهو نه چيو آهي ته ” زندگي زهر آ، تيلي ڏيڻ جي دير آ، اندر دل ڀڳل ڀريل آهي، حياتي بس سڏڪا ۽ سور آهي، فلاڻي ڪيس ۾ پوليس ۽ وڪيل يا فلاڻي بيماري سبب روڙي ميڙي سڀ ڪجهه ڊاڪٽرن تي خرچ ڪري ڇڏيم“. ان جي ابتڙ اُتي ڪئناڊا ۾ توهان کي جواب ملندو ته ”ڪين ناٽ ڪمپلين“. اتي ڪنهن بيمار کان سندس باري ۾ پڇبو ته چوندو ته رڳو هيءَ بيماري آهي پوءِ ڀلي اها بيماري ڪينسر ئي ڇو نه هجي. مان اتي ڪئناڊا ۾ سماجي صحت جي هڪ قسم جي گڏيل شعبي ۾ ڪم ڪيان ٿي ۽ اتي انهن کي تڪليفن ۽ بيمارين دؤران ويجهي کان ڏسڻ جو موقعو ملندو رهي ٿو. مينيجر هئڻ سبب مينيجمينٽ جي ميٽنگن ۾ شامل ٿيڻ منهنجي نوڪريءَ جو حصو آهي. تنهنڪري ان حوالي سان مختلف ڳالهيون ٻڌندي رهندي آهيان.

مثال طور فلاڻي کي اَرٿ رائٽس (هڏن ۾ سور) جي بيماري ٿي وئي آهي، پر پوءِ به چڱي ڳالهه اها آهي ته اهو اڃان سئمنگ ڪري سگهي ٿو. فلاڻيءَ جون اسٽروڪ کان پوءِ ٻئي ڄنگهون جواب ڏئي ويون آهن، پر خوشيءَ جي ڳالهه اها آهي ته پنهنجي اليڪٽرڪ وهيل چيئر تي خوش آهي. هڪڙي عورت ورڪر کي نوڪري مان ڪڍي ڇڏين ته ان مينيجمينٽ تي ڪيس ڪري ڇڏيو ۽ پوءِ اها ڪيس کٽي وئي ته ميٽنگ ۾ ان جو ذڪر ٿيو ۽ چيو ويو ته ڏاڍو سٺو ٿيو جو کيس سندس حق مليو. پر تازو ٿيل هڪ ڳالهه ڏسي منهنجي دماغ جون ميخون ئي ڍليون ٿي ويون آهن.

تازو اسان جي شعبي جي هڪ مئنيجر جي ڌيءَ جيڪا 19 سالن جي هئي، ڪينسر سبب گذاري وئي. اها لڳ ڀڳ 6 مهينن کان تمام گهڻو بيمار هئي. اتي جڏهن به ڪير گذاري وڃي ٿو ته ان جي اَٽاپسي يا ائين کڻي چئون ته پوسٽ مارٽم ضرور ٿئي ٿو. ان کانپوءِ مري ويل کي فيونرل هوم پهچايو ويندو آهي. جتي مرڻ واري يا واريءَ کي غسل ڏئي، وهنجاري سينگاري ڪاٺ جي ڪفن ۾ رکيو ويندو آهي. جيئن ته اتي ماڻهن جي زندگي مصروف زندگي آهي، تنهنڪري وارث فيونرل هوم وارن کي ٻڌائي ڇڏيندا آهن ته اسان هيترن ڏينهن کانپوءِ فلاڻي ڏينهن تي وزيٽيشن (آخري ديدار) لاءِ اينداسين ۽ فلاڻي ڏينهن ۽ وقت تي مرڻ واري جي ياد ۾ دعائي الودعائي گڏجاڻي رکي وڃي. وزيٽيشن واري ڏينهن مقرر وقت تي وارث مرڻ واري جو آخري ديدار ڪري هليا ويندا آهن ۽ پوءِ وارثن جي هدايت تي فيونرل هوم جي اليڪٽرڪ بٺيءَ ۾ ساڙي ان جي خاڪ شيشي جي خوبصورت برنيءَ ۾ وجهي رکي ڇڏيندا آهن. ان کانپوءِ مقرر ڏينهن ۽ وقت تي فيونرل هوم ۾ دعائي الوداعي گڏجاڻي ٿيندي آهي. جنهن ۾ مرڻ واري يا واريءَ جا مٽ مائٽ ۽ ساهيڙيون وغيره شريڪ ٿينديون آهن. جتي پهريائين پادري صاحب پنهنجي خطبي جي ذريعي مرڻ واري يا واريءَ جي باري ۾ ٻڌائيندو آهي ۽ پوءِ آنجهاني جي آتما جي شانتيءَ لاءِ دعا ڪندو آهي. ڪير لاش کي ساڙائي ٿو يا نٿو ساڙائي اهو مرڻ واري يا واريءَ جي وارثن جي رواجب، عقيدي ۽ مالي حيثيت تي ڇڏيل هوندو آهي.

هي منهنجو پهريون دفعو هو جو اتي مان مرڻ واريءَ جي ڪنهن الوداعي دعائي گڏجاڻيءَ ۾ شريڪ ٿيڻ لاءِ فيونرل هوم وڃي رهي هيس. مون صفا سادا ۽ اڇي رنگ جا ڪپڙا پاتم. سادي چوٽي ڪيم ته جيئن ائين نه لڳي ته مونکي ڪو افسوس ڪونهي. فيونرل هوم ۾ داخل ٿيس ته هڪڙي ڪنڊ ۾ ڏاڍي سجاوٽ سان ڇوڪريءَ جون ننڍي هوندي کان آخري وقت تائين جون تصويرون لڳل هيون ۽ ٻي ڪنڊ ۾ گُلَ رکيل هئا. سامهون هڪ وڏي ٽي وي اسڪرين ڀتِ تي لڳل هئي. خوبصورت هال ۾ مرڻ واري جا مٽ مائٽ ۽ ساهيڙيون ائين خوبصورت لباس پهري ويٺيون هيون، ڄڻڪ ڪنهن پارٽيءَ ۾ شرڪت ڪرڻ آيون هجن. هر طرف رڳو خوشبو ئي خوشبو ۽ بهار لڳي پئي هئي. مان اهو منظر ڏسي حيراني منجهان وائڙن وانگر اڃان هيڏانهن ڏسڻ لڳس ته اسان جي ڊپارٽمينٽ جي هڪ ٻي مينيجر مون کي سڏي پنهنجي ڀر ۾ پيل خالي ڪرسيءَ تي ويهاري ڇڏيو. ٿوري دير ۾ پادري صاحب آيو ۽ مرڻ واري جي باري ۾ ڳالهايو ۽ دعا گهري. ان کانپوءِ ڇوڪري جي ماءُ ۽ پوءِ والد اسٽيج تي اچي پنهنجي ڌيءَ جي باري ۾ ڳالهايو ۽ سندن ڌيءَ جا يادگار واقعا ۽ ڳالهيون ٻڌايون ۽ پوءِ مرحومه جي ڀائرن ۽ ڀيڻن سڀني جي ڳالهائڻ جو تت اهو هو ته مرحومه زندگيءَ ۾ ڪهڙيون ڪهڙيون خوشيون ڏٺيون. انهن اهو به ٻڌايو ته سندس فلاڻي سالگره تي اسان کيس ڪهڙا ڪهڙا تحفا ڏنا جيڪي کيس پسند آيا ۽ انهن کي ڪيئن مرحومه ڏاڍو انجواءِ ڪيو هو. هاڻي جڏهن مرحومه اسان سان گڏ ڪونهي ته به خوش آهيون جو مرحومه هن دنيا جي ڏکن ۽ تڪليفن کان آزاد جنت ۾ آهي. پالڻهار وٽ جيئن ته بهشت ۾ جڳهه جي کوٽ ناهي ۽ مرحومه جيئن ته اسان کان اڳ ۾ اتي وڃي چڪي آهي، تنهنڪري اسان کي اميد آهي ته مرحومه اسان لاءِ به پالڻهار کان جنت ۾ اسان لاءِ به بهتر مقام لاءِ درخواست ڪندي. سندس ماءُ سان افسوس ڪرڻ لاءِ مليس ته چيائين ته توڻي جو منهنجي ڌيءَ هاڻي هتي اسان سان گڏ ڪونهي، پر اسان وٽ سندس تمام گهڻيون تصويرون آهن، جيڪي اسان کي سدائين خوش رکنديون. ان ڏيڍ ڪلاڪ جي دعائي الوداعي گڏجاڻيءَ ۾ مون مرحومه جي ماءُ، والد، ڀائرن ۽ ڀيڻن جي اکين ۾ هڪ به ڳوڙهو نه ڏٺم. اُتي اهو رواج آهي ته عدم ڏانهن راهي ٿيڻ واري کي الوداع ڀرپور ۽ شاندار نموني ۾ ملڻ گهرجي. ان کانپوءِ ڪارن جي هڪ مخصوص قافلي ۾ قبرستان ڏانهن روانا ٿياسين. جتي خاڪ کي دفن ڪري ان جاءِ تي يادگار طور پٿر جو قطبو لڳايو ويو.

چوڻ جو مقصد هي ته ڪينيڊينز ڏکي کان ڏکي ۽ تڪليف ڏيندڙ صورتحال مان به ڪا نه ڪا مثبت ڳالهه ڳولهي وٺن ٿا. مثال طور ڪرسمس واري ڏهاڙي جيڪڏهن برفباري ٿي وڃي ته پوءِ به پيا خوش ٿيندا آهن ته اسان خوشنصيب آهيون جو هن سال وائٽ ڪرسمس ٿي آهي.

ڪالهه اها ساڳي مينيجر منهنجي پاران ڏنل ٽي پارٽي جي دعوت تي مون وٽ گهر آئي هئي. ڪچهريءَ دؤران ڳالهين ئي ڳالهين مون کان پڇيائين ته توهان وٽ جيڪڏهن ڪير گذاري وڃي ته پوءِ ڇا ڪندا آهيو. مون کيس ٻڌايو سڀ مٽ مائٽ گڏ ٿيندا آهيون، ڏاڍو روڄ راڙو ڪندا آهيون، ڪير به پنهنجي روئڻ تي ضبط نه ڪندو آهي ۽ ڪجهه پريان کان آيل مائٽ مرڻ واري جي فيمليءَ جي ڏک کي ونڊڻ لاءِ ان جي گهر رهي پوندا آهن يعني جيڪي ڪئناڊا ۾ ٿئي ٿو ان جي بلڪل ابتڙ اسان وٽ ٿيندو آهي. اها ڳالهه ٻڌي ان مينيجر چيو ته توهان جو روايتون ۽ ماڻهو ڪيڏا ته قربائتا ۽ پيار ڪندڙ آهن جو اهي پنهنجي مصروفيتن مان وقت ڪڍي ٻين جو ڏک ونڊڻ لاءِ کين پنهنجو قيمتي وقت ڏين ٿا ۽ اچي انهن وٽ رهن ٿا. هن وڌيڪ چيو ته اها توهان جي سوسائٽيءَ جي واقعي سٺي ڳالهه آهي جو ماڻهو هڪٻئي لاءِ وقت ڪڍن ٿا.

ٿوري دير کانپوءِ اها مينيجر ته هلي وئي پر مان لاڳيتو سوچيندي رهيس ته مثبت نيٺ آهي ڇا؟ اهو جيڪي اهي ڪن ٿا يا هي جيڪي اسان ڪيون ٿا؟ ڇو جو ٻئي هڪٻئي کان مڪمل طور تي مختلف آهن.

arma_s2007@yahoo.com

Courtesy: Daily Ibrat, Thursday, October 29, 2009

پَـــروڙَ

 

Armaghan Fayaz

پَـــروڙَ

ارمغان فياض

چون ٿا ته جيڪڏهن اوهان جي گهر ۾ دريءَ جو ڪو شيشو ڀڳل آهي ته ان کي جيترو جلدي ٿي سگهي ٺهرائي وٺو. ڇو جو جيڪڏهن اوهان دير ڪئي ته اوهان کي ان ٽٽل شيشي کي ڏسڻ جي عادت ٿي ويندي ۽ پوءِ اوهان کي نه لڳندو ته ڪا شئي ڀڳل آهي ۽ ان کي ٺهرائڻو آهي. پر ٻيا ماڻهو جڏهن اوهان جي گهر ايندا ته ان فرق  کي ضرور محسوس ڪندا. ساڳي نموني هتي سنڌ ۾ اسان کي فقيرن جي ايڏي ته عادت ٿي چڪي آهي جو لڳي ئي نٿو ته اهو به ڪو مسئلو آهي ۽ ان کي سڌارڻ جي ضرورت آهي. اسان مجبورن جي مجبورين ۽ معصوم ٻارن جي شڪل ۾ پنندڙ فقيرن جا ايڏا ته عادي ٿي چڪا آهيون جو نه ته ڪا ڪهل کائون ٿا ۽ نه ئي ان مسئلي جي مختلف رخن ۽ پاسن تي غور ۽ ويچار ئي ڪيون ٿا.

ماڻهو سڀ نه سهڻا، پکي سڀ نه هنج

ماڻهو سڀ نه سهڻا، پکي سڀ نه هنج

ارمغان فياض

هيءَ مان ان زماني جي ڳالهه ڪيان پئي، جڏهن اسان ڪينيڊين اميگريشن لاءِ اپلاءِ ڪري چڪا هئاسين. ڪئناڊا، اميگريشن پوائنٽ سسٽم تحت ڏيندي آهي ۽ اسان کي پوري پَڪ هئي ته اسان کي ڪينيڊين اميگريشن ملي ويندي. ڇو جو اسان جون پوائنٽون ڪينيڊين اميگريشن لاءِ گهربل پوائنٽن کان وڌيڪ هيون، پر پوءِ به هڪ قسم جو کٽڪو ۽ انتظار هو. انتظار جيڪڏهن محبوب جو هجي ته بيدرد مٺو ٿئي ٿو، ٻارن يا اولاد جو هجي ته ٽينس ٿئي ٿو، پر جيڪڏهن ڪئناڊا جو هجي ته تڪليف ڏيندڙ هوندو آهي. ان جو سبب هي آهي ته ماڻهو ڪينيڊين اميگريشن لاءِ اپلاءِ ڪرڻ کان پوءِ زندگي اتي ئي بيهاري ڇڏي ٿو. ڇو جو ضرورت جون شيون جيئن فرنيچر يا ٻيون ضروري شيون وغيره ڪو نه وٺندو آهي، ڇو جو جيڪڏهن ويزا ملي ٿي وڃي ته پوءِ سامان وڪڻڻ ڏکيو ٿي پوندو آهي. هونئن به وٺڻ مهل  هر شئي مهانگي ملي ٿي، پر وڪڻڻ مهل وري اها ڀڳڙن مُٺ وڪڻڻي پوي ٿي. ائين ڪجهه وٺو ته به مصيبت، نه وٺو ته به ماڻهو ڄڻڪ ڏکيائي ۾. ڇو جو جيڪڏهن اڄ يا سڀاڻي اميگريشن ملي ٿي ته ان سامان کي ڪيڏانهن ڪبو . مطلب ته اميگريشن لاءِ اپلاءِ ڪرڻ کانپوءِ زندگي تيل ٿي وڃي ٿي ۽ اهو تجربو مونکي چڱي نموني ٿي چڪو آهي.

سو ڳالهه پئي ڪيم ان زماني جي جڏهن اميگريشن لاءِ اپلاءِ ڪيل هو ۽ اميگريشن ملڻ يا نه ملڻ واري انتظار جي ڪيفيت مان گذري رهيا هئاسين ته منهنجي هڪڙي ساهيڙي جيڪا سال اڳ ڪئناڊا وئي هئي سان حيدرآباد چڪر تي آئي هئي. اصل ۾ سندس مڙس شادي کانپوءِ جلد ئي اسٽوڊنٽ ويزا ملڻ تي ڪئناڊا هليو ويو هو ۽ پاڻ هتي رهجي وئي هئي. سندس مڙس جو مقصد اصل ۾ اتي  پڙهائي ڪرڻ نه، پر ڪئناڊا ۾ سيٽ ٿيڻ هو، سو اهو هتي ڪو نه اچي سگهيو پئي. پوءِ منهنجي ساهيڙيءَ کي به نيٺ ويزا ملي وئي ۽ اها به ڪئناڊا هلي ويئي.  اها ساهيڙي منهنجي ڏاڍي پڪي دوست هئي جو اسان پڙهيو به گڏ، ته ماسٽرس به ساڳي يونيورسٽي مان گڏ ڪئيسين ۽ حُسن اتفاق سان نوڪري به هڪڙي ئي هنڌ ملي. اسان جي لڳ ڀڳ پندرانهن يا ويهه سالن جي پراڻي دوستي هئي. منهنجي اها ساهيڙي جڏهن وزٽ ويزا تي ڪئناڊا ڏانهن وڃي رهي هئي ته ان وقت اسان به تازو تازو ڪئناڊا جي اميگريشن جي لاءِ اپلاءِ ڪيو هو، پر فياض جي چوڻ تي مون ڪنهن کي به ڪو نه ٻڌايو.  ڇو جو فياض جو چوڻ هو ته اميگريشن لاءِ اپلاءِ ڪرڻ جو هروڀرو اهو مطلب ڪونهي ته ڪو اسان کي سڀاڻي اميگريشن ضرور ملندي، اهو به ٿي سگهي ٿو ته اسان کي اميگريشن نه ملي ۽ جيڪڏهن اميگريشن نه ملي ته پوءِ اجايو ماڻهو ڳالهيون ڪندا ته ڏٺؤ اسان ته اڳم ئي چيو پئي ته هنن کي اميگريشن ڪو نه ملندي. ائين سال کان پوءِ منهنجي اها ساهيڙي گهمڻ لاءِ هتي آئي ته مونکي خبر ڪو نه هئي ته اها ڪا هتي آيل آهي. سندس باري ۾ پاڙي مان ٻڌم ته اها آيل آهي ۽ هاڻي وڃڻ واري آهي ته مونکي صدمو پهتو ته هن مون سان ٺلهو ملڻ جي ڪوشش به نه ڪئي بلڪه چورايائين به ڪونه ته ڪو مون سان ملي وڃ. پر اها ڳالهه مون فياض کي ڪو نه ٻڌايم ۽ کيس چيم ته منهنجي ان ساهيڙيءَ وٽ مونکي وٺي هل، جنهن جي مائٽن جو گهر اُتي پاڙي ۾ ٿورو پرڀرو هو. فياض مون کي سندس گهر ڇڏي پاڻ هليو ويو ۽ چئي ويو ته آئون ڪلاڪ کان پوءِ توکي وٺڻ ايندس. مان جو پنهنجي ان ساهيڙيءَ جي گهر گهڙيس ته اڃان وڌيڪ حيرت جا پهاڙ مون تي ڪريا.  ڇو جو جنهن ساهيڙي جي محبت ۾ مان سندس گهر پهتي هيس، سا ته ڪٿي به ڪو نه هئي. شڪل صورت ته ساڳي هيس پر رويو مڪمل طور تي مٽجي ويو هيس. هن مونکي مسڪرائي ڏٺو ۽ چيائين ته هاڻي مان ۵ منٽن ۾ڪنهن ڄاڻ وارن جي گهر وڃڻ لاءِ نڪران پئي، سڀاڻي شڪارپور لاءِ نڪران پئي. ۲ ڏينهن شڪارپور ۾ رهي واپسيءَ تي ڪراچي هلي وينديس ۽ اتان ڪئناڊا لاءِ فلائيٽ آهي. يعني منهنجي لاءِ هن وٽ رڳو ۳ منٽ هئا. هاڻي ٽن منٽن ۾ مان پنهنجو حال ٻڌايان ها يا سندس حال پڇان ها ۽ جيڪڏهن پڇان به ها ته ڇا منهنجي حيرانيءَ جو مونکي جواب ملي سگهي ها!؟ مان کيس ڏسندي ئي رهجي ويس ۽ فياض جو انتظار ڪرڻ کانسواءِ ئي مون کانئس اجازت ورتم ۽ رڪشا ۾ گهر موٽي آيس. فياض درپدر ٿيندو نيٺ گهر پهتو ته پڇيائين ته ڇو ڇا ٿيو جلدي اچي وئينءَ ته مان طبعيت خراب هئڻ جو ڪوڙ ڳالهائي فياض کان ڳالهه ٽاري هئم. اميگريشن وٺي ڪئناڊا پهچڻ تائين مان رڳو اهو سوچيندي رهي هيس ته اهو ڪهڙو ملڪ آهي، جنهن منهنجي ايتري پياري ساهيڙي تبديل ڪري ڇڏي هئي. پنهنجي ان ساهيڙيءَ جي باري ۾ ياد ايندي ئي منهنجي سوچ اُتي ئي بيهجي ويندي هئي يا ختم ٿي ويندي هئي ته ٻاهر وڃڻ سان اهڙو ڇا ٿي وڃي ٿو جو ماڻهو ايڏو بدلجي وڃي ٿو.

پوءِ اسان به ڪئناڊا هليا وياسين ۽ اُتي ڪئناڊا وڃڻ کانپوءِ زندگي ڏاڍي مصروف ٿي وئي، پر پوءِ به هڪڙي ڳالهه جي چڱيءَ ريت خبر پئجي وئي ته ڪو به ملڪ ماڻهو کي ڪجهه نٿو ڪري بلڪه اهو ماڻهو ماڻهوءَ تي آهي، اها هر ڪنهن جي پنهنجي سوچ آهي ته ان کي ڪيئن بيهيو ڪرڻو آهي. مان سالن کان ڪئناڊا ۾ آهيان ۽ ان دؤران ٽي دفعا حيدرآباد آئي  آهيان. جڏهن به هتي ايندي آهيان ته سڀني مٽن مائٽن ۽ ساهيڙين کي فون ڪري ملڻ جو وقت وٺي، کانئن ملندي آهيان ۽ ڪجهه ويجهين ساهيڙين وٽ اوچتو وڃي کين سرپرائز پڻ ڏيندي آهيان. سوچيان ٿي ته جتي آئي آهيان ۽ جن سان ملڻ آئي آهيان انهن کي ٽائيم نه ڏيان ته پوءِ ته منهنجو هتي اچڻ جو مقصد ئي ختم ٿي وڃي ٿو. منهنجو ته هتي اچڻ جو مقصد ئي پنهنجي پيارن سان ملڻ، ڪچهريون ڪرڻ ۽ انهن سان گڏ وقت گذارڻ آهي. پنهنجن کان سواءِ ته انسان ڪجهه به ناهي. اسين ڀلي پنهنجي باري ۾ ڪهڙي به راءِ رکون، پر  ان حقيقت کان انڪار نٿا ڪري سگهون ته اسان جا سنڌ جا ماڻهو غريب هوندي به ڏاڍا مهمان نواز ۽ قربائتا آهن جو ڪنهن جي گهر وڃو پوءِ ڀلي گهر جي بجيٽ ڪهڙي به تنگيءَ ۾ هجي، پر پوءِ به ڪڪڙ ماني ضرور ڪندا. مان گهڻو ئي چوندي آهيان ته مان اوهان سان ملڻ آئي آهيان، ڪڪڙ پلاءَ سان نه. پر اسان جا مهمان نواز ۽ قربائتا سنڌي خاندان پنهنجي روايتن کي ڇڏڻ لاءِ تيار ناهن. تنهنڪري منهنجي لاءِ به انڪار ڪرڻ جي گنجائش ختم ٿي ويندي آهي.. توڻي جو مان کين چوندي آهيان ته مان ماني روز کائيندي آهيان پر اوهان سان سالن کان پوءِ ملاقات ٿئي ٿي، تنهنڪري انهن اجاين تڪلفن کي ڇڏيو ۽ اچو ته ويهي ڳالهيون ڪيون ۽ ڪچهري ڪيون.

ڳالهه الائي ڪٿان کان ڪٿي نڪري وئي. اصل ۾ ڳالهه پئي ڪيم پنهنجي ان ساهيڙي جي جيڪا ڪئناڊا وئي هئي. اسان جي اتي ڪئناڊا پهچڻ کان پوءِ خبر پئي ته منهنجي ان ساهيڙيءَ جو مڙس جيڪو اتي ڪئناڊا اسٽوڊنٽ ويزا تي ويو هو، تنهنکي تعليم جاري نه رکي سگهڻ سبب ڪينيڊين گورنمينٽ طرفان ويزا کي ايڪسٽينڊ ڪرڻ کان انڪار کانپوءِ اهي ڊيپورٽيشن جي ڊپ کان آمريڪا جي شهر نيويارڪ هليا ويا آهن، ڇو ته اتي غير قانوني طريقي سان ڪيش تي نوڪري ڪري مڙئي ڪم هلائي سگهجي ٿو پر ڪئناڊا ۾ ائين ڪرڻ ممڪن ناهي.

توڙي جو مولا جي ڪرم نوازي سان اتي ڪئناڊا ۾ اسين ڏاڍا سيٽ آهيون پر پوءِ به ڪڏهن ڪڏهن ائين لڳندو آهي ته انسان خساري ۾ آهي. توڻي جو اتي ٻارن کي سٺي تعليم، سٺو علاج، سٺو ماحول ۽ صاف سٿري آب هوا ملي رهي آهي ۽ هر حوالي سان خوش آهيون، پر پوءِ به اهو احساس ٿيندو آهي ته ڪنهن نه ڪنهن حوالي سان خساري ۾ آهيون. ڇو جو اتي رهڻ سبب مٽن مائٽن ۽ پنهنجن کان پري هئڻ جي قيمت ادا ڪري رهيا آهيون. ڏک سور ۾ اڪيلا آهيون. اتان جي مشيني زندگيءَ ۾ گهڙيال وانگر هلون پيا. اهڙي قيمت ڀري جڏهن هتي سنڌ ۾ ايندي آهيان ته پوءِ ڇا مان پنهنجي مٽن مائٽن ۽ قربائتين ساهيڙين سان نه ملي پنهنجي ان خساري ۾ واڌارو ڪرڻ جو  سوچي سگهان ٿي، ڪڏهن به نه. تنهنڪري مان هتي جڏهن به ايندي آهيان، مٽن مائٽن ۽ قربائتين ساهيڙين کي ڳولهي ڳولهي ملندي آهيان ۽ ساڻن خوب ڪچهريون ڪري پنهنجون سِڪون لاهيندي آهيان. ڇو جو هتي اچڻ کانپوءِ مان اهو تصور به نٿي ڪري سگهان ته پنهنجي پيارن ۽ قربائتين ساهيڙين سان ملڻ کانسواءِ ئي هلي وڃان. جيڪڏهن ائين ئي ڪرڻو آهي جئين منهنجي ساهيڙيءَ مون سان ڪيو ته پوءِ هيءَ زندگي جيئڻ جو نيٺ ڪهڙو فائدو؟

Courtesy: Sindhi daily Ibrat, Saturday, October 24, 2009

arma_s2007@yahoo.com

Chit chat about Canada

ڪئناڊا جون ڳالهيون

 ارمغان فياض

ماڻهو جتي رهي ٿو، اتان جون ئي ڳالهيون ڪري ٿو. تازو هڪڙي ساهيڙيءَ سان فون تي پئي ڳالهايم ته ان چيو ته تون ڇو سدائين ڪئناڊا جون ڳالهيون ڪندي آهين؟ مون ورائي پڇيومانس ته تون ٻڌاءِ، تون هتان جون ڳالهيون ڇو ٿي ڪرين؟ ڇو جو آئون هتي رهان ٿي، تنهن ڪري هتان جون ڳالهيون ڪيان ٿي. تڏهن مون کيس چيو ته پوءِ ڳالهه صاف آهي ته مان اتي ڪئناڊا ۾ رهان ٿي، اتان جا واقعا ڏسان ٿي ته ڳالهيون به اتان جون ڪيان ٿي. منهنجي ان ساهيڙيءَ جي هڪ ڀيڻ آهي، جيڪا اُتي ڪئناڊا ۾ رهي ٿي. هاڻي اها پڻ منهنجي ساهيڙي ٿي وئي آهي. تازو ان سان ڳالهه ٻولهه ٿي ته ان ”بيگم پوره“ ۾ رهندڙ هڪ ”بيگم“ جو قصو ٻڌايو. اصل ۾ ”بيگم پوره“ ڪئناڊا جي شهرن مسي ساگا ۽ بريمپٽن جي انهن علائقن کي جتي هتان کان ويل وڏن آفيسرن ۽ بيوروڪريٽن جون زالون رهن ٿيون کي چيو وڃي ٿو. جيئن ته ڪئناڊا ۾ ڪمَ سخت آهن، محنت گهڻي آهي ۽ اتي هر ڪم سچائي سان ڪرڻو پوي ٿو. تنهنڪري رشوتن جا هيراڪ هتان جا آفيسر ۽ بيوروڪريٽ، جيڪي هتي نوڪرن مٿان چاڪر رکي پنهنجون خدمتون ڪرائڻ جا هريل آهن، جن کي پاڻي جو گلاس ڀري پيئڻ لاءِ به نائب قاصد کپي انهن لاءِ اتي ڪئناڊا ۾ رهڻ ڏکيو ٿي پوي ٿو، تنهنڪري اهي واپس هتي موٽي اچن ٿا. پر اهي ڪئناڊا ۾ پنهنجي لاءِ رستو به کليل رکڻ چاهين ٿا. تنهنڪري اهي پنهنجون فيمليون اتي ڪئناڊا ۾ ڇڏي اچن ٿا.

منهنجي ساهيڙيءَ جي ڀيڻ پڻ هڪ اهڙي ئي فيمليءَ جو قصو ٻڌائي رهي هئي. ٻڌايائين ته ”اتان جون گوريون لک بي حياءُ آهن پر پوءِ به اهي ڪنهن کي ڌوڪو نٿيون ڏين ۽ هر حرڪت پڌري پٽ ڪن ٿيون.“ ٻڌايائين ته هڪ آفيسر جيڪو منهنجي مڙس جو پراڻو دوست پڻ هو، جنهن کي اسان پنهنجي گهر جي ويجهو ئي سيٽ ٿيڻ ۾ مدد ڪئي هئي، سو ڪئناڊا جون سختيون نه سهي سگهڻ سبب نوڪري تان ورتل موڪل ختم ٿيڻ کانپوءِ هڪ سال پهرين واپس موٽي ويو هو ۽ وڃي پنهنجي پوسٽ جوائن ڪيائين. هن سال وري کيس پنهنجي فيملي ڏي چڪر ڏيڻو هو پر ڪمائي واري پوسٽ وڃڻ جي ڊپ کان في الحال ڪو نه پيو اچي سگهي. پٺيان ان آفيسر جي زال سندس مڙس کي پنهنجي پارسائي ڏيکارڻ لاءِ منهنجي مڙس تي ڪوڙا الزام هڻي سندس مڙس کي، منهنجي مڙس سان ڳالهائڻ کان روڪي ڇڏيو اٿائين ۽ هاڻي پاڻ آرام سان پنهنجا چڪر هلائي پئي.“ اها ۽ اهڙي قسم جون ٻيون ڳالهيون اتي ”بيگم پوره“ جي حوالي سان اتان جي ديسي ڪميونٽيءَ ۾ مشهور ٿينديون رهن ٿيون.

مختصر اهو ته آرٽ جي پنهنجي زبان ٿئي ٿي. آرٽ جي اها آفاقيت ئي آهي جو هر ڪو ان کي سولائي سان سمجهي سگهي ٿو ۽ ان ۾ پنهنجو اظهار محسوس ڪري ٿو. مونکي به آرٽسٽ يا فنڪاره ٿيڻ ۽ ٽي وي ڊرامن ۾ ڪم ڪرڻ جو ڏاڍو شوق هو. ان زماني جا ٽي وي ڊراما جيڪي پوءِ ڏاڍا مشهور ٿيا انهن جي آڊيشن پاس ڪرڻ کانپوءِ مون کي انهن ۾ اهم رول ادا ڪرڻ جون آفرون به ٿيون هيون، پر بابا مونکي تڏهن انهن ۾ ڪم ڪرڻ جي اجازت نه ڏني هئي. ان ڳالهه جو مون کي ڏک ضرور آهي پر ان جو ڏوهه بابا کي نٿي ڏيان، ڇو جو والد جي لحاظ کان بابا جون پنهنجون مجبوريون ۽ ذميواريون هيون ۽ اهو دؤر ڪجهه اهڙو هو جنهن ۾ بابا طرفان مونکي اهڙي اجازت ڏيڻ ڏکي ڳالهه هئي. پوءِ بابا مونکي ريڊيو حيدرآباد تي ڪم ڪرڻ جي اجازت ڏني هئي. ائين مان ريڊيو حيدرآباد تي صداڪاري ڪندي هُيس. نه رڳو اهو بلڪه مونکي شاعري ڪرڻ جو به شوق هيو ۽ مون ڪافي شاعري ڪئي به هئي، پر پوءِ اها به ڇپرائڻ کان پهرين ئي هيڏانهن هوڏانهن ٿي وئي. ڇو جو انهن ڏينهن ۾ زندگيءَ جي تيزگام نوان موڙ ڪاٽي رهي هئي. ائين فياض سان شادي ٿي وئي. توڻي جو شادي کان پوءِ سس، سهري ۽ نه ئي مڙس پاران ڪا جهل پَل هئي، پر زندگيءَ جي گردش ۾ پنهنجي اداڪاري وارو شوق پورو نه ڪري سگهيس. طبيعت ۾ برداشت گهٽ هئڻ سبب ۽ ”گهر جي ڪڪڙ دال برابر“ وانگر آهستي آهستي فياض جي پرڪشش ۽ اطمينان واري صورت ڏسي کوپڙي ڦري ويندي هئي. ڇو جو منهنجو دماغ گرما گرم تندور وانگر هر وقت تپيل رهڻ لڳو هو. پر نوڪري ۽ ٻارَ ان دماغي ڪيفيت کي ٿڌو ڪندا رهندا هئا. پوءِ جڏهن منهنجو سهرو فقير سائين، بابا مرحوم اسان وٽ رهڻ لڳو ته ڄڻڪ منهنجي دماغ کي سڪون، روح کي آرام ۽ نوراني راحت ملڻ لڳي. منهنجو سهرو فقير سائين لاءِ منهنجي دل ۾ هڪ اهڙو احترام آهي، جيڪو اڄ به ختم ٿيڻ جو نالو نٿو وٺي. ان کانپوءِ اسين ڪئناڊا هليا وياسين ۽ وطن کان ڏور الف ليلا جي طلسم جهڙي برفاني ديس ۾ ديسي پرديسي ٿي رهون ٿا .

Courtesy: Daily Ibrat, Friday, October 23, 2009

To The Point

A mail from Canada

ٽو دي پوائنٽ

ارمغان فياض

اسان نارمل آهيون جو مطلب اهو ڪونهي ته ڪو مان نارمل آهيان ۽ نه ئي مون کي نارمل هئڻ جي سرٽيفڪيٽ جي ضرورت  آهي . جيڪي حليم بروهي کي ويجهي کان سڃاڻن سي اندازو لڳائي سگهن ٿا ته مان ڪيڏي نه اڻبڻت پسند هوندس. ڇو جو نيٺ  مان حليم بروهي جي ڌيءَ آهيان. سو ان جون خوبيون، خرابيون، گڻ ۽ اوگڻ مون کي به وراثت ۾ مليا آهن. بابا جون خوبيون مون ۾ آيون آهن يا نه- اها ته مونکي خبر ناهي،  پر بابا جا هڙئي اوگڻ مونکي وراثت ۾ مليا آهن، ان ڳالهه جي مونکي پوري پڪ آهي.

بابا جي باري ۾ جڏهن اهو ٻڌندي آهيان ته فلاڻي لينگويج اٿارٽيءَ جي فلاڻي ميڊم ۽ فلاڻو صاحب بابا جي لِکڻين تي ناراض آهن ۽ چون ٿا ته حليم بروهي جي فلاڻي چيل يا لکيل ڳالهه تي جلوس ڪڍي سندس گهر آڏو احتجاج ڪندا ته پوءِ اهي مونکي، بابا کان ۽ پنهنجو پاڻ کان وڌيڪ چريا لڳن ٿا. ڇو جو سندن موجب حليم بروهي جيڪڏهن غلط ڳالهه لکي ٿو ۽ بڪواس ڪري ٿو ته پوءِ پاڻ ان کي اهي ڳالهيون لکڻ ۽ چوڻ ڏيو ته جيئن وائکو ٿئي، پڌرو ٿئي. ڇو جو بابا چريو ٿي سگهي ٿو، سڄي دنيا ته چري ڪانهي جو بابا جي چوڻ تي لڳندي. توڙي جو بابا هڪ سٺو ليکڪ آهي ۽ والد جي حيثيت سان مان بابا جو احترام ڪندي آهيان، پر پوءِ به آئون بابا جي نظرين جي ڪا گهڻي معتقد ناهيان.

گذريل سال آئون جڏهن حيدرآباد آيس ته بابا مونکان پڇيو هو ته مون تو ڏانهن پنهنجو ڪتاب ”سيڊز“ اماڻيو هو. ڇا تو اهو پڙهيو ته مون بابا کي وراڻيو هو ته ”ها“. تڏهن بابا وري مونکان پڇيو ته ان ۾ توکي سڀني کان وڌيڪ ڪهڙي سٺي ڳالهه لڳي. مون بابا کي چيو ته مون کي ان ۾ توهان جي اها ڳالهه سٺي لڳي ته ”هر عورت هڪ گٽر آهي.“ ان حساب سان ته توهان جي ماءُ (منهنجي ڏاڏي) به هڪ گٽر هئي ۽ ان گٽر مان نه رڳو توهان پاڻ به جنم ورتو آهي بلڪ توهان جون پنهنجون چار ڌيئون به گٽر ٿيون ته پوءِ بابا جيڪو مون کان پنهنجي ڪتاب جي باري ۾ منهنجي راءِ ڄاڻڻ لاءِ ڏاڍو ايڪسائيٽڊ (پُرتجسس) هو جي سڄي ايڪسائيٽمينٽ (اتساهه) ختم ٿي وئي هئي ۽ صفا ماٺ ٿي ويو. توڙي جو بابا کي اها ڳالهه چوندي مونکي دل ۾ ڏک ٿي رهيو هو پر بابا جي ان سوچ تي مونکي ڏاڍي ڪاوڙ هئي ۽ مونکي اهو ڪِنو جواب ڏيئي بابا کان بدلو وٺڻو هو. هاڻي توهان منهنجي ان ڳالهه مان ئي اندازو لڳائي سگهو ٿا ته آئون ڪيڏي نه زورآئتي ۽ جواب در جواب ڏيڻ واري ڇٽيهه لَکِڻي آهيان.

خير ان ڳالهه کي هتي ئي ڇڏيان ٿي ڇو جو مون ڳالهه ته ڪا ٻي ڪرڻ ٿي چاهي ۽ لکجي وري ڪا ٻي وئي. ڳالهه هيءَ آهي ته جيئن ماڻهو پنهنجي ٻار کي وڌندي ۽ وڏو ٿيندي ڏسي ٿو. تيئن مون ڪينيڊينز کي وڌندي، ترقي ڪندي ۽ تجربن مان سکندي ڏٺو آهي. ڪئناڊا جي خاص ڳالهه هي آهي ته  ننڍي کان ننڍو واقعو ۽ حادثو به انهن کي سيکاري ٿو ۽ اهي ان مان سبق وٺن ٿا ۽ پوءِ اهو تجربو کين ترقي ڪرڻ ۾ مدد ڏِئي ٿو. اتي جيڪڏهن ڪنهن چونڪ يا رستي تي ڪو حادثو ٿئي ٿو ته پوءِ اهي ان لاءِ به ٽيم ٺاهي انڪوائري ڪرائين ٿا ۽ پوءِ جيستائين ان حادثي جا سبب معلوم نه ڪري وٺن ۽ ان کان بچاءُ جي تدبير نه ڪڍي وٺن، تيستائين ان ڪم جي پٺيان لڳا پيا هوندا.

اتي ڪئناڊا ۾ مان جتي نوڪري ڪيان ٿي ان اداري جي مئنيجمينٽ جو حصو بڻجي مون جڏهن ڪم شروع ڪيو هو، تڏهن مئنيجر ميٽنگز ۾، جتي سڀ مئنيجرون گوريون آهن سواءِ منهنجي ڏٺم ته اهي ميٽنگ کان پهرين ۽ پوءِ بيهي هڪ ٻئي سان ڳالهائڻ وقت هڪ ٻئي کان مفاصلو برقرار رکنديون هيون. مختلف مسئلن تي تکي کان تکيون ڳالهيون به شوگر ڪوٽيڊ نموني ۾ڪنديون هيون. تنهنڪري انهن گڏجاڻين ۾ منهنجو ڪم انهن جي ان انداز کان متاثر ٿيڻ ۽ پوءِ گهر وڃي ڊپريس ٿيڻ هوندو هو. ڇو جو اسين ماڻهو درياءَ جي پڇاڙ جا، وانگر مونکي زوريءَ ڪوڙي کِل کلي ڊپلوميٽڪ انداز ۾ ڳالهائڻ اچي ئي ڪو نه- اُتي ڪئناڊا ۾ جڏهن نئين نئين ويئي هُيس ته وڃڻ شرط مونکي اتان جي هڪ وڏي فرينچائز ”ٽم هارٽن“ ۾ نوڪري ملي هئي، جنهن ۾ هاڻي منهنجو پُٽ نوڪري ڪري ٿو. پر مون کي ”ٽم هارٽن“ جي نوڪري رڳو ان ڪري نه وڻي هئي جو دل چوي نه چوي، پر اتي هر وقت هر ڪنهن سان مسڪرائي ڳالهائڻو پيو پوي. ڳالهه وري الائي ڪٿان کان ڪٿي نڪري وئي آهي، تنهنڪري وري موٽي ساڳي ڳالهه تي اچان ٿي. سو ڳالهه پئي ڪيم ته مونکي ڦيرائي گهيرائي ڳالهه ڪرڻ ڪو نه ايندي آهي ۽ مئنيجرز ميٽنگز ۾ به ”ٽو دي پوائنٽ“ ڳالهه ڪندي آئون سدائين ائين محسوس ڪندي هيس ڄڻڪ آئون ڪا ٻئي ڪنهن سَياري جي مخلوق آهيان. مان سمجهندي هيس ته منهنجي طرفان مٺڙي انداز ۾ نه ڳالهائڻ اتان جي گورين مئنيجرن کي ڪو نه وڻندو هوندو. پر پوءِ ڏسندي ڏسندي اسان جي اداري ۾ ڪيترن ئي اهڙن اشوز جنم ورتو جن جو ڪو حل ئي سامهون ڪو نه پئي آيو. جنهن جي ڪري مسئلا حل ڪو نه ٿي رهيا هئا. نيٺ ان ڳالهه تي غور ويچار شروع ٿيو ته آخر مسئلا ڇو نه حل ٿي رهيا آهن ۽ پوءِ اهي ان نتيجي تي پهتيون ته ميٽنگن ۾ شگر ڪوٽيڊ انداز ۾ ڳالهائڻ سبب هڪ ٻئي جي وچم ۾ ڪميونيڪيشن (رابطو) صحيح ڪو نه ٿي رهي آهي ۽ مسئلو  ڪميونيڪيشن گيپ (رابطي ۾ حد حائل هجڻ) جو آهي ۽ ائين خبر پئي ته مسئلو ڪٿي آهي ۽ ”آپ جناب“ ۾ ئي وقت ضايع ٿي رهيو آهي. تنهنڪري اتي هر ڪنهن منهنجو مثال ڏنو ته ڏسو ارمغان ڪيڏو نه چٽي ۽ صاف نموني ڳالهه ڪري ٿي.

ائين مون کي خبر پئي ته آئون پنهنجي جنهن ڳالهه تي ڊپريس پئي ٿيندي هئس، منهنجي اها  ڳالهه ئي اتان جي انتظاميا کي سڀني کان وڌيڪ وڻي ٿي. ائين آهستي آهستي مان اتي ايڊجيسٽ ٿي وئي آهيان ۽ حيران ٿيندي آهيان ته مان جن کان متاثر پئي ٿيندي هئس سي وري مون کان متاثر آهن.

Coutesy: Tuesday, October 20, 2009

ساري سنياسين کي رنم ساري رات

Armaghan Fayaz

ساري سنياسين کي رنم ساري رات

ارمغان فياض

اَڄ  هڪ دفعو وري مونکي منهنجو سهرو فقير سائين، محمد عارف مرحوم ياد اچي رهيو آهي. مان کيس بابا چوندي هيس ۽ هاڻي به ياد ڪندي کيس بابا ئي چوندي آهيان. ڇو جو اصل ۾ مونکي پنهنجي سڳي ماءُ پيءُ کان به وڌيڪ پيار منهنجي ساهرن ۾ ئي مليو آهي. اصل ۾ هن وقت مونکي منهنجي سهري يعني بابا جي ياد ان ڪري اچي رهي آهي ڇو جو اُتي ڪئناڊا ۾ جتي مان ڪم ڪندي آهيان اتي گهڻو ڪري سينئر سٽيزس يعني پوڙها ۽ پوڙهيون رهن ٿا. ائين کڻي سمجهو ته مان اتي هڪ قسم جي گروپ هوم ۾ نوڪري ڪيان ٿي، جنهن کي سولي سنڌي ۾ توهان اولڊ هوم به چئي سگهو ٿا.  ڪئناڊا وڃڻ کانپوءِ خبر پئي ته اتي اسان واري نوڪريءَ جو تجربو ۽ ڊگريون صفا زيرو آهن يا ائين کڻي چئون ته پِيس آف اسڪريپ آهن. تنهنڪري شروع شروع ۾ ڏاڍيون ڏکيائون ڏٺيونسين. پهريائين منهنجي مڙس يعني فياض آڊ جابز ڪري مڙئي جيئن تيئن ڪري گهر هلايو، پر آڊ جاب ڪرڻ فياض لاءِ به ڏکي هئي جو فياض هتي سنڌ ۾ پاڻ به گزيٽڊ آفيسر هو. پر جيئن ته فياض ۾ هٺ، وڏائي ۽ آڪڙ ڪو نه آهي ۽ ٻين جي عزت ۽ لحاظ ڪرڻ وارو انسان آهي. تنهنڪري اتي ڪئناڊا ۾ڪنهن به ننڍي وڏي ڪم ڪرڻ ۾ عار محسوس نه ڪيائين، ائين مڙئي ڪم هلائي ويو. هونئن به فياض جو نصيب سٺو آهي يا الائي سڀاءُ سٺو اَٿس جو هرڪو  کيس جيءَ ۾ جايون ڏئي ٿو. مٽ مائٽ به فون ڪندا ته رڳو فياض جو پڇندا آهن ته دوست به فياض لاءِ مرن ٿا. مختصر اهو ته ڪئناڊا ۾ ڏکين ڏينهن دؤران فياض جي صلاح تي مون همٿ ڪري ڪئناڊا جي ڪاليج مان ڪورس ڪري پنهنجي تعليم کي اَپڊيٽ ڪري ورتم. تنهنڪري اتي چڱي هنڌ تي نوڪري ملي ويئي. جنهن اداري ۾ هاڻي مان مينيجر آهيان ان ئي اداري ۾ پهريائين مان  ورڪر طور ڪم ڪندي هيس. مونکي سٺي نوڪري ملڻ کانپوءِ زندگي ٿوري آسان ٿي ته پوءِ فياض به ڪورس ڪري پنهنجي تعليم کي اَپڊيٽ ڪري بهتر نوڪري حاصل ڪرڻ ۾ ڪاميابي ماڻي. فياض کي هن وقت اتي جيڪا نوڪري آهي ان لاءِ مون پورا ۵ سال ڪوشش ڪئي پر مون کي ڪو نه ملي. پر فياض پير ئي ڪو نه پاتو ته کيس اها نوڪري ملي ويئي. چوڻ جو مطلب هي آهي ته  اُتي منهنجو سينئر سٽيزنس يا ائين کڻي چئون ته اتان جي پوڙهن ۽ پوڙهين سان ڏينهن رات واسطو رهي ٿو ۽ اتان جي بزرگن سان ڪم ڪندي مان نه رڳو هر وقت مصروف ۽ خوش رهان ٿي بلڪ انهن سان گڏ ڪم ڪندي مان تمام گهڻو پسند به ڪريان ٿي. اتي بزرگن سان ڪم ڪندي مون ڏٺو ۽ محسوس ڪيو آهي ته انهن مان هر هڪ وٽ هزارين واقعا ۽ ڪهاڻيون آهن، پر انهن کي ٻڌڻ وارو ڪير به نه آهي. مينيجر ٿيڻ کان پهرين مان به ڪم تي ويندي هيس ۽ تڪڙ ۾ پنهنجو ڪم ڇڏائڻ ۾ پوري هوندي هيس. مان به ٻئي اسٽاف وانگر وقت پورو ٿيڻ کان پوءِ هڪڙو منٽ به انهن وٽ وڌيڪ ڪو نه ترسندي هيس. ڇو جو اتي ڪلاڪن جي حساب سان نوڪري هلي ٿي بلڪ ميٽر هلي ٿو. ان ڪري وقت پورو ٿيڻ شرط آئون به گهر هلي ويندي هيس. ڳالهه اها ڪو نه آهي ته منهنجا ٻار ننڍڙا آهن يا پويان گهر ۾ ڪير انتظار پيو ڪري. منهنجا مشاالله سان ٻار به وڏا آهن ته مڙس کي به شق ڪرڻ جي بيماري ڪونهي. پر ڳالهه رڳو اها آهي ته اتي ڪئناڊا ۾ هر ڪم ”ٽائيم از مني اينڊ مني از ٽائيم“ موجب ٿئي ٿو. توڻي جو اتي هر ڪم هڪ نظام، طريقي ۽ سليقي سان ٿئي ٿو پر پوءِ به اهو هڪ نموني سان ائين کڻي چئون ته ميڪانيڪي انداز سان ئي ٿئي ٿو. جنهن ۾ دماغ ته شامل هجي ٿو پر دل جو پري پري تائين واسطو ۽ تعلق ڪو نه هجي ٿو. دماغ جي ته توهان کي خبر آهي ته اهو ازل کان ڪافر آهي باقي مومن ته رڳو دل ٿئي ٿي. تنهنڪري وقت پورو ٿيڻ کانپوءِ اتي ڪنهن جي ڳالهه ٻڌڻ وقت برباد ڪرڻ جي برابر آهي. مان به جيئن ته اتي ڪئناڊا ۾ رهان ٿي، تنهنڪري اتان جي مشين جو حصو بڻجي وئي هيس. تنهنڪري اتي بزرگن سان ڪم ڪندي ۽ لهه وچڙ ۾ رهندي، هر ڪم اتان جي رنگ ۽ ڍنگ سان ڪرڻ جي باوجود به مون انهن بزرگن ڏانهن ڪڏهن دل جي ان گهرائي سان توجه نه ڏني هئي، جيڪا مان پنهنجي سهري يعني بابا کي ڏيندي هوس. اصل ۾ بابا کانسواءِ مون ڪڏهن پوڙهن پوڙهين جي چهري کي غور سان نه ڏٺو هو. ڪڏهن به اتان جي بزرگن جي چهرن کي پڙهڻ جي ڪوشش نه ڪئي هئم. ڪڏهن به انهن جي اکين آس کي محسوس ڪرڻ جي ڪوشش نه ڪئي هئم. ان حوالي سان مونکي هڪ واقعو ياد ٿو پوي جيڪو مان توهان کي ٻڌايان ٿي.

مان هڪ اولڊ هوم ۾ هيس ۽ آفيس واري ڪمري ۾ ڪجهه پيپر ورڪ پئي ڪيم ته هڪڙي پوڙهي، جنهن جي عمر ۸۰ سال هئي سا مون وٽ آئي. جيئن ته  پرائيوسي پروٽيڪشن تحت مان سندس اصلي نالو مان هتي نٿي لکي سگهان. تنهنڪري ان لاءِ فرضي نالو استعمال ڪيان ٿي. اڳتي به جيڪي نالا ايندا اهي فرضي نالا هوندا، جڏهن ته انهن جو اصلي نالو ڪو ٻيو آهي. ائين کڻي سمجهو ته ان ۸۰ سالن جي پوڙهي جو نالو ”سوزي“ آهي.  سنڌي ۾ جيئن چوندا آهن ته ”اَسي مت کسي“ وانگر اتان جاسينئر سٽيزن مختلف بيمارين جو شڪار ٿيڻ سبب نئين زماني ۽ نين حقيقتن کان الڳ ۽ عجيب عجيب ڳالهيون پيا ڪندا آهن. جيئن ته هر هڪ ڪلائنٽ جو فائل اسان وٽ هوندو آهي ۽ اڳم ئي پڙهيل هوندو آهي ته ان کي ڪهڙيون ڪهڙيون بيماريون آهن انهن جو ڪهڙيءَ ريت بهتر نموني خيال رکي سگهجي ٿو. اولڊ هومن ۾ اسان جا ڪيترائي بزرگ ڪلائنٽ نفسياتي بيمارين جهڙوڪر سڪيزوفرنيا، اليوزن، پيروناءِ ۽ هاليوسينيشن جو شڪار  آهن. تنهنڪري انهن مان ڪنهن کي چرپرندڙ انساني عڪس،يا جنَ وغيره نظر ايندا آهن، ڪن کي غيب جا آواز ايندا آهن، ڪن کي ڪي اهڙا پيارا  نظر ايندا جن سان اهي پنهنجي منهن پاڻ ئي پيا ڳالهائيندا آهن. ائين هزارين قسمن جا بيحويرز آهن، جيڪي هتي لفظن ۾ بيان ڪرڻ ڏکيا آهن. ٿلهي ليکي اهو اسان جي ٽرينگ جو حصو آهي ته اسين سندن اهڙين ڳالهين کي اگنور ڪريون.

ان ڏينهن سوزي مون وٽ آئي ۽ مونکي مخاطب ٿيندي چيائين ته ”ڪين آءِ سپيڪ ٽو يو“ ڇا مان ڪجهه عرض ڪري سگهان ٿي؟ سندس نفسياتي ڪنڊيشن سبب مان عام طور تي کيس ڏسڻ کانسواءِ ئي پنهنجو پيپر ورڪ ڪندي ئي کيس ”يس“ چئي ڇڏيندي هوس. پر ان ڏينهن اتفاق چئو جو مون منهن مٿي ڪري چيم ته “يس، هائو ڪين آءِ هيلپ يو“ تڏهن سوزيءَ ڏاڍي مجبور شڪل ٺاهي چيو ته اڄ مان لنچ نٿي ڪرڻ چاهيان بلڪ هن وقت مان سمهڻ چاهيان ٿي. مون ٽائيم ڏٺو ته ڏينهن جا ۱۲ ٿيا هئا. رولز جي حساب سان ”سوزي“ جي سمهڻ جو نه پر لنچ (منجهاندي) جو ٽائيم ٿيو هو ۽ لنچ کان پوءِ سندس ايڪٽوٽيءَ جو ٽائيم هو. مون يڪدم ڪمينيڪشن بڪ کولي ڏٺم ته ڪٿي بيمار وغيره ته ناهي. ڇو جو اتي باقاعدگيءَ سان ڊاڪٽري چيڪ اَپ، مختلف ٽيسٽون ۽ علاج وغيره ٿيندو رهي ٿو ۽ جيڪڏهن  ڪا به نئين تبديلي مريض ۾ ايندي آهي ته اها فائل ۾ چڙهي ويندي آهي، پر سوزيءَ لاءِ اهڙي ڪا به نيئن ڳالهه يا سندس طبعت جي خرابي جي باري ۾ لکيل ڪو نه هو. جيڪڏهن سوزي لنچ نٿي ڪري ته پوءِ مان سندس فائل ۾ لنچ واري خاني کي پُر نٿي ڪري سگهيس. ڇو جو اتي ڪير بکيو رهجي وڃي ته اسان جي لاءِ مسئلو ٿي ويندو آهي. اڳيان اسان کان پڇاڻو ٿيندو آهي ته اسان کين ماني ڇو نه ڏني. انهن ماني پاڻ نه کاڌي يا اسان سستي ڪري کين نه ڏني يا اسان کين برڪ فاسٽ، لنچ ۽ ڊنر  ڪرڻ انڪريج وغيره ڇو نه ڪيو. سڀاڻي جيڪڏهن سندن وزن گهٽجي وڃي ٿو ته به سوال ٿين ٿا ته سندن صحيح خيال ٿئي پيو يا نه ۽ اهڙا ٻيا به ڪيترائي مسئلا آهن، جنهن ڪري مان سوچ ۾ پئجي ويس. تنهنڪري سوزيءَ کي چيم ته مان تنهنجي ڪيس ورڪرناهيان تنهنڪري مان تنهن جي ڪيس ورڪر کان پڇان  ٿي. انٽر ڪام تي سندس سوشل ورڪر کان پڇيم ته ان چيو ته ڪوشش ڪر، ڪيئن به ڪري کيس لنچ ڪرائي ۽ کيس سمهڻ به نه ڏيئي. ڇو جو سندس فيملي جو ڪو ڀاتي وغيره اچي ويو ۽ کيس ستل ڏٺائين ته مٿي وڃي شڪايت ڪندو ته اهي بهانو ٺاهي سوزي کي  نه ڪا ايڪٽوٽي ٿا ڪرائين ۽ مٿان بک پيا مارينس. مون سوزي ڏانهن ڏٺم ته سندس اکين ۾ ساڳي التجا هئي. دل چيو ته کيس چوان ته تنهنجي سوشل ورڪر چئي ٿي ته تون ٿورو ئي سهي، پر لنچ ڪر.  پر کيس چئي نه سگهيس، ڇو جو اَڄ سندس چهري جا آثار ۽ ديپٿ ئي ڪجهه ٻي هئي. مون شايد ۱۰ سيڪنڊ يا الائي ۲۰ سيڪنڊ سوزيِءَ جي اکين ۾ ڏٺو هوندو، پر مونکي لڳو ته زمانن جا زمانا گذري ويا آهن. اها ئي ساڳي پيڙا هئي. هي اکيون ۽ هيءَ پيڙا ته مون ٻيو به ڪٿي ڏٺي آهي. هي اکيون جن ۾ سالن جي تپسيا بيان ٿيل آهي سي مون ٻيو به ڪٿي ڏٺيون آهن پر ان وقت مونکي ياد نه اچي رهيون هيون. مون ان وقت ئي فيصلو ڪيو ۽ رسڪ کڻندي کيس چيم ته هوءَ ڀلي وڃي سمهي. سندس ڪيس ورڪر آئي ۽ ان ڪو اعتراض ڪيو ته پوءِ مان پاڻ ئي ساڻس ڳالهائينديس. منهنجي اجازت ملڻ تي هڪ دفعو وري سوزيءَ جو اکيون عجيب تاثر ڏيڻ لڳيون. وساڻل اکين ۾ هڪڙي خوشي، هڪڙو اوسيئڙو اکين مان هوا جي آخري جهوڪي وانگر ڳهلي ويو. ايئن سوزي وئي ۽ وڃي سمهي رهي. ائين منهنجي ڊيوٽي دؤران اها پنهنجي ڪمري ۾ سمهندي رهي. مان ڊيوٽي ختم ڪري گهر هلي ويس ۽ هاڻي وري مون کي رات جو ڊيوٽي تي اچڻو هو. رات جو جڏهن ڊيوٽي تي واپس آيس ته خبر پئي ته سوزي گذاري ويئي آهي. توڻي جو مون کي سوزيءَ جي گذاري وڃڻ جو ڏاڍو ڏک ٿيو، پر وري ان سان گڏوگڏ هڪ قسم جي آٿت  ملي ته چڱو ٿيو جو مون سندس آخري خواهش پوري ڪيم ۽ کيس سمهڻ جي اجازت ڏنم. سوچيم ته جيڪڏهن مان سندس اکين ۾ نه نهاريان ها ۽ سندس پيڙا کي محسوس نه ڪيان ها ته شايد مان سندس آخري خواهش کي سمجهي نه سگهان ها.

خير  نائيٽ چيڪ لسٽ موجب مون سڀئي ڪمرا چيڪ ڪيم. سوزي کان سواءِ باقي سڀ پنهنجن ڪمرن موجود هئا. سوزي جو ڪمرو خالي هو. ائين وري اچي آفيس روم ۾ ويٺس. ايمرجنسي لائف لائن جو لاڪيٽ ڳچيءَ ۾ پائي ڇڏيم. اهو ايمرجنسي لائف لائن لاڪيٽ سيٽلائيٽ سسٽم ايمرجنسي ڊپارٽمينٽ سان ڳنڍيل آهي، جنهن کي دٻائڻ سان ۵ منٽن کان وٺي ۷ منٽن جي اندر پوليس، فائر برگيڊ ۽ ايمبولينس مدد لاءِ پهچي وڃي ٿي. ڪئناڊا جي موسم بدلجندي رهي ٿي ۽ ان ڏينهن به ٻاهرسخت مينهن پئجي رهيو هو. پر اندر هوم پرسڪون ۽ نيارو لڳي رهيو هو. اچتو هوم جو هڪ الارم زور سان وڄڻ لڳو. اڪثر اهو الارام تڏهن وڄندو آهي جڏهن هائيڊرو باڪس جي بيٽري وغيره گهٽجي ويندي آهي. بيسمينٽ ڏانهن ويندي بيسمينٽ جي بتي آن ڪيم ته بيسمينٽ جي لائٽ آن ڪو نه ٿي. سوچيم شايد بٽڻ خراب يا بيسمينٽ جو بلب فيوز ٿي ويو آهي. تنهنڪري مون آفيس ۾ رکيل لائيٽ يا ٽارچ کنيم ۽ هوم جي ڏاڪڻ هيٺ لهي ويس ۽ ٽارچ جي روشني ۾ هائيڊرو باڪس جي بيٽري مٽائڻ لڳس. ان دؤران مونکي محسوس ٿيو ته ڏاڪڻ تي ڪير آهي ۽ پوءِ آواز آيو: ايڪسڪيوز مي! ڪين آءِ هليپ يو؟ مون ڏٺم سوزي ڏاڪڻ تي بيٺي هئي ۽ مونکي سندس مدد جي آفر ڪري رهي هئي. هڪڙي سيڪنڊ جي لاءِ مان جهٽڪو کائي ويس، پر جيئن ته انساني دماغ هر ڳالهه ۾ ريزنگ ڳولهيندو آهي. تنهنڪري منهنجي دماغ هڪ دم مونکي چيو ته شايد اسٽاف کي ٻڌائڻ ۾ غلطي ٿي هوندي ۽ سوزي نه بلڪ جوزي  گذري ويئي هوندي. ڇو جو هن گروپ هوم تي هڪڙي جوزي به رهي ٿي ۽ گذاري وڃڻ واري خاتون سوزي نه پر جوزي هوندي. بحرحال کيس چيم ته ”نو ٿينڪ يو، آءِ ايم اوڪي“  هوءَ واپس هلي ويئي. مون بيٽري مٽايم ۽ مٿي اچي آفيس روم ۾ ويٺيس ۽ ان ڳالهه کي گهڻي اهميت نه ڏنم. منهنجو هوش ٺڪاڻي وري تڏهن آيو جڏهن صبح ساجهر ۶ وڳي جوزي، جنهن جي لاءِ رات جو هائڊرو باڪس جي بيٽري مٽائيندي منهنجي دماغ  مون کي قائل ڪيو هو ته اصل ۾ سوزي نه پر جوزي گذاري ويئي هوندي، سا منهنجي سامهو بيٺي هئي ۽ ڪا ڳالهه پڇڻ آئي هئي. مان حيراني وچان دنگ رهجي ويس ۽ ڄڻڪ فريز ٿي ويس. مان سدائين اهو سمجندي آئي آهيان ته انسان جيڪو وهم ڪندو آهي، اهو ئي کيس نظر ايندو آهي. تنهنڪري نفسياتي ۽ وهمي ماڻهن کي ئي اهي شيون نظر اينديون آهن، جيڪي اصل ۾   هونديون ئي ڪو نه آهن ۽ جن کي به اهڙيو شيون نظر اچن ٿيون اهي سندن نفسياتي ۽ دماغي خلل هونديون آهن. ٿي سگهي ٿو ته هي واقعو به منهنجو دماغي خلل هجي. پر پوءِ به سوزي جي واقعي تي اچي منهنجي کوپڙي صفا جواب ڏيئي ويندي آهي.

سوزي جي واقعي کانپوءِ مونکي گهڻن ڏينهن کانپوءِ پوءِ هڪ ڏينهن مونکي منهنجي سهري بابا مرحوم جي ياد آئي ته پوءِ اوچتو ياد آيو ته اهو تاثر، اها پيڙا، تپسيا ۽ اها ڊيپت ٻئي ڪنهن جي اکين ۾ نه پر مون فقير سائين بابا مرحوم جي اکين ۾ ڏٺي هئي. اصل ۾ ڪئناڊا وڃڻ کان پهرين بابا اسان سان ئي گڏ رهندو هو. مان اهو وقت ڪڏهن به وساري نه سگهنديس، جڏهن مان فقير سائين بابا مرحوم سان ڪچهريون ڪندي هيس. مان بابا جي اکين ۾ سانڍيل آکاڻيون، پيڙا، خوشي ۽ اکين ۾ ئي دفن ٿيل داستان نه رڳو ڏسي سگهندي هيس پر سمجهي به سگهندي هيس. منهنجو سهرو بابا مرحوم صوفي انسان هو. فقير جانڻ چن ۽ سندس فقير جڏهن حيدرآباد ايندا هئا ته پوءِ بابا فياض کي چوندو هو ته اڄ مونکي فقير سائين جي مئخاني تي ڇڏي اچ ۽ پوءِ صبح جو سوير هن وقت وٺڻ اچجيئن. بابا جيئن چوندو هو فياض تئين ئي ڪندو هو. اڪثر فقير سائين جڏهن پنهنجي دوڪان تان واپس ايندو هو ته مان دير تائين ويهي بابا جون ڳالهيون ٻڌندي هيس. ڪڏهن ڪڏهن فياض به اچي ڪچري ۾ ويهندو هو. پر فياض بابا سان ان بحث ۾ پئجي ويندو هو ته اصل ۾ ”صوفي ازم از دي فلاسافي آف اِن ايڪٽوٽي“ آهي. بابا جيئن ته فياض سان بحث ڪو نه ڪرڻ چاهيندو هو. تنهنڪري کيس چوندو هو ته پٽ توهان چئو ٿا ته پوءِ اها ڳالهه صحيح هوندي. پر فياض جي ڀيٽ ۾ مان چاهندي هيس ته بابا مون سان وڌ ۾ وڌ ويهي ڳالهائي. شايد فياض بابا جي اکين مان جيڪا ڳالهه پڙهي نه سگهيو هو سا مون بابا جي مها ساگر اکين مان پڙهي ورتي هئي. تنهنڪري مان بابا جي خوشيءَ ۾ خوش ۽ ڏک ۾ ڏکاري ٿيندي هيس.

قصو مختصر هي ته مان جڏهن سوزيءَ جي ڳالهه پنهنجي ڀيڻ رومانا کي ٻڌائيم ته ان مون کي چيو ته ان تي گهڻو مٿو هڻڻ جي ضرورت ناهي۽ ڳالهه بلڪل سادي آهي ۽ پوءِ مون کي هڪڙي عجيب ڳالهه چئي ماٺ ڪرائي ڇڏيائين. منهنجي ڀيڻ رومانا مونکي چيو ته جيئن ته مون ان ڏينهن سوزي جي مدد ڪئي هئي ۽ مرڻ کان پهرين سندس آخري خواهش پوري ڪئي هيم، تنهنڪري سوزيءَ به مونکي مدد جي آفر ڪري حساب برابر ڪري ڇڏيو.

Courtesy: Sindhi Daily Ibrat, Wednesday, October, 14, 2009