مٺائي

افسوس ۽ غم واري مٺائي
ارمغان فياض

ڪئين سال پهرين ڪئناڊا پهچڻ کانپوءِ مون پهريون ڪم اهو ڪيو هو ته معلوم ڪيو هيم ته ڇا ڪئناڊا ۾ مٺائيءَ جا دوڪان آهن؟ ڪٿي آهن؟ ۽ ڪيترو پري آهن؟ ڇو جو آئون مٺائي تمام گهڻي ۽ ڏاڍي شوق سان کائيندي آهيان. مونکي خبر آهي ته مٺائي صحت لاءِ سٺي ناهي، پر پوءِ به مان مٺائي کائيندي آهيان. ڪنهن ڳالهه جو غم هوندو آهي ته اڃان وڌيڪ مٺائي کائيندي آهيان، ڇو جو غم غلط ڪرڻو هوندو آهي. خوشيءَ ۾ ته مٺائي کائڻي ئي هوندي آهي، ڇو جو خوشيءَ جو موقعو ڪڏهن ڪڏهن ايندو آهي. پر جيڪڏهن خوشي ۽ ڏک مان ڪو به احساس نه هوندو آهي ته به مٺائي کائيندي آهيان، ڇو جو ڪڏهن ڪڏهن مٺائي کائڻ ۾ ڪو حرج ناهي.

پر اڄڪلهه مان فياض جي ايڪسرسائيز مشين (ٽريڊ مِل) جي خراب ٿي وڃڻ جي غم ۾ مٺائي کائي رهي آهيان. ڇو جو اها ٽريڊ مِل مون فياض کي گفٽ ڪئي ۽ هڪ هزار ڊالر يعني لڳ ڀڳ 80 هزار رپين جي هئي. جيڪڏهن اها مشين پنهنجي عمر پوري ڪري خراب ٿئي ها يا فياض جي هٿان خراب ٿئي ها ته پوءِ شايد مونکي ڏک نه ٿئي ها. پر افسوس هن ڳالهه جو آهي ته ڪئناڊا ۾ رهڻ جي باوجود اسان جا ديسي خاندان پنهنجي ٻارن کي اها ڳالهه نٿا سمجهائين ته ڪهڙي شئي رانديڪو آهي ۽ ڪهڙي شئي رانديڪو نه آهي.. ڇو جو منهنجي اکين جي سامهون فياض جي ڄاڻ وارن ٻارن پنهنجي ماءُ پيءُ جي موجودگيءَ ۾  ان ٽريڊ مِل جي ڪمپيوٽرائيز پروگرامنگ  يا ڊيجيٽل بٽڻن جا ايڏو ته بيدرديءَ سان انچر پنچر ڍرا ڪيا جو ميڪنيڪليءَ  مشين ٺيڪ هوندي به ان جي ڪمپيوٽرائز پروگرامنگ خراب  ٿيڻ سبب اها هلڻ کان نابري واري ويٺي آهي. شاباش هجي ٻارن جي ماءُ پيءُ کي جو مشين کي خراب ڪرڻ جو اهو دل ڏاريندڙ منظر ڏسندي به خوش ٿي رهيا هئا.  ڪئناڊا ۾ ليبر مهانگو آهي انڪري ڪا به شئي خراب ٿئي ٿي ته پوءِ ان کي ٺهرائڻ کان وڌيڪ فائدو ان ۾ آهي ته ان شئي کي ڦٽي ڪري ڇڏجي.

ڪئناڊا ڏاڍو ٿڌو ملڪ آهي. ائين ڪونهي، جيئن حيدرآباد ۾ فياض ڊگهي واڪ ڪري ايندو هو.. شام جو گهران نڪرندو هو ۽ رات جو واپس ايندو هو ۽  ائين فياض جي ايڪسرسائيز ٿي ويندي هئي. ڪئناڊا ۾ ڪڏهن ڪاٽو 10، ته ڪڏهن ڪاٽو 20 ته ڪڏهن ڪاٽو 30 ٽيمپريچر ٿئي ٿو. اهڙي صورت ۾ گهر کان ٻاهر نٿو نڪري سگهجي. تنهنڪري ايڪسرسائيز مشين ضروري آهي. پر  جڏهن کان ايڪسرسائيز مشين (ٽريڊ مِل) خراب ٿي آهي، فياض ڏاڍو خوش آهي ته چڱو ٿيو جو خراب ٿي جو سندس ايڪسرسائيز ڪرڻ مان جان ڇٽي پئي آهي. بلڪ اصل ۾ ته فياض انهن ٻارن جو ٿورائتو آهي، جيڪي اسان جي گهر آيا ۽ ان مشين کي خراب ڪري ويا. هاڻي ته فياض ماڳهين شينهن ٿي ويو آهي ته جيڪڏهن مان وري به اهڙي مشين وٺي آيس جنهن جي ڪري فياض کي روزانو محنت ڪرڻي پوي ته اهو وري انهن فرشتن جهڙن ٻارن کي وٺي ايندو، جيڪي اچي سندس ان بلا مان جان ڇڏائيندا. تڏهن ته مان به چوان ته جڏهن ٻار بيدرديءَ سان ان مشين کي خراب ڪري رهيا هئا ۽ منهنجي ڇهين حسَ مون کي چئي رهي هئي ته هي ٻار  هن مشين کي خراب ڪري ئي دم وٺندا ۽ اها ڳالهه مان ٻارن کي چوڻ واري به هئس، پر فياض چيو ته ٻار آهن، انهن کي ڪجهه نه چئو، هي گلن ۽ پوپٽن جهڙا ٻار آهن، هنن جي حرڪت ۾ برڪت آهي ۽ مشين کي ڪجهه ڪو نه  ٿيندو. هاڻي جڏهن فياض کي چيم ته تو پئي چيو ته مشين خراب ڪو نه ٿيندي، پر مونکي کي جيڪو خدشو هو سو صحيح ثابت ٿيو ته فياض مونکي چيو ته، هي ٻار اسان جو مستقبل آهن. اڄ هي جيڪڏهن ڊاهڻ نه سکندا ته سڀاڻي ٺاهڻ وري ڪيئن سکندا. دنيا ۾ بقا رڳو فنا کي حاصل آهي. ان ۾ به قدرت جي ڪا چڱائي هوندي. ائين شيون ٽٽن، ڀڄن، ڀرن ۽ خراب نه ٿين ته پوءِ هي دوڪان ۽ فيڪٽريون ڪيئن هلن. انهن دوڪانن ۽ فيڪٽرين سان هزارين لکين انسانن جو رزق لاڳاپيل آهي ۽ قدرت ڪيليءَ کي ڪَڻ ۽ هاٿيءَ کي مڻ پهچائڻ جو بندوبست پنهنجي حساب سان ڪندي رهي ٿي. الله سائين فياض کي برداشت يا سهپ ڏاڍي ڏني آهي. لڳ ڀڳ سال پهرين مون کي احساس ٿيو ته ڪئناڊا ۾ مٺائي ڏاڍي مهانگي ملي ٿي. تنهنڪري ڇو نه اها ساڳي مٺائي آئون گهر ۾ ئي ٺاهيان.  توڻي جو فياض پاڻ مٺائي چکيندو به ناهي ۽ مذاق مان چوندو آهي ته منهنجي اندر ۾ ئي ايترو مٺاڻ آهي جو مونکي مٺائي کائڻ جي ضرورت ئي ناهي.

فياض گهر ۾ مٺائي ٺاهڻ جي مخالفت ڪئي ۽ چيائين ته توکان مٺائي سٺي ڪو نه ٺهندي، تنهنڪري تون دوڪان تان ئي مٺائي وٺي کاءُ.. پر جيئن ته منهنجي طبعيت ضدي آهي، تنهنڪري فياض جي ڳالهه تي ڌيان ڏيڻ جي بدران گهر ۾ مٺائي ٺاهڻ جي ڪم کي لڳي ويس، روزانو  مٺائي ٺاهيندي هيس پر سٺي نه ٺهڻ سبب فرج ۾ رکي ڇڏيندي هيس. ائين 10 ڏينهن تائين لاڳيتو ڏهاڙي  مٺائي ٺاهيندي رهيس پر سٺي نه ٺهڻ سبب، کائڻ کانسواءِ ئي فرج ۾ رکي ڇڏيندي هُيس. نيٺ ڏهين ڏينهن فياض مون کان پڇيو ته هي فرج مان ڪڍي اڇلائي ڇڏيان ته مون چيو ها ۽ پوءِ فياض منهنجون ٺاهيل سڀ مٺايون خاموشيءَ سان ڪڍي اڇلائي ڇڏيون. اهو ڏينهن ۽ اڄوڪو ڏينهن وري گهر ۾ مٺائي ٺاهڻ جو جوش نه چڙهيو آهي. ائين روزانو مونکي ڪنهن نه ڪنهن ڳالهه جو جوش چڙهندو آهي ۽ ڪو نه ڪو نقصان ڪندي رهندي آهيان ۽ فياض خاموشيءَ سان اهي نقصان ڀرڻ کان پوءِ به خوش رهي ٿو ۽ مان پنهنجي ڪيل نقصانن جي ڏک، افسوس ۽ غم ۾ دوڪان تان مٺائي وٺي کائيندي رهان ٿي.

Courtesy: Sindhi Daily Ibrat, Tuesday, Feb 19, 2010

پرابلم ڪٿي آهي؟

پرابلم ڪٿي آهي؟
ارمغان فياض

هي ڪالم لکڻ کان پهريائين ئي مان معذرت ڪيان ٿي ته مونکي سياست جي باري ۾ بلڪل به ڄاڻ ناهي، سياست جي باري ۾ مون کي رڳو ايتري خبر هئي ته ووٽ بينظير جي تير کي ڏيڻو آهي. ان کان وڌيڪ مون کي سياست جي سمجهه  نه هئي ۽ نه ئي سياست جي وڌيڪ سمجهه اچي سگهي آهي.. ان ڪري ڪراچيءَ ۾ ڇا ٿي رهيو آهي، ان حوالي کان لکڻ منهنجي لاءِ محال آهي. مون کي رڳو ايتري خبر آهي ته ڪئناڊا ۾ پاڪستان ۽ هندوستان کان هجرت ڪري ويل شهري هڪٻئي کي  ”ديسي“ چون ٿا. هتي ڀلي ته هندوستان ۽ پاڪستان پاڻ کي ٻه دشمن ملڪ سمجهن،  پر ڪئناڊا ۾ وري ٻنهي ملڪن جا ماڻهو هڪٻئي کي دوستن ۽ ڀائرن وانگر سمجهن ٿا. انهن ٻنهي ملڪن مان آيل شهرين جون عادتون، ٻوليون، لباس، رهڻ جو رنگ ڍنگ ۽ انداز صفا هڪ جهڙو آهي. نه رڳو اهو بلڪ ڪئناڊا جي ٻين باشندن لاءِ به هندوستاني ۽ پاڪستاني ۾ فرق ڪرڻ ڏکيو آهي. اهي هندوستان، پاڪستان، بنگلاديش ۽ سريلنڪا جي باشندن کي گڏيل انداز ۾ سائوٿ ايشين سڏين ٿا.

ڪئناڊا جي شهر ٽورانٽو کي ڏسون ته پوءِ شايد لڳ ڀڳ 50 سيڪڙو آبادي سائوٿ ايشينز يا ايئن کڻي چئون ته ديسين جي آهي. اها ئي آبادي آهي، جيڪا اصل ۾ ڪئناڊا کي هلائي ٿي. ان حوالي سان آئون جڏهن سوچيان ٿي ته پوءِ عجب وچان حيران ٿي وڃان ٿي. ڇو جو اهي ساڳيا ماڻهو جڏهن ڪئناڊا کي ترقي وٺائي سگهن ٿا ته پوءِ نيٺ پنهنجي ملڪ کي صحيح طريقي سان ڇو نٿا هلائي سگهن. اُتي ٽورانٽو ۾ فيڪٽري چاهي ڪهڙي به هجي، پر ان کي اصل ۾ ديسي ئي هلائي رهيا آهن ۽ انهن ڪم ڪندڙ ديسين ۾ برابر جي تعداد ۾ عورتون به ڪم ڪن ٿيون. اتي ڪنهن جو به زور ۽ ڏاڍائي ڪنهن تي نٿي هلي. ڊيوٽي آورز جي حساب سان ٿئي ٿي. امن امان اهڙو آهي جو رات جو دير سان ڊيوٽي تان واپس ايندڙ عورتون مزي سان سنسان روڊن ۽ رستن تان اڪيليون لنگهي پنهنجي پنهنجي گهرن ڏانهن پيون وينديون آهن، پر ڪنهن جي مجال ناهي جو اَک کڻي به کين ڏسي، باقي مرضي سان جيڪو ڪجهه ٿئي ٿو ان تي ڪا جهل پل ناهي. هرڪو محنت سان ڪم ڪري ٿو ۽ پوءِ مزي سان زندگي گذاري ٿو.

اسان کي ڪئناڊا ۾ رهندي ڪيترائي سال ٿي ويا  آهن، پر ڪنهن به ڪم لاءِ ڪڏهن ٽَڪو به رشوت ڏيڻ جي ضرورت پيش نه ئي آهي. سڀ ڪم پنهنجو پاڻ ئي پنهنجي طريقيڪار موجب ٿي وڃن ٿا. ڪنهن جي سفارش، ڪنهن جي چاپلوسي ۽ ڪنهن جي ڪاڻَ ڪڍڻ جي ضرورت پيش نه ٿي اچي. ان ڪري زندگي پنهنجي مرضي سان ۽ سڪون سان گذري ٿي، . مان جڏهن ڪئناڊا کي ڏسان ٿي ته لڳي ٿو ته ڪئناڊا ڄڻڪ ”ديسي“ ئي هلائي رهيا آهن . پر هتي پنهنجي ديس ۾ ڏسان ٿي ته پوءِ حيران ٿيان ٿي ته اسان وٽ ڪو به ڪم ڍنگ سان نٿو ٿئي. رڳو جهيڙا جهٽا لڳايو ويٺا آهيون. هڪٻئي کي سهڻ لاءِ تيار ناهيون. پر ڪئناڊا ۾ سڀ گڏجي ڏاڍي امن امان سان رهون ٿا. ان جو سبب شايد اهو آهي ته اتي هر ڳالهه لاءِ هڪ پورو ۽ مڪمل نظام ٺهيل آهي. شايد ٺهيل ٺهڪيل نظام جو حصو ٿيڻ سولو آهي، پر سسٽم ٺاهڻ ڏکيو آهي. هتي منهنجو مطلب اهو ڪونهي ته پنهنجي ملڪ جو نظام ڪنهن ٻئي ملڪ کان ٺهرائجي. ڇو جو هڪ ته اهو بلڪل به ممڪن ڪونهي ٻيو ته هر ملڪ جو نظام ان ملڪ جي موسم، جاگرافي، ريتن رسمن، تجربن  ۽ تاريخ مان ارتقا ذريعي ٺهي ٿو. تنهنڪري هڪ ملڪ جو نظام ٻئي ملڪ تي لاڳو  نٿو ڪري سگهجي ۽ نه ئي ائين سوچڻ گهرجي ته ٻيو ڪير اچي اسان کي نظام ٺاهي ڏيندو. پر اها ٻي ڳالهه آهي ته اسان ٻين جي تجربن مان گهڻو ڪجهه سکي سگهون ٿا.

دنيا جا مختلف ملڪ ۽ شهر هڪٻئي کان تمام گهڻو سکن ٿا. جيئن چين کي هانگ ڪانگ واپس مليو ته انهن هانگ ڪانگ کان تمام گهڻو سکيو، ڇو جو هانگ ڪانگ ڏاڍو اڳتي وڌيل ۽ ترقي ڪيل شهر هو. اڄ چين جي بينڪنگ سسٽم کان وٺي ٻين تمام گهڻين ڳالهين ۾ هانگ ڪانگ کان سکي تيزي سان ترقي ڏانهن قدم وڌائي رهيو آهي. پر ان جي ڀيٽ ۾ هن ملڪ جي غلط پاليسين سبب ڪو به ملڪ سائي رنگ جي پاسپورٽ کي ڏسي، ان کان ڊڄي ٿو ۽ ڪو به ملڪ ويزا ڏيڻ لاءِ تيار ناهي. تنهنڪري اسان جي ماڻهن لاءِ پنهنجي ملڪ کان ٻاهر وڃي ٻين ملڪ ۽ شهرن جي ترقي ڏسي ۽ انهن جي تجربن مان سکڻ جي عمل ۾ گهڻي ڀاڱي رڪاوٽ پيدا ٿي چڪي آهي ۽ اهو عمل لڳ ڀڳ بند ٿي چڪو آهي. تنهنڪري شايد ترقي ڪرڻ جو عمل به تيزي سان نه وڌي سگهي. ڇو جو اڄ جي گلوبل وليج ۾ هڪٻئي سان تعلقاتن ۽ اچ وڃ کان سواءِ ترقي ڪرڻ لڳ ڀڳ ناممڪن آهي. آمريڪا ۽ ڪئناڊا ٻه الڳ ملڪ آهن، ٻنهي ملڪن جي نظامن ۾ به فرق آهي ۽ ٻنهي ملڪن جي وچم اڪثر اختلاف به ٿيندا رهن ٿا، پر ٻنهي ملڪن جي شهرين تي هڪٻئي جي ملڪ ۾ اچڻ وڃڻ تي ڪا به پابندي ناهي. ٽورانٽو کان نيويارڪ تائين ماڻهو ڪارن، بسن، ٽرينن، فيري سروس ۽ جهازن جي ذريعي ائين ايندا ۽ ويندا رهن ٿا،  ڄڻڪ لاڙڪاڻي کان ڪراچي ۽ ڪراچي کان لاڙڪاڻي وڃي رهيا آهن.

اسان جي شهرن جي آبادي ڏينهون ڏينهن وڌي رهي آهي، پر  اسان اڃان تائين هڪٻئي سان پيار محبت ۽ امن امان سان رهڻ سکي نه سگهيا آهيون. شايد اصول ۽ قانون سڀني لاءِ برابر ڪونهي، شايد گوڊ گورننس (بهتر حڪمراني) جي کوٽ آهي، شايد دلين ۾ بغض ۽ بدنيتي آهي، شايد سماجي مساوات جي کوٽ آهي، پر  ڪنهن نه ڪنهن ڳالهه جي کوٽ ضرور آهي يا مرڳو سچائي جي کوٽ آهي. مون ڪالم جي شروع ۾ ئي عرض ڪيو هو ته جيئن ته مونکي سياست جي بلڪل به خبر نٿي پوي، تنهنڪري مون لاءِ اهو اندازو لڳائڻ ڏکيو آهي ته مسئلو يا پرابلم ڪٿي آهي؟

Courtesy: Sindhi Daily Ibrat, Thursday, Feb 04, 2010

نيٺ ”ڇا ڄائو“؟

نيٺ ”ڇا ڄائو؟“
ارمغان فياض

هن کي چئبو آهي پنهنجي جُتي ۽ پنهنجو مٿو. ان ڳالهه جو  احساس مونکي تڏهن ٿيو، جڏهن هفتو پهرين اسان جي آفيس جي ميٽنگ ۾ ٻڌايو ويو ته هڪڙي مينيجر جيڪا ميٽرنٽي موڪل تي ويل هئي، ان کي ٻار ڄائو آهي. اُتي ڪئناڊا ۾ ميٽرنٽي موڪل سال جي ملي ٿي. پوءِ ڀلي ڪا عورت اها موڪل 6 مهينا پهرين ۽ 6 مهينا ٻار ڄمڻ کان پوءِ وٺي، يا ٻار ڄمڻ کان هڪ ڏينهن پهرين يا ماڳهين پنهنجي موڪل ٻار ڄمڻ واري ڏينهن کان شروع ڪري، اها ان جي مرضي آهي. بلڪه اها به ان جي مرضي آهي ته اها ميٽرنٽي موڪل ڪجهه عرصو پاڻ ڪري ۽ باقي بچيل عرصو سندس مڙس يا ٻار جو پيءُ (بوائي فرينڊ) پنهنجي آفيس کان ڪري. اُتي هڪ سال جي ميٽرنٽي موڪل تي وڃڻ ٻار جي ماءُ ۽ پيءُ جو حق آهي. ميٽرنٽي موڪل تي وڃڻ کان پوءِ پوسٽنگ ٻئي کي ڪو نه ملي ٿي. تنهنڪري ان جاءِ تي ٽيمپرري يا ڪانٽريڪٽ ملازم يا ملازمه رکي وڃي ٿي  ۽ سال جي ميٽرنٽي موڪل ختم ٿيڻ کان پوءِ ميٽرنٽي موڪل وٺندڙ کي وري ساڳي جاءِ تي ئي پوسٽنگ ملي ٿي. مختصر اهو ته ساٿي مينيجر  ٻڌايو ته اسان سڀني گڏجي اڳم ئي  ڏاڍا ڪارآمد ۽ نفيس تحفا، جيڪي ٻار ۽ ماءُ کي ڪم اچي سگهن وٺي رکيا آهن. اسان کي رڳو انتظار  ٻار ڄمڻ جو هو. هاڻي اهو خوشخبريءَ جو ڏينهن اچي چڪو آهي، ڇو جو ميٽرنٽيءَ تي ويل مينيجر کي ٻار ڄمي چڪو آهي. ساٿي مينيجر  نئين ڄاول ٻار لاءِ “بيبي” جو لفظ استعمال ڪيو. اها خوشخبري ٻڌڻ شرط ميٽنگ دوران هڪڙي قسم جي خوشيءَ جي لهر ڊوڙي وئي. ائين جنهن مينيجر اها خوشخبري جي ڳالهه ٻڌائي هئي، ان کان ٻيون مينيجرون پڇڻ لڳيون ته ”بيبي” گهڻن پائونڊن جو آهي؟ ماءُ جي طبعيت ڪيئن آهي؟ ڇا واپس گهر هلي وئي يا اڃان اسپتال ۾ آهي؟ ماءُ کي ڪنهن شئي يا مدد جي ضرورت ته ڪونهي؟ وغيره وغيره. مان ان دوران لاڳيتو پريشان رهيس ڇو جو “بيبيءَ”  جي لفظ مان مون کي اها خبر نه پئجي رهي هئي ته ٻار “پٽُ” آهي يا “نياڻي”. جڏهن منهنجي ايڪسائٽمينٽ تمام گهڻي وڌي وئي ته مون پڇيم ته  نيٺ “ڇا ڄائو؟”، ”پٽ” يا ”ڌيءَ”!

منهنجو اهو سوال پڇڻ هو، ڄڻڪ ميٽنگ ۾ راڪاس گهمي ويو. صفا ماٺ ٿي وئي. پهرين ته سڀ حيرت مان هڪٻئي کي ڏسڻ لڳيون. پوءِ جنهن مينيجر اها خوشخبري ٻڌائي هئي، تنهن ٻڌايو ته خوشيءَ ۾ مونکان اها ڳالهه پڇڻ وسري وئي. هونئن به ان ڳالهه سان ڪهڙو فرق ٿو پوي ته “بيبي گرل” آهي يا “بيبي بوائي” آهي! ايتري دير ۾ مونکي به احساس ٿيو ته هن موقعي تي ماءُ ۽ ٻار جي صحت جي باري ۾ ڄاڻڻ ضروري آهي يا ڪنهن اجائي ڳالهه جي باري ۾. مونکي لڳو ته مون ڪئناڊا جهڙي مهذب معاشري ۾ ٻار جي جنس جي باري ۾ پڇي صحيح نه ڪيو آهي.

بهرحال ميٽنگ ۾ سڀ پلاننگ ڪرڻ لڳيون ته ڪيئنءَ ۽ ڪهڙي وقت ان ميٽرنٽي موڪل تي ويل مينيجر کي مبارڪون ۽ تحفا ڏيڻ وڃجي. ان دوران مان بظاهر انهن سان گڏ هُيس، پر ذهن ڪنهن ٻئي پاسي وڃي چڪو هو. ڇا لاءِ جو اسان سدائين پهريون سوال اهو ڪندا آهيون ته “ڇا ڄائو؟” اهو ڪو نه پڇندا آهيون ته ماءُ جي صحت ڪيئن آهي؟ يا ٻار جي صحت ڪيئن آهي؟ بلڪه اسان لاءِ ”پٽُ” ۽ “ڌيءَ” واري “غير اهم” ڳالهه وڌيڪ “اهم” ٿئي ٿي. بلڪه اسان وٽ ته اهو مسئلو زندگي ۽ موت جو مسئلو آهي. پر ظاهر آهي ته ڪئناڊا جهڙن معاشرن ترقيون ائين ته نه ڪيون آهن. ضرور سڀ کان پهرين هنن پنهنجي اصلاح ڪئي هوندي، اَجاين ۽ غير ضروري ڳالهين، ريتن، رسمن، رواجن ۽ وهمن کي پاڻ وٽان نيڪالي ڏني هوندي. ڇو جو پُٽ ٿيو آهي يا ڌيءَ ان ڳالهه جي ته پوءِ به خبر پئجي ويندي، پر جيڪڏهن بروقت خبر پئجي به وڃي ته ان سان ڪهڙو فرق ٿو پوي. “پٽ” يا “ڌيءَ”  ٻئي قدرت طرفان عطا ٿيل آهن، تنهنڪري انهن کي ڪنهن تحفي کان گهٽ نه سمجهڻ گهرجي.

ان حوالي سان مون جڏهن پنهنجو تنقيدي جائزو ورتو ته احساس ٿيو ته مون پڙهي به وڃايو آهي. ڇا لاءِ جو مونکي خبر هئي ته ميٽرنٽي موڪل تي ويل  مينيجر کي  اڳم ئي هڪ “ڌيءَ” آهي ۽ منهنجي حساب موجب هن ڀيري هن کي “پُٽ” هئڻ کپي ها ۽ اها ئي منهنجي ايڪسائٽمينٽ هئي، جنهن تي مون پڇيو هو ته نيٺ “ڇا ڄائو؟” پوءِ خبر پئي ته کيس وري به ڌيءَ ڄائي آهي. ۽ هن جا مائٽ ۽ ساهرا سڀ ان ڳالهه تي ڏاڍا خوش آهن. ڇو ڪئناڊا جي معاشري ۾ اولاد پُٽ آهي يا ڌيءَ ان سان ڪو فرق نٿو پوي. هنن لاءِ اها ڳالهه اهم آهي ته ويم وقت ۽ ويم کان پوءِ ماءُ جي صحت  ٺيڪ هجي، ٻار نارمل ۽ صحتمند هجي. ان کان وڌيڪ هنن لاءِ ٻي ڪا به ڳالهه اهم ناهي.

آئون جيڪڏهن ڇَڙو فالتو ڊگرين جي حساب اندازو لڳايان ته پوءِ منهنجي آفيس جون ٻيون انگريز مينيجرون ڊگرين ۾ مون کان وڌيڪ ناهن. پر جيڪڏهن سوچ ۾ اندازو لڳايان ته پوءِ اهي سڀ مونکان هزار دفعا وڏيون ۽ اوسر ڪيل انسان آهن. ڇو جو منهنجي سوچ اڄ به اها ئي آهي، جيڪا ان سوال جي صورت ۾ آڏو آئي ته نيٺ “ڇا ڄائو؟”

Courtesy: Daily Ibrat, Thursday, January 21, 2010

بصرن جو ٿيلهو

بصرن جو ٿيلهو
ارمغان فياض

ڇا اوهان 10 ڪلو بصر ن جو ٿيلهو هر وقت، ڏينهن رات، صبح شام پاڻ سان گڏ کڻي هلي سگهو ٿا؟ هر وقت مان مراد اها آهي ته اهو هر وقت توهان سان گڏ هجي. ماني کائڻ ويهو ته اهو توهان جي ڀر ۾ هجي. گهر کان ٻاهر نڪرو ته اهو موٽر سائيڪل يا اسڪوٽر جي هينڊل ۾ ٽنگي پوءِ نڪرو. آفيس وڃو ته اهو توهان جي ڪَڇَ ۾ هجي ۽ سمهڻ وقت اهو توهان پنهنجي ويهاڻي هيٺان رکي پوءِ سمهو، ته ڇا پوءِ اهو ممڪن آهي ته ائين توهان 15 ڏينهن تائين ڪري سگهو. يعني اُٿندي ويهندي. کائيندي پيئندي، گهمندي سمهندي بصرن جو 10 ڪلو جو ٿيلهو ۽ ان جي ڌپ اوهان سان گڏ هجي. ظاهر آهي ته ڪهڙو به  انسان هوندو ،اهو ضرور جلدي ٿڪجي پوندو ۽ ان بوجهه کي پري اُڇلي پنهنجي جان آجي ڪندو. هاڻي ان ڳالهه کي ٿورو ڦيرائي ”بصرن“ کي ”بغض“ سمجهون يعني دل ۾ هر وقت ”بدنيتي“، ”ڪِينون“ رکون ته ڇا اهو ايترو ئي ٿڪائيندڙ نه هوندو جيترو  بصرن جو ٿيلهو کڻڻ آهي ۽ ڇا اهو بهتر نه هوندو ته ان عذاب کي پنهنجي وجود تان لاهي آزاد ٿيڻ جي ڪوشش ڪيون. جيئن بصَر نه رڳو ڳرا ٿين ٿا، پر گهڻو وقت رکڻ سان ڌپ ۽ بدبوءِ به ڪن ٿا ، بلڪل تيئن مَنَ اندر مير رکڻ ۽ ٻين خلاف سوچڻ ۽ ذهن ۾ کچڙي پچائڻ سان انسان پاڻ به گندو ۽ بدبوءِ دار ٿيڻ لڳي ٿو.

منهنجو خيال آهي ته ڪنهن به ڇوڪر کي اهو اندازو يا خبر نه هوندي آهي ته ان جا ماءُ، پيءُ، ڀائر ۽ ڀينرون ڪهڙي قسم جون آهن. هر ڇوڪر جي شاديءَ کان پوءِ ان جي زال اچي کيس ٻڌائيندي آهي ته تنهنجا ماءُ پيءُ ههڙا آهن، ڀائر هيئن آهن ۽ تنهنجون ڀينرون ههڙيون آهن. ائين اتان کان ”فيملي پوليٽڪس“ شروع ٿيندي آهي ۽ بصر يعني ”بغض“ گڏ ٿيڻ شروع ٿيندو آهي.. مولا جو شڪر آهي جو مون ڪڏهن به اهڙي قسم جي ”فيملي پوليٽڪس“ نه ڪئي ۽ ائين زندگي سٺي گذري وئي.

مون کي ياد آهي ته شادي جي ٻن سالن تائين جڏهن مون کي ٻار نه ٿيو هو ته پاڙي جي هڪڙي مائي امان (منهنجي سَس) کي چيو هو ته ”ڀلا فياض کي اڃان تائين اولاد نه ٿيو آهي، ان جو سبب ڪهڙو آهي.“ منهنجي سَس کيس جواب ڏنو هو ته ”فياض کي وري ڪهڙيون فيڪٽريون ۽ جاگيرون آهن جو ان لاءِ کيس اولاد کپي، پاڻ سٺو آهي ته ان ذميواري کان آزاد آهي.“ مان اتي ئي ويٺي هُيس ۽ اهو جواب امان يعني منهنجي سَس ئي ڏنو هو. ائين پاڙي واري چُپ ٿي وئي هئي. مطلب ته اهڙيون تمام گهڻيون ڳالهيون آهن، جن ۾ منهنجا ساهرا سدائين منهنجو پاسو وٺندا هئا. ائين مون کي ”فيملي پاليٽڪس“ ڪرڻ جي ڪڏهن به ضرورت نه پئي. پاليٽڪس نه رڳو گهرن ۾ بلڪه نوڪري يا ورڪ پيلس تي به تمام گهڻي ٿئي ٿي. پر مان ڪوشش ڪندي آهيان ته ڪنهن به حالت ۾ گهڻا بصر گڏ نه ٿين، تنهنڪري گهڻي هنرمندي ۽ چالاڪي ڏيکاري اُڀ ڪڇڻ جي ڪوشش ڪندي، پاڇولن پٺيان ڊوڙڻ جي ڪوشش نه ڪندي آهيان ۽ جيئرن سان جهيڙا ۽ مئلن تي ميڙا ڪرڻ بدران لاحاصل ۾ به حاصل ڄاڻي خوش رهڻ جي ڪوشش ڪندي آهيان، ائين پنهنجي ذهن ۾ ”بغض“ جا بصر گڏ ٿيڻ کان پنهنجو پاڻ کي بچائڻ جي لاڳيتي ڪوشش ڪندي رهندي آهيان .

Courtesy: Sindhi Daily Ibrat, Saturday, January  16, 2010

آن ڪال

آن ڪال

ارمغان فياض

ڪئناڊا ۾ ڪرسمس ۽ نئين سال جي موسم هلي رهي آهي. ٻارن جون اسڪول کان موڪلون آهن. اهي موڪلون ”ڪرسمس“ کان پهرين شروع ٿين ٿيون ۽ ”نئين سال“ کانپوءِ تائين هلن ٿيون. انهن ڏينهن دوران هر گهر رنگ برنگين روشنين سان سينگاريل آهي ۽ هر ڪو تمام خوش نظر اچي رهيو آهي. منهنجي نوڪريءَ جو هڪڙو حصو هي به آهي ته سڀ مينيجرز واري واري سان ”آن ڪال“ ڪنديون آهن. يعني آفيس آورز کانپوءَ هڪڙو خاص فون نمبر  ۽ پيجر نمبر آهي، جنهن تي ايمرجنسيءَ يا ڪنهن به ڏکئي مسئلي دوران ڪو به ايمپلائي (اسٽاف) ان نمبر تي فون ڪري پنهنجو مسئلو بيان ڪري ان کي حل ڪرڻ لاءِ ممڪن حل پڇي سگهي ٿو. هونئن ته اسان جي آفيس طرفان هر مينيجر کي پنهنجو پنهنجو پيچر نمبر مليل آهي پر  ”آن ڪال” جو نمبر هر مينيجر وٽ 6 هفتن ۾ هڪڙي هفتي لاءِ اچي ٿو.

هن دفعي ڪرسمس جي موڪلن دوران ”آن ڪال” مون وٽ هئي. يعني اسان جي سپيشل هومز مان ڪنهن به هوم ۾ جيڪڏهن ڪا ايمرجنسي ٿئي ٿي يا ڪو مسئلو پيش اچي ٿو، جيڪو اسٽاف کي سمجهه ۾ نه اچي ته پوءِ اها ان مسئلي لاءِ ”آن ڪال“ کي فون ڪري پنهنجو مسئلو ٻڌائي سگهي ٿي. اهو ئي سبب آهي جو آفيس جي ڪنهن سنجيده مسئلي تي اَڌ رات جو به فون اچي سگهي ٿي. پر ڪڏهن ڪڏهن اجاين ۽ ننڍين ننڍين ڳالهين تي به فون اچي ويندي آهي. جنهن کي سرزمين تي موجود اسٽاف پاڻ به ”ڪامن سينس“ سان حل ڪري سگهي ٿي.

ڪالهه رات ٻه لڳي ڏهن منٽن تي ”آن ڪال“ جي فون جي گهنٽي وڳي. مان گهري ننڊ ۾ ستل هيس، تنهنڪري ڇرڪ ڀري اُٿيس ۽ ويهاڻي هيٺان رکيل سيل فون کڻي “هيلو” چيم ته ٻئي پاسي نائٽ اسٽاف هئي ۽ فرمايائين ته ”هڪ ڪلائنٽ پنهنجي مٿي تي ”چَڍي“ پائي ڇڏي آهي ۽ اها چَڍي مٿي تان لاهي نه رهي آهي. هاڻ مان ڇا ڪيان!!؟ ان تي مون کانئس پڇيو ته ڇا ڪلائنٽ کي نائٽي پاتل آهي ته چيائين ته ”ها.“ وري مون کانئس پڇيو ته ”مٿي تي پاتل  چَڊيءَ سان ڇا هن جو ساهه ٻوساٽجي رهيو آهي“؟ وراڻيائين ته ”نه.“ تڏهن مون اسٽاف کي چيو ته، ”فڪر جي ڪا ڳالهه ناهي.“ تون ڪلائنٽ کي سمهڻ لاءِ چئو، ڇو جو ننڊ ۾ اها چَڊي پاڻ ئي سندس مٿي تان سِرڪي لهي ويندي. منهنجي ڏنل مشورن تي ٻئي پاسي کان اسٽاف ”گوڊ آئڊيا“ چيو،  پوءِ مون کي ”ٿينڪ يو“ چئي ۽ فون بند ٿي وئي. هڪ دفعي جو ننڊ ڦٽي ته پوءَ وري مونکي ننڊ نه آئي. تنهنڪري سڄي رات سوچيندي رهيس ته ڪي ڪي انسان به عجيب ٿيندا آهن ۽ اهي اهڙا هوندا آهن جو ننڍڙين کان ننڍڙيون ڳالهيون به پاڻ حل ڪري نه سگهندا آهن. پر ظاهر آهي ته مينجر هئڻ جي ناتي اها منهنجي ذميواري هئي ته کيس ان فضول ڳالهه تي ڌڙڪا ڏيڻ بدران سندس رهنمائي ڪيان ۽ شڪر آهي ته اسان کي ان حوالي سان تربيت مليل آهي ته اهڙن مسئلن کي ٿڌي مزاج سان ڪيئن حل ڪجي.

الله سائين جو شڪر آهي جو گهر ۾ فياض آهي ۽ مان سڄي جڳ جهان جون خارون ان تي لاهي سگهان ٿي، يعني جهيڙو ڪرڻ لاءِ پاڙي ۾ وڃڻو ڪو نه ٿو پوي. بحث ڪرڻ لاءِ ٻار سمجهدار آهن. اهو ئي سبب آهي جو ڇهن هفتن ۾ هڪ هفتي لاءِ ايندڙ ”آن ڪال“ تي بيوقوفيءَ جهڙن سوالن جا جواب به ”گرمي“ جي بدران ”نرميءَ“ سان ڏئي ويندي آهيان. نه ته پنهنجي اصلي ”رَڳَ“ ڏيکارڻ تي اچان ها ته کيس جواب ۾ چوان ها ته ”بيوقوف عورت، هن چڊي پنهنجي مٿي تي پاتي آهي، توکي ته ڪو نه پارائي آهي.“ پر نه سائين ڪٿي. نيٺ اها ڪئناڊا آهي ۽  اتي هر ڪنهن کي پنهنجي حد ۾ رهي ڳالهائڻو پوي ٿو ۽ اتي پنهنجي خانداني رَڳَ ڏيکارڻ جي گنجائش گهٽ ئي آهي.

Courtesy: Sindhi Daily Ibrat, Friday, January 01, 2010

پڇتاءُ

پڇتاءُ

ارمغان فياض

جڏهن منهنجي وڏي ڀيڻ جو رشتو آيو هو  تڏهن اها انجنيئرنگ ۾ پڙهندي هئي، اها هوشيار ۽ پڙهاڪو اسٽوڊنٽس ۾ شمار ٿيندي هئي ۽ پڙهائي جا ٽي سال پورا ڪري چڪي هئي ۽ فائنل ايئر جو باقي هڪڙو سال رهيل هو. جيئن ته رشتو سٺو هو ان ڪري ممي ۽ بابا پاڻ ۾ مٿو جوڙي ويهي رهيا ته نيٺ ڇا ڪجي. مميءَ جو خيال هو ته هيءَ هڪ سٺي اسٽوڊنٽ آهي، تنهنڪري سندس پڙهائي پوري ڪرڻ کانپوءِ ئي شادي ڪرائينداسين. پوءِ اهو نه ته ڪو ٻيو سٺو رشتو اچي ويندو. ان دوران بابا هڪ اهڙي ڳالهه ڪئي هئي، جيڪا مونکي اڄ به ذهن ۾ تازي آهي. بابا چيو هو ته “اوهان جيڪڏهن هي رشتو ڇڏي نياڻيءَ کي پڙهائي ڪرايو ٿا ۽ پوءِ اڳتي هلي سٺو رشتو نٿو اچي ته پوءِ اوهان ضرور پڇتائيندئو. پر جيڪڏهن اوهان هاڻي پڙهائي ڇڏائي شادي ڪرايو ٿا ته به پڇتائيندئو.” يعني پڇتائڻ ٻنهي صورتن ۾ ضرور ٿيندو. تنهنڪري نيٺ ممي بابا گڏجي پاڻ ۾ فيصلو ڪيو  ته شادي ڪرائي ڇڏجي ۽ پوءِ منهنجي ڀيڻ انجنيئرنگ جو آخري سال پورو ڪرڻ کان پهرين ئي پڙهائي ڇڏي ڏني هئي.

ڪنهن دانشور چيو آهي ته جيڪڏهن اوهان پنهنجي لاءِ گهٽ پڇتاءَ گڏ ڪرڻ چاهيو ٿا ته پوءِ پاڻ ۾ گهٽ ڳالهائڻ جي عادت وجهو. پر منير نيازيءِ پنهنجي هڪ نظم ۾ چيو آهي ته وقت تي نه ڳالهائڻ پڇتاءَ گڏ ڪري ٿو. يعني جتي ڳالهائڻو آهي اُتي ضرور ڳالهايو نه ته اڳتي هلي پڇتاءُ ٿيندو.

اسان جي ٻلي جيڪا هاڻي لڳ ڀڳ 14 سالن جي ٿي چڪي آهي، تمام پوڙهي آهي، اکيون ڪمزور ٿي ويون اٿس ۽ آهستي آهستي هلي ٿي. وِي او اين  يا سولي سنڌيءَ ۾ چئون ته ٻليءَ جي ڊاڪٽر هر مهيني اچي اسان جي ٻليءَ جا نُهنَ لاهي ٿي، وارن کي ڦڻي ڪري ٿي، وائٽل سائنز يعني بخار يا طبعيت وغيره چيڪ ڪري ٿي ۽ مقرر في وٺي ٿي. اها گذريل مهيني آئي هئي ته ٻڌايائين ته ٻليءَ جي پيٽ ۾  ڳوڙهي آهي ۽ هونئن به هيءَ  پنهنجي عمر کان وڌيڪ گذاري چڪي آهي ۽ لڳ ڀڳ پنهنجي حياتي پوري ڪري چڪي آهي. هاڻي اوهان ذهني طور تي پنهنجي فيملي کي تيار ڪريو . ڇو جو ايجنگ سبب آهستي آهستي هن جو اِميون سسٽم ڪمزور ٿيندو پيو وڃي ۽ هن کي مختلف بيماريون لڳڻ جا انديشا وڌندا پيا وڃن ۽ کيس ڪا وائرل بيماري ٿيڻ جي صورت ۾ اها انسانن ڏانهن به منتقل ٿي سگهي ٿي. فلحال هيءَ اڃا ٺيڪ آهي ۽ خطري جي ڳالهه ناهي، پر اڳتي هلي جيڪڏهن هيءَ وڌيڪ بيمار ٿئي ٿي ۽ پيٽ ۾ ڪئنسر جي ڳوڙهي هئڻ سبب تمام گهڻي تڪليف ۾ رهڻ لڳي ٿي  ۽ دوائن سان به اها تڪليف ختم نه ٿي سگهي ته پوءِ هن کي تمام گهڻي تڪليف ۾ جيارڻ بدران سٺو اهو ٿيندو ته جڏهن مان توهان کي ٻڌايان ته هي هاڻي تمام گهڻي تڪيلف ۽ سور ۾ آهي ۽ هن جي بچڻ جو به ڪو چارو ناهي ته  پوءِ توهان فيصلو ڪجئو  ته پوءِ اسان هڪ دوا جي ذريعي کيس اَبدي ننڊ ۾ موڪلي ڇڏينداسين. اها ڳالهه ٻڌي اسان کي زبردست صدمو لڳو آهي. ڇو جو ڪافي عرصي کان ٻلي اسان وٽ آهي. اسان پنهنجي صحت جو خيال رکون نه رکون، پر  هن جي صحت جو ڏاڍو خيال رکندا آهيون. اهو ئي سبب آهي جي ٻليءَ جي خوبصورت ۽ نازڪ نويس ڊاڪٽرياڻيءَ ذريعي باقاعدگيءَ سان چيڪ اپ ڪرائيندا رهون ٿا. منهنجا ٻار به اسان جي ٻليءَ جا تمام گهڻا عادي ٿي چڪا آهن. ٻار جانورن جي اسٽور تان هر وقت ٻليءَ لاءِ سٺي کان سٺا کاڌا وٺي کيس ڏيندا رهن ٿا. منهنجي لاءِ اها ڏاڍي ڏکي صورتحال هئي ته مان  اها ڪِني خبر ٻارن کي ٻڌايان. پر بهرحال اهو منهنجو ڪم آهي ته ٻارن کي اڳتي هلي ٻليءَ جي اَبدي ننڊ ۾ سمهڻ واري ڳالهه جي لاءِ تيار ڪيان.. ان لاءِ مان ٻارن کي ڪافي شاپ تي وٺي ويس ۽ کين ٽرِيٽ ڏنم ۽ ڪچهري دوران ٻليءَ جو ڳالهيون ڪندي کين ٻڌايم ته اڳتي هلي اهڙو وقت اچڻ وارو آهي جڏهن اسان جي ٻلي تڪيلف ۽ سور ۾ رهڻ لڳندي ۽ هن دنيا ۾ رهندي خوشي محسوس نه ڪندي. مون چاهيم پئي ته جيڪا ڳالهه مان چوڻ وڃي رهي آهيان سا ڳالهه منهنجا ٻار پاڻ ئي چون. مون ٻارن کي ٻڌايم ته ٻليءَ جا هيلٿ اشوز وڌندا پيا وڃن ۽ ان جي صحت آهستي آهستي خراب ٿيندي پئي وڃي. پيٽ ۾ رت ڳوڙهي ڏينهون ڏينهن وڏي ٿيندي پئي وڃيس. اهو  ته اسين ٿا چئون ته هيءَ اسان سان خوش آهي، پر جيڪڏهن هن کي زبان هجي ته شايد اسان کي ٻڌائي ها ته اها هن دنيا ۾ ڪيتري نه تڪليف ۽ سور ۾ آهي. ائين نيٺ اسان سڀني طئي ڪيو ته جيڪڏهن ٻليءَ جي ڊاڪٽر مشورو  ڏنو ته پوءِ ٻليءَ کي دوا ذريعي اَبدي ننڊ ۾ سمهاري آسمانن ۾ بهتر  آرام گاهه ڏانهن اماڻڻ  ئي اسان جي ٻليءَ لاءِ بهتر آپشن هوندو. اهو مسئلو ڊسڪس ڪري مون سڪون جو ساهه کنيو ته سٺو ٿيو جو ٻليءَ جي آخري سفر جي باري ۾ ٻارن کي اڳواٽ ئي ٻڌائي ڇڏيم.

زندگيءَ ۾ اسان کي اڪثر اهڙا  چانس گهٽ ملن ٿا جو  ذهني طور تي ڪنهن ڳالهه جي لاءِ تيار ٿيڻ جو موقعو ملي سگهي ۽ اڪثر حادثا ماڻهن کي لوڙائيندا رهن ٿا. ڪي ڳالهيون وري اهڙيون هونديون آهن جن لاءِ لک ماڻهو تيار ٿئي پر تيار ٿي نه سگهندو آهي. تازو مثال منهنجي هڪ مائٽياڻيءَ  جو آهي، جنهن جي اڪيلي پُٽ کي گذريل ڪجهه سالن کان ڪئنسر هئي،  علاج به هليو پئي، ماءُ پيءُ کي به خبر هئي ته گهڻو ڪو نه جيئندو، پنهنجي پُٽَ جي آخري سفر ڏانهن روانو ٿيڻ جي باري ۾ شايد ذهني طور تي پاڻ کي تيار به ڪيو هوندائون. پر تازو جڏهن اهو 26 سالن جي عمر ۾ ڪئنسر سبب اسپتال ۾ گذاري ويو ته ڄڻڪ مائٽن تي بم ڦاٽو هجي. مطلب ته ڪي ڪي ڳالهيون اهڙيون هونديون آهن، جن لاءِ ذهني طور تي تيار ٿيڻ شايد ڏکيو آهي بلڪ تمام گهڻو ڏکيو آهي ۽ انسان ڇا به ڪري پر پڇتاءُ هر صورت ۾ ٿئي ٿو.

Courtesy: Wednesday, December 30, 2009

وطن جي ياد جو اوڍيل اجرڪ

وطن جي ياد جو اوڍيل اجرڪ
ارمغان فياض
يون ڏينهن پنهنجي هڪڙي يونيورسٽيءَ جي زماني جي ساهيڙيءَ جيڪا هتي حيدرآباد ۾ رهي ٿي، سان فون تي ڳالهايم پئي. آئون هن کي چئي رهي هُيس ته وڻن ۽ لامن مان نظر ايندڙ سج جهڙي سنڌ، جهڙ ۽ جهالر مان جهاتيون پائيندي چنڊ جهڙي نظر ايندڙ سنڌ سميت پنهنجي مٽن مائٽن ۽ ساهيڙين کي مان ڏاڍو ياد ڪندي آهيان. ڪئناڊا ۾ جيئن جيئن سيءُ ۽ برفباري وڌندي وڃي پئي، تيئن تيئن وطن جي يادن جي اجرڪ اوڍڻ کانپوءِ هڪ قسم جي سوڳواريت ۽ ويڳاڻائپ ۾ واڌارو اچي وڃي ٿو. الله سائين جو شڪر آهي جو ٻار آهن ۽ مڙس آهي، پر هر ڪو پنهنجي ڪم ڪار ۾ مصروف آهي. يعني ٻار پنهنجي پڙهائي ۾ رُڌل آهن ته مڙس وري نوڪري ۾ پورو آهي. حساب ڪتاب سڄو مان رکندي آهيان، ظاهر آهي زماني سان اُٿڻو ويهڻو ته مونکي پوي ٿو. ائين ”فنا في الدنيا“ ٿي ته زماني ۾ نٿو هلي سگهجي.

فياض خاموشيءَ سان نوڪري ۽ ڪم ڪرڻ وارو انسان آهي. جيئن فياض جي پياري دوست ادا اي جي چانڊيو مرحوم ڪڏهن به پنهنجي ڪا ڳالهه رعيت جي رکپال حرفتي آدم خورن آڏو رکي ڪو وکر ماڻڻ جي ڪوشش نه ڪئي هئي، بلڪل تئين فياض به ان جهڙو آهي . اهو ئي سبب آهي جو فياض صحافت کان وٺي سياست تائين ڪجهه نه ڪجهه ڏنو آهي. جيئن وڄون وسڻ لاءِ اينديون آهن، تيئن مالڪ فياض جي دوستن ادا اي جي چانڊيو ۽ عاصم آخوند کي جوڙي هن کي جهان ۾ موڪليو ئي ان لاءِ هو ته جيئن اهي پرين کي پنهنجو ڪرڻ بدران پرينءَ جا ٿي جيئڻ جو ڍنگ ٻڌائي وڃن. مطلب اهو ته ڪڏهن ڪڏهن دل چوي ٿي ته اهي گهڙيون موٽي اچن، جڏهن دل گهرين ساهڙين سان هاسٽل وارن ڏينهن ۾ سنڌ جي سياري واري موسم دوران اُس ۾ ويهي ڪچهريون ڪندي هُيس.

ڪئناڊا ۾ رهندي اڪثر احساس ٿئي ٿو ته سنڌ جي سياري واري روشن اُس ڪيڏي نه راحت ۽ طاقت ڏيندڙ هوندوي هئي. ائين مان سنڌ امڙ کي الله سائين طرفان عطا ڪيل نعمتن جو ذڪر ڪندي خوشي ماڻيندي پنهنجو پاڻ ئي خوش ٿي رهي هُيس ۽ ان دوران مونکي بلڪل به اندازو نه هو ته مان جنهن ساهيڙيءَ سان فون تي ڳالهائي رهي آهيان، ان جي کوپڙيءَ ۾ ڇا پيو هلي؟ ڇو جو اها اڃان تائين خاموشيءَ سان منهنجي نان اسٽاپ بڪواس ٻڌي رهي هئي. خير مان جڏهن پنهنجي ڳالهه ختم ڪري هن کي ڳالهائڻ جو وارو ڏنو ته يڪدم ائين لڳو ته ڄڻڪ بم ڦاٽو هجي. چيائين ته “ڀلا سنڌ ايڏي پياري اَٿئي ته پوءِ مونکي پنهنجي جاءِ تي گهرائي ۽ تون پاڻ هتي اچي رهُه.“ مونکي هڪدم احساس ٿيو ته شايد مان ڪجهه غلط چئي وئي آهيان. مان جيڪڏهن ساونوڻ من ڀانوڻ سنڌ بدران ڪئناڊا جون ساراهون ڪيان ها ۽ پنهونءَ لاءِ سسئيءَ وارا سور ويهي پٽيان ها ته پوءِ شايد سندس جواب مختلف هجي ها. مطلب ته فون تي ٻئي جو ”مائينڊ ريڊ“ ڪرڻ ڏکيو آهي. جيڪو جتي آهي ناخوش آهي. تمام گهٽ ۽ ٿورا ماڻهو آهن، جيڪي فياض جهڙا آهن. سنڌ ۾ هو ته خوش، ڪئناڊا ۾ آهي ته به خوش. ماني ڳڀو ملي ۽ ڪمري ۾ رهڻ لاءِ ننڍڙي ڪُنڊڙي، بس فياض کي ڄڻڪ جڳ جهان ملي ويو.

فياض جون ضرورتون ڪي گهڻيون ناهن، تنهنڪري هر هنڌ خوش رهي ٿو. فياض کي اڪثر جيڪي وڏو ماڻهو سمجهي اي ميلون ڪري الائي ڪهڙيون ڪهڙيون فرمائشون پيا ڪندا آهن يا ٻيا وري کيس مختلف ملڪن ۾ ٿيندڙ ڪانفرنسن ۾ شرڪت لاءِ دعوتون پيا ڏيندا آهن، انهن کي شايد اندازو به نه آهي ته هن ”مفلس جي عظيم الشان زندگي“ ڪيتري سادي ۽ مختصر آهي. يعني هر حال ۾ مست. فياض جيڪڏهن ائين آهي ته پوءِ ان ۾ فياض جو ڪمال گهٽ ۽ منهنجي سهري فقير سائين مرحوم جي فياض کي ڏنل تربيت جو هٿ وڌيڪ آهي.

باقي رهيو منهنجي ساهيڙيءَ جو سوال ته پوءِ هتي سنڌ ۾ اچي ڇو نٿي رهان؟ نه ته ڪئناڊا جي سهولتن واري زندگي گذاريندي سنڌ سنڌ جو راڳ بند ڪيان ته پوءِ شايد اها صحيح چوي ٿي. ڇو جو بهرحال ان ڳالهه ۾ ڪو شڪ ناهي ته ڪئناڊا ۾ مونکي ۽ فياض کي سٺي نوڪري آهي. صفائي سٿرائي آهي. آبهوا ۽ ماحول سٺو آهي، امن امان آهي ۽ نه رڳو ٻار خوش آهن، پر هر حوالي سان خوش آهيون. الله جو شڪر آهي جو گهر ۾ ڪا به ڪمي يا کوٽ ناهي. ڪڏهن ڪڏهن ته رب سائين کان دعا گهرندي به سوچيندي آهيان ته ڇا گهران ڇو جو ڪهڙي خواهش آهي، جيڪا پوري ٿيل ناهي، رب سائين سڀ ڪجهه ئي ته عطا ڪيو آهي، تنهنڪري اڪثر  رب سائين کان پنهنجي ديس جي ماڻهن جي خوشحالي ۽ ڀلائي لاءِ دعا گهرندي آهيان. مطلب ته ڪئناڊا ۾ رهندي هر طرح سان دل مطمئن آهي. پر پوءِ به الائي ڇو مَن ڏوٿين جي هن ڏيهه ڏانهن ڇڪَ کائي ٿو.

Courtesy: Sindhi Daily Ibrat, Wednesday, December 23, 2009

مائين جو عقل

مائين جو عقل

ارمغان فياض

هڪ گهريلو قسم جي عورت آهيان. تنهنڪري منهنجي ڪالمن ۾ ذڪر به اهڙين ڳالهين جو اچي ٿو، جيڪي منهنجي اوسي پاسي يا گهر ۾ ٿين ٿيون يا منهنجي محدود مشاهدي ۾ اچن ٿيون. اهو ئي سبب آهي جو منهنجي ڪالمن ۾ منهنجي مڙس فياض جو اڪثر ذڪر اچي وڃي ٿو. تنهنڪري سمجهي وڃو ته منهنجي اڄوڪي ڪالم ۾ به فياض جو ذڪر آهي. بلڪه اهو چوان ته اڄ فياض جي هڪڙي جملي منهنجي کوپڙي گهمائي بلڪه تپائي ڇڏي. ڳالهه هيءَ آهي ته مان ڪا ڳالهه بلڪه ائين چوان ته ڪو ”استعارو” لڳ ڀڳ سال کان حل ڪرڻ ۾ لڳي پئي هُيس. هر دفعي فياض کان مشورو ڪندي هُيس. پر جيئن ته فياض کي نوڪريءَ جي معاملن کان گهٽ فرصت ملي ٿي تنهنڪري چوندو هو ته جيئن توکي صحيح لڳي  تيئن ڪر. ته پوءِ منهنجي ننڍڙي کوپڙيءَ کي جيڪا ڳالهه سمجهه ۾ ايندي هئي سا ڪندي ويندي هُيس. ۽ منهنجا اهي فيصلا صحيح به هئا ۽ فياض کان جڏهن ان حوالي سان پڇندي هُيس ته فياض منهنجي ڪم تي واهه واهه ڪري پنهنجي جان ڇڏائي ويندو هو. ان حوالي سان اوچتو ڪنهن معاملي ۾ ٿوري رڪاوٽ آئي ته ان کي به بيلنس ڪري معاملي کي ٺاهي ويس، ته فياض چيو واهه واهه تنهنجي ڇا ڳالهه ڪجي! پر اڄ پنهنجي ڀاءُ سان فون تي ڳالهائيندي منهنجي ان تِر جهڙي مسئلي جو ذڪر ڪندي چيائين ته ؛ هاڻي ادا ڇا چئجي، “مائين جو پنهنجو عقل آهي.” اها ڳالهه ٻڌي، ٻيو ته ڪجهه ڪونه ٿيو، پر منهنجي کوپڙي ڦري وئي. ظاهر آهي هر ڪنهن انسان ۽ هر هڪ انسان جو پنهنجو عقل، فهم ۽ سمجهه آهي. ان ڳالهه کي مهڻو ٺاهڻ جي ڪهڙي ضرورت آهي.

مختصر اهو ته فياض جڏهن فون بند ڪيو ته مون هن کان پڇيو ته تو ائين ڇو چيو ، هاڻي ان ڳالهه جو جواب ڏئي؟ ته فياض چيو ته “منهنجو اهو ملطب ڪو نه هو.” هاڻي ان ڳالهه جو ته مطلب ته الائي ڇا هو. پر منهنجو سهرو فقير سائين مرحوم چوندو هو ته “بابا، مرد جي ذات بصر وانگر آهي. هڪڙو ڇلڪو لاهيندئو ته اندران ٻيو نڪري ايندو.” فقير سائين  پاڻ  مرد ذات هوندي به ڪڏهن ڪنهن غلط ڳالهه ۾ مردن کي سپورٽ نه ڪندو هو. فقير سائين مرحوم هر ڳالهه ۾ انصاف ڪرڻ جي ڪوشش ڪندو هو. اڄ جيڪڏهن منهنجو سهرو فقير سائين مرحوم جيئرو هجي ها ته مان کيس فياض جي شڪايت ضرور ڪيان ها ته هي مائين جي عقل ۽ مردن جي عقل جي ڳالهه ڪري پاڻ کي عظيم مخلوق ۽ عورتن کي گهٽ ڇو سمجهي ٿو. اصل ۾ ته اها  ڪا وڏي ڳالهه ناهي. مان بهرحال عورت يا مائي آهيان ۽ فياض به اهو ئي چيو هو ته “مائين جو عقل”. يعني فياض “ مائي“ کي مائي ۽ “عقل” کي عقل چيو ته ڇا غلط چيو؟

هونئن به لفظن کان وڌيڪ لهجي، اسٽائل ۽ چوڻ جي انداز مان خبر پوندي آهي ته “ڪير ڪيئن چئي رهيو آهي.” ان کانپوءِ ايندو آهي ته “ڪير ڇا چئي رهيو آهي..”

خير  فياض جي ان جملي تي مون فياض جي چڱي خاصي خبر ورتي. ڇو جو بهرحال مان “مائي” آهيان ۽ مائين جو پنهنجو “عقل” ٿيندو آهي.

Courtesy: Sidnhi Daily Ibrat, December, 20, 2009

“Think Loudly”

”ٿنڪ لائوڊلي“

ارمغان فياض

جيئن ته مان پنهنجي اَڳوڻن ڪالمن ۾ به ذڪر ڪري چڪي آهيان ته مان ڪئناڊا ۾ گروپ هومز ۾ ڪم ڪيان ٿي. انهن هومز جون هڪ کان وڌيڪ شاخون، برانچون يا ڊويزنون آهن. انهن مان هڪ شاخ انٽلائڪچوئلي چيلينجڊ يا مينٽلي چيلينجڊ جي پڻ آهي. اهڙن هومز ۾ رهندڙن مان جڏهن ڪو گذاري وڃي ٿو ته پوءِ ان جي خالي جڳهه تي ڪو ٻيو ڪلائنٽ اچي وڃي ٿو. اُتي جيڪي پنهنجي پرگهور پاڻ لهي نٿا سگهن يا ٻين تي ڊپينڊنٽ (بار) آهن ۽ انهن جي گهر جا ٻيا ڀاتي نوڪري يا ڌندي ڌاڙيءَ  ۾مصروف آهن ته پوءِ اهو سوچي ته انهن جو خيال ڪير ڪندو جي سبب انهن کي سرڪار جي ماتحت هلندڙ هومز ۾ داخل ڪرائي وڃن ٿا. هونئن به اتي جيڪڏهن ڪير نوڪري يا ڪم ڪار ڇڏي گهر ۾ ويهي ٻئي جو خيال ڪري ته پوءِ ان معاملي ۾ اتان جي سرڪار ڪا گهڻي مدد نٿي ڪري. پر جيڪڏهن اهڙو شخص جيڪو پنهنجي پرگهور پاڻ لهي نٿو سگهي کي ڪنهن گروپ هوم يا نرسنگ هوم ۾ داخل ڪرايو وڃي ٿو ته پوءِ اتان جي سرڪار ان معزور شخص جو سڄو خرچ کڻي ٿي. ان ڪري اتي اهڙن فردن جا عزيز رشتيدار اهو چاهيندا آهن ته سندن گهر جو اهڙو فرد جيڪو پنهنجو خيال پاڻ نٿو رکي سگهي ته پوءِ  اهو نرسنگ هوم ۾ ئي هجي ته وڌيڪ بهتر آهي. ائين انهن جو وقت به بچي ٿو، هڏ به بچي ٿو ۽ خرچ به بچي وڃي ٿو.

چوڻ جو مقصد هي ته اهڙي ئي هڪڙي هوم ۾ جڏهن هڪ شخص گذاري ويو ته ان جي جڳهه تي ٻيو ڪلائنٽ اچي ويو. ان نئين ڪلائنٽ جي بيماري اهڙي آهي، جيڪا ننڍي کنڊ جي اسان جهڙن ملڪن جي اصل تي وڏن ڌڻين کي ٿي وڃي ته ٿي سگهي ٿو ته دنيا ۾ ٽئين عظيم جنگ لڳي وڃي. نئين ڪلائنٽ جي بيماري اها آهي ته اهو هر وقت زور سان  ڳالهائيندو رهي ٿو. يعني اهو جيڪو ڪجهه سوچي ٿو اهو ڪجهه ڳالهائيندو وڃي ٿو. هونئن ته ميڊيڪل ٽرمنالاجي (ٻولي) ۾ ان بيماري جو ڪو ٻيو نالو آهي، پر مون پنهنجي سولائي ۽ يادگيريءَ لاءِ ان بيماري جو نالو رکيو آهي ”ٿنڪ لائوڊلي“. ڇو جو اهو هر وقت زور زور سان ڳالهائيندو رهي ٿو، ڇالاءِ جو اهو هر وقت سوچيندو رهي ٿو. جيئن ته اهو ڪلائنٽ نئون آيو آهي ۽ ان جي ڳالهين جي عادت اسٽاف کي اڃان نه پئي آهي، تنهنڪري اسٽاف پنهنجي ڪم ۾ ماهر هجڻ جي باوجود به ڪلائنٽ طرفان سندن باري ۾ ڏنل ڪمينٽس کي دل تي نه کڻڻ جي تربيت جي باوجود به هن نئين ڪلائنٽ کان پنهنجي پَر ۾ ڪاوڙيل نظر اچي ٿو. ڇو جو اهو ڪلائنٽ ڪنهن کي ٿُلهي، ته ڪنهن کي موٽي چوي ٿو، ڪنهن کي ڪاري مينهن سڏي ٿو ته ڪنهن کي رڍ، ٻڪري، مانگر مڇ ته ڪنهن کي ڏائڻ چوي ٿو. ان کي جڏهن اهو چئجي ٿو ته توکي ڪنهن جي باري ۾ ائين نه چوڻ گهرجي ته پوءِ چوي ٿو ته مون ته ائين چيو ئي ڪونهي، ڇو جو سندس خيال ۾ ته اهو رڳو سوچي پيو  پر وات مان ڪنهن به ڪجهه نه چئي رهيو آهي. جڏهن ته حقيقت ۾ اهو جيڪو ڪجهه سوچي رهيو هوندو آهي، سو ئي چئي رهيو هوندو آهي. جيئن ئي مان ان ڪلائنٽ جي هوم تي ويس ته چيائين ته ”اچي وئي مصيبت، هاڻي اجايو دماغ کائيندي.“ مونکي سندس ان ڳالهه تي کل اچي وئي ته چيائين ته ”ڏند ڏاڍا سهڻا اَٿس جو اجايو پئي ڏيکاري.“ وڌيڪ چيائين ته ”هن جا ڏند ته صفا ٻڪري جهڙا آهن ۽ ڀولڙي ڪٿان جي! وغيره.“ مون ساڻس ڪم ڪندڙ اسٽاف سان ميٽنگ ڪري سمجهايم ته ”اهي هن جي ڳالهين کي ذاتي طور تي نه وٺن ۽ دل تي نه کڻن، ڇو جو اها هن شخص جي ”ڪنڊيشن“ يا ”حالت“ آهي. جنهن ۾ هن جو ذاتي طور تي ڪو به ڏوهه ناهي“. مطلب ته ائين ان جون سوين اڻوڻندڙ ڳالهيون آهن جيڪي نه چاهيندي به ڏاڍيون ڏکيون لڳن ٿيون ۽ دل کي رنجائين ٿيون. ان ڪلائنٽ کي آئون جڏهن به ڏسندي آهيان ته سوچيندي آهيان ته شڪر آهي جو اهو شخص ڪئناڊا ۾ آهي جو سندس بيماري جهلجي وئي آهي ۽ هتي هن هوم تي قابوءَ ۾ به آهي ته سک ۾ به آهي. اسان جهڙي ڪنهن ملڪ ۾ هجي ها ته اجايو روز پيو جوتا کائي ها، پر مُڙي نه ها، ڇو جو اها ته سندس ذهني بيماري آهي، پر ڪير به سندس اڻ کٽندڙ ڳالهائڻ واري مسئلي کي سمجهي نه سگهي ها ۽ هر ڪو کيس ڌڪاري ها يا سندس اهڙي چريائپ جي ڪري رونشي ۾ ورتل ٻارن جو ميڙ يا هجوم سندس پٺيان هجي ها، جيڪو کيس پٿر هڻي رهيو هجي ها ۽ ڪير به ان ڦٽيل ۽ زخمي ٿيل خانه بدوش، رمتو رول فقير جي پرگهور لهڻ وارو نه هجي ها، يا ٿي سگهي ٿو ته اهڙي قسم جون ڀوائتيون ڀوڳنائون ڀوڳيندي هن وقت تائين ساڻس ڪو نه ڪو هاڃو ٿي چڪو هجي ها. ڇو جو هتي هن ديس ۾ ته چڱن خاصن نارمل انسانن کي ئي زندگيءَ جي زهر کي ڍڪ ڍڪ ڪري پيئڻو پوي ٿو ته پوءِ زخمي نانگ جهڙين ڳالهين تي ڪير ويهي مٿا ڪُٽ ڪري منجهيل سُٽ سلجهائي ها.

Courtesy: Sindhi Daily Ibrat, Saturday, December 12, 2009

مها سنڌو ساگر جيڏي حوصلي واري ماءُ

مها سنڌو ساگر جيڏي حوصلي واري ماءُ
ارمغان فياض

هي واقعو ٻڌائڻ جو مطلب بلڪل به اهو ڪونهي ته مان ان احساس کي نٿي سمجهي سگهان، جيڪو هڪڙي ماءُ کي پنهنجو جوان اولاد وڃائڻ تي ٿي سگهي ٿو. مان پاڻ ماءُ آهيان ۽ اولاد ڇا هوندو آهي ۽ ڪيترو مٺو ٿئي ٿو، اها ڳالهه مان چڱي نموني سمجهان ٿي.

ڪئناڊا ۾ اسان جي هڪڙي ساٿي مينجر جي 21 سالن جي ڌيءَ ڊپريشن ۾ هئڻ سبب آپگهات ڪري ڇڏيو ته اها خبر اسان جي آفيس ۾ به پهتي هئي. اسان سڀ سندس گهر ويون سين ۽ واپس اچي ميٽنگ ۾ فيصلو ڪيوسين ته جنهن جي 21 سالن جي ڌيءَ گذاري چڪي هجي، ان ماءُ لاءِ هاڻي ڏکيو آهي جو آفيس ۾ ڪم تي جلدي واپس اچي سگهي. تنهنڪري ان جيڪڏهن سال تائين جي موڪل جي درخواست ڪئي ته به موڪل منظور ڪبي ته جيئن اها پاڻ کي نئين سِر نوڪري ۽ ڪم لاءِ تيار ڪري سگهي.

خير اسان سندس ڌيءَ جي فيونرل ۾ وياسين، جيڪو 3 ڏينهن کانپوءِ هو. چوٿين ڏينهن تي اسان کي سندس ڊگهي موڪل جي درخواست جي بدران ”ٿينڪس“ جا ڪارڊ مليا ته اسان اهڙي ڏکئي وقت تي سندس مدد ڪئي ۽ پنجين ڏينهن تي اسان جو وات کليل ئي رهجي ويو، جڏهن آپگهات ڪندڙ ڇوڪريءَ جي ماءُ پنهنجو پاڻ کي مصروف رکڻ لاءِ واپس نوڪري جوائن ڪري ڇڏي ۽ گڏوگڏ اهو به اعلان ڪيائين ته اها هڪ اهڙي سوسائٽي ٺاهي رهي آهي، جيڪا سوئيسائيڊ يا آپگهات جا سبب ڄاڻڻ سان گڏوگڏ انهن کي روڪڻ لاءِ اُپاءُ وٺڻ واري اداري جي طور تي ڪم ڪندي ۽ سندس سوسائٽيءَ جو ڪم هوندو ته اها ان باري ۾ تحقيق ڪري ۽ انهن ماڻهن سان ملي جن ۾ خودڪشيءَ جا امڪان ٿي سگهن ٿا يا جيڪي اڳم خودڪشيءَ جي ناڪام ڪوشش ڪري چڪا آهن.  ان حوالي سان ٻڌايائين ته هن ان ڪم کي اڳتي وڌائڻ لاءِ فنڊ ريزنگ به شروع ڪري ڇڏي آهي ۽ پنهنجي ٽيم ۾ سماجي ۽ نفسياتي ماهرن کي به شامل ڪرڻ جو ارادو رکي ٿي.

الله سائين جي هن جهان ۽ بحر بيڪران ۾حياتي کي وک وک تي امتحانن کي منهن ڏيڻو پوي ٿو، زندگي آهي ته زندگي سان گڏ ان جا ڀوائتا هاڃا به هلندا رهن ٿا ۽ انهن هاڃن جي آڏو انسان کي ڏسجي ته ڪيڏو نه ڪمزور آهي بلڪه ائين چوان ته هڪ لهر سهي سگهڻ جيترو به ناهي. پر جڏهن انسان پاڻ ۾ حوصلو پيدا ڪري ٿو ته پوءِ اهو رب جي هن ڪائنات ۾ موجود طاقتور کان طاقتور قوتن تي غلبو ماڻي اَشرف الامخلوقات جو درجو حاصل ڪري وٺي ٿو. ڪينيڊينز ڪي آسمان مان لٿل مخلوق ناهن. اهي به اسان وانگر آهن ۽ انهن ۾ خوبيون ۽ خاميون به اسان جهڙيون ئي آهن. پر پوءِ به مان جيڪڏهن اهو چوان ته ڪينيڊينز ڪيترن ئي سماجي روين ۾ اسان کان بهتر ۽ مضبوط  انسان آهن ته شايد غلط نه ٿيندو.  ٿي سگهي ٿو ته اها ڳالهه ڪندي مان وڌاءُ کان ڪم وٺندي هجان. هونئن به فڪري اوسر ۽ ذهني ارتقا جي معاملي ۾ مان ڪافي پٺتي آهيان،  تنهنڪري پنهنجي ڳالهه کي وزن ڏيڻ لاءِ مون کي ڪي مضبوط دليل ڏيڻ نٿا اچن. ائين سمجهو ته اها منهنجي ذاتي راءِ آهي ته ڪينيڊينز اسان کان حوصلي۾ وڌيڪ مضبوط آهن. اهي ڪيترا بهتر انسان آهن، يا نه آهن،  ان حوالي سان منهنجي راءِ غلط به ٿي سگهي ٿي. پر مان ان حوالي سان ڪنهن بحث ۾ نٿي پوڻ چاهيان، ڇو جو هر انسان پنهنجي سمجهه آهر راءِ قائم ڪندو آهي. منهنجي سمجهه جيئن ته ننڍي ۽ محدود آهي. تنهنڪري منهنجي راءِ کي دعويٰ يا سچي حقيقت طور نه وٺڻ گهرجي.  مان ته رڳو اهو ٿي چوان  ته اسان جي آفيس جي ان مينيجر پنهنجي ڌيءَ وڃائڻ جي باوجود به نه رڳو حوصلو نه وڃايو آهي بلڪه هڪ سٺي مقصد کي اڳتي وڌائڻ لاءِ پنهنجو پاڻ کي مضبوط به رکيو اچي پئي. ايئن سندس ان لازوال حوصلي کي ڏسي ٻيا به وڌي چڙهي سندس ان ڪم ۾ هٿ ونڊائي رهيا آهن ۽ سندس قائم ڪيل سوسائٽي کي سپورٽ ڪري رهيا آهن. ائين نه رڳو اها پاڻ مصروف رهي ٿي بلڪه ٻين جي مدد به ڪري ٿي. هونئن به ڪئناڊا ۾ جيڪڏهن ڪنهن گهر ۾ ڪير فوت ٿي وڃي ۽ گهر جا ڀاتي غمگين هجن ته پوءِ اتان جي رواج موجب اهي ويڪيشن وٺي ڪٿان گهمي ڦري نوان سنوان ٿي اچن ٿا يا ڪا فلم ڏسن ٿا يا ٽي وي وغيره تي انٽرٽينمينٽ جا پروگرام ڏسن ٿا. ڇو جو سندن خيال ۾ اهي ڪجهه اهڙا ٽولز آهن جن کان پنهنجي پيارن لاءِ ذهن ۾ پيدا ٿيل غم کي گهٽائڻ لاءِ مدد وٺي سگهجي ٿي.

مان ڪيترو به چوان ته مان اهڙي ڪنهن ماءُ جو غم سمجهي سگهان ٿي، پر شايد مان ان غم کي مڪمل طور تي نٿي سمجهي سگهان، ڇو جو مان پاڻ کي ان جڳهه تي رکي سوچي نه ٿي سگهان. مان پاڻ به جوان ٻارن جي ماءُ آهيان ۽ اهو ڏک، اهو هنڌ ۽ اها جاءِ اهڙي آهي، جتي مان پاڻ کي رکي نه ٿي سگهان. جيڪڏهن ڪا ماءُ پنهنجي گذاري ويل اولاد جي غم ۾ حوصلو وڃائي چري ٿي وئي آهي ته پوءِ مان اهڙي ماءُ کي الزام نٿي ڏيان. پر پوءِ به جيڪڏهن اسان جي معاشري جي اهڙي ڪنهن ماءُ کي ان حوالي سان ڪو مثبت رستو ۽ صحيح دڳ ڏيکاريو وڃي ته جيئن ٻين مائن جو اولاد محفوظ رهي سگهي ته اهو ان غم کي هڪ مثبت طاقت ۾ تبديل ڪرڻ جهڙو وڏو ڪم ۽ عمل هوندو. مان وري به چونديس ته چوڻ ۽ لکڻ سولو آهي، پر اولاد جو ڏک برداشت ڪرڻ ڏکيو آهي. هتي آئون اسان جي معاشري جي ساڃاه رکندڙ فردن کي به عرض ڪنديس ته اهي ان سلسلي ۾ پنهنجو مثبت ڪردار ادا ڪن ته جيئن اهڙيون مائون جيڪي پنهنجي وڃايل اولاد جو غم برداشت نه ڪري سگهڻ سبب چريون ٿي چڪيون آهن انهن کي سندن غم مان نڪرڻ لاءِ مدد ڪئي وڃي ته جيئن اهي به هن معاشري جون ڪارآمد فرد بڻجي سگهن.

arma_s2007@yahoo.com

Courtesy: Sindhi Daily Ibrat, Sunday, December 06, 2009

لاجـــواب

لاجـــواب
ارمغان فياض

ڪافي سال پهرين مون هڪ انگريزي ڪتاب پڙهيو هو. ڪتاب جو نالو ته ياد ڪو نه ٿو اچي پر ليکڪ جو نالو رَسڪن هو. ان ڪتاب ۾ مون کي جيڪا ڳالهه سڀ کان وڌيڪ وڻي هئي اها هئي ان جو هڪڙو جملو ۽ ان جملي کي نه سمجهڻ جي ڪري اسان وٽ اڪثر گهرن ۾ جهيڙا ٿيندا رهن ٿا ۽ ماڻهن کي سمجهه ۾ ئي نٿو اچي ته آخر ائين ڇو ٿو ٿئي. مان رَسڪن جي جنهن جملي جو مٿي ذڪر ڪري آئي آهيان اهو جملو ڪجهه هيئن هو:

”جيڪڏهن اوهان جسماني پورهيو يا فزيڪل ورڪ ڪندئو ته پوءِ اوهان ذهني ڪم يا انٽل ايڪچوئل ورڪ نه ڪري سگهندو. پر جيڪڏهن اوهان ذهني پورهيو ڪريو ٿا ته پوءِ جسماني پورهيو نه ٿي سگهندو.“ مطلب ته جيڪڏهن ڪو پورهيت انسان آهي ۽ پنهنجي پورهئي سان سماج جي تعمير ۽ ترقيءَ ۾ حصو وجهي ٿو ته پوءِ ضروري ناهي ته اهو هڪ سٺو ليکڪ به هجي ۽ پنهنجي انٽل ائڪچوئل پورهئي سان سماج جي بهتري لاءِ به ڪو ڪردار ادا ڪري سگهي. آئن اسٽائن ذهني پورهيو ڪندڙ انسان هو، تنهنڪري اهو نيون ٿيوريز ۽ فارمولا ڳولهي لهندو هو. پر جيڪڏهن ان کي چئجي ها ته سڄو ڏينهن ڪوڏر ۽ هر هلائي ٻنيءَ ۾ پورهيو ڪر ته ڇا پوءِ اهو شام جو ذهني پورهيو ڪري سگهي ها ۽ ڇا پوءِ اهو ڪائنات، مادي ۽ توانائي جي حوالي سان سندس ازفايت جو نظريو ڏئي سگهي ها؟

منهنجي والد (حليم بروهي) پنهنجي دور  ۾ سٺو لکيو آهي. پر ڇا پوءِ بابا گهر جي ڪمن ڪارين ۾ ۽ ٻين مسئلن ۾ به منهنجي والده (ممي) جو هٿ ونڊائيندو هو؟ ”نه ڪڏهن به نه“ بابا رڳو سگريٽ ڇڪيندو هو ۽ لکندو هو. پر ان جي ڀيٽ ۾ منهنجي ماءُ ڪاليج ۾ پروفيسر هئي، تنهنڪري روز  صبح ساجهر ڪاليج ويندي هئي، واپس ايندي هئي ته گهر جو ڪم ڪار ، رڌپچاءُ، ۽ ٻيا ڪم ڪندي هئي ۽ ٿڪجي سمهي پوندي هئي جو ٻئي ڏينهن وري صبح سوير ڪاليج وڃڻو هوندو هو. اهو ئي سبب آهي جو منهنجي والده ڪڏهن هڪڙو پيراگراف به ڪو نه لکي سگهي آهي. ائين اسان جي گهر ۾ اڪثر ممي ۽ بابا جو گهر جي پاليسي پڌرنامي تي اتفاق نه ٿي سگهندو هو ۽ ٿئي به ڪيئن ها نيٺ لوهار ۽ سوناري جي ڪم ۾ فرق جو آهي. اهو فرق هوندي مڪمل اتفاق ڪٿان ٿو ٿي سگهي.  بابا ڪڏهن به ڪنهن ڪم ۾ منهنجي والده جو هٿ نه ونڊائيندو هو، ڇو جو  ذهني پورهيو ڪرڻ کانپوءِ بابا ۾ ايتري سگهه ئي نه بچندي هئي جو ڪنهن ڪم ۾ هٿ ونڊائي سگهي ها.  پر منهنجي والده (ممي)، بابا جي ان مسئلي کي سمجهي نه سگهندي هئي ۽ سمجهندي هئي ته بابا کي گهر  جو ڪو اُلڪو ۽ اونو ئي ناهي. ساڳي ئي وقت بابا وري منهنجي والده کي جيڪا ڏينهن رات ڪاليج کان وٺي گهر  ۽ گهر کان وٺي ٻارن جي سڀني مسئلن کي منهن ڏيندي هئي جي باري ۾ سمجهندو هو ته منهنجي والده جي کوپڙي اهڙي اجهاڻيل آهي جو ان جو سوچ ۽ سمجهه سان ڪو سنٻڌ يا لاڳاپو آهي ئي ڪو نه. تنهنڪري ان کي گهاڻي جي ڏاندن وانگر صبح کان شام تائين نوڪري ۽ پوءِ گهر جي ڪم ڪار ۾ چوڦير ڦرڻو ئي آهي. پر حقيقت اها آهي ته ممي ئي اسان جي گهر کي اُجاريو ويٺي هئي. ڇو جو بابا جيڪو جملن جي ترڪيب ۽ ترتيب تي سڄو ڏينهن برباد ڪندو هو  ۽ گهر جا مسئلا ۽ معاملا ڏورانهين ڏيهه وانگر بابا جي لاءِ اجنبي بڻيل هوندا هئا، پر ان جي ابتڙ ممي وري ضمير متڪلم جي چڪر ۾ پوڻ جي بدران اسان جي لاءِ هر وقت ڪرڙي ۽ ڏنڀري يعني مڇي ماني جي بندوبست ڪرڻ ۾ لڳي پئي هوندي هئي. بابا کي وري ڪا نئين ڳالهه ذهن ۾ ايندي هئي ته ڄڻڪ فرمان ايندو هو ته اجهو  ٿو مرشد پهچي، پوءِ ته بابا سڀ ڪم ڇڏي سوچ ۽ خيالن جي ڌوڙ مان ڌن ڳولهڻ يا مٽي مان موتي ميڙڻ ۾ لڳي ويندو هو يعني لکڻ ۾ لڳي ويندو هو ته متان پوءِ ڳالهه وسري نه وڃي. ائين پنهنجي لکڻين سان اَنڌن جي ڏيهه ۾ آرسيون وڪڻڻ جو ڪاروبار ڪندو هو. پر جيئن ته تاريخ ڏاڍي بي رحم آهي ۽ ڪنهن تي ڪهل ڪو نه کائيندي آهي، سو ائين بابا جو ادب براءِ ادب، يا جک براءِ جک جي آسري تي جيڪڏهن اسان جو گهر هلي ها ته پوءِ فاقا ڪاٽڻا پون ها. اها ته ممي هئي جو   اسان کي سندس مرڪ ۾ نکار ۽ پنهنجي پيڙا جو پَهو نظر ايندو هو. وقت ۽ زندگيءَ کي معيار ڏيڻ سدائين اجائي ئي هوندي آهي. سو ظاهر آهي ته بابا جو به ڪو ڏوهه نه هو. ڳالهه جو پوتاميل اهو ته ممي ۽ بابا ”تو وٽ ساڀيان، مون وٽ سپنا، مون سان پريت نه ونڊ“ جهڙا ٻه مختلف انسان ۽ فرد هئا. پر زندگي زندگي آهي، ان جو پنهنجو دٻاءُ ٿئي ٿو ۽ هر دٻاءَ جا وري ڏهه دٻاءَ ٿين ٿا، تنهنڪري نرڳڻ ۽ سرڳڻ جهڙن ٻن بلڪل مختلف مڪتب فڪر سان تعلق هئڻ باوجود ممي ۽ بابا چڱو يا لڱو خيرن سان گڏ هلي ويا.

چوڻ جو مقصد هي ته مان جڏهن فرسٽ ايئر ۽ انٽر جي شاگردياڻين کي  پڙهائيندي هُيس ته گهڻيون ڳالهيون انهن جي مٿان ئي گذري وينديون هيون. نه رڳو اهو  بلڪه اهي هوم ورڪ به نه ڪري اينديون هيون. جڏهن مان کانئن پڇندي هوس ته مان توهان کي جيڪو پڙهايان ٿي اهو توهان گهر وڃي نظر مان ڇو نٿيون ڪڍو ته جيئن توهان کي ڪا ڳالهه سمجهه ۾ نه اچي ته مون کان پڇي سگهو ته چونديون هيون ته گهر وڃي اَٽو ڳوهڻ کانپوءِ ماني پچائڻي هوندي آهي، ٿانوَ ملڻا هوندا آهن، ۽ ائين گهر  جو ٻهاري پوچو ڪرڻ کانپوءِ ايترو وقت ئي نٿو بچي جو ويهي پڙهائي ڪري سگهون. مطلب ته اهڙا ٻار جيڪي پڙهائي سان گڏوگڏ سخت پورهيو به ڪن ٿا اهي اڪثر ڪا سٺي رزلٽ آڻي نه سگهندا آهن.

هتي اها ڳالهه ڪرڻ جو منهنجو مقصد رڳو هي آهي ته جيڪڏهن ڪو ماڻهو سٺو شاعر آهي ته پوءِ ضروري ڪونهي ته اهو ماڻهو گهرداري ۽ ٻين ڪمن ۾ به لازمي طور تي سٺو هجي. اهو ئي سبب آهي جو ماڻهو جڏهن ڪنهن سٺي شاعر يا شاعره وغيره سان ملندا آهن ته انهن جي شاعري کين موهي ڇڏيندي آهي. پر ضروري ناهي ته انهن جو ٻيو رخ به اهڙو موهيندڙ هجي. مختصر اهو ته ڪنهن به ڳالهه يا مسئلي کي سمجهڻ لاءِ ان جي مختلف رخن ۽ پاسن تي نظر ضرور وجهڻ گهرجي. ڪنهن شئي جي رڳو ظاهري پاسي کي ڏسڻ نه گهرجي. ان حوالي سان مان توهان کي تازو پنهنجي هڪ گوري ساهيڙيءَ جي ڳالهه ٻڌايان ٿي. ”نينسي اڪثر مون کي ٻڌائيندي هئي ته سندس بوائي فرينڊ ڏاڍو زبردست انسان آهي. نه رڳو سينسيبل آهي پر ڏاڍو سافٽ اسپوڪن پڻ آهي. هر سوال جو ان وٽ سٺي کان سٺو لاجواب ڪري ڇڏيندڙ جواب موجود آهي. اصل ۾ اهو نيويارڪ جو آهي. تنهنڪري ڊيٽنگ جي لاءِ ڪڏهن آئون هن وٽ وڃان ٿي ۽ ڪڏهن اهو مون وٽ ٽورانٽو ۾ اچي ٿو. باقي ملاقات فون، ايس ايم ايس ۽ ڪمپيوٽر تي چيٽنگ جي ذريعي ٿئي ٿي.“ بقول نينسيءَ جي ته بوائي فرينڊ سان سندس اهو سلسلو 6 مهينا هليو ۽ نيٺ اها پنهنجي بوائي فرينڊ کان ايڏي ته متاثر ٿي جو ان سان شادي ڪري ڇڏيائين. شادي ٿيڻ کان پوءِ راز کليو ته سندس مڙس ”ماروانا“ جو نشو ڪري ٿو. نشو ملڻ کانپوءِ اهو صفا فرشتو ٿي ويندو آهي ۽ نشو نه ملڻ تي شيطان بڻجي ويندو آهي. آمريڪا ۾ نشو ڏاڍو مهانگو آهي ۽ ڪئناڊا ۾ ان کان به مهانگو ملي ٿو. ڇو جو ڪئناڊا ۾ ڪا غير قانوني شئي اسمگل ڪرڻ ڏکي آهي. تنهنڪري جيڪڏهن ڪو نشي جو عادي آهي ته معنيٰ اهو معاشي حوالي سان ڪڏهن به بهتر نه ٿي سگهندو. ائين نينسيءَ جي سندس بوائي فرينڊ سان شادي جيڪا 6 مهينن جي سلسلي هلڻ کان پوءِ ٿي هئي سا شادي 6 مهينا به نه هلي سگهي. تڏهن ئي ته چون ٿا ته جيڪا شئي جيئن نظر اچي ٿي سا ضروري ناهي ته ائين ئي هجي.

arma_s2007@yahoo.com

Courtesy: Sindhi Daily Ibrat, Thursday, December 03, 2009

Silent Day!

سائلينٽ ڊيَ

ارمغان فياض

جڏهن اسان هتي حيدرآباد ۾ رهندا هئاسين ته هڪڙو ڪئنيڊين خاندان اسان جي ويجهو رهندو هو. انهن کي ٽي ٻار هئا. پوءِ اسان ڪئناڊا هليا وياسين، هڪ دفعي اهو خاندان ڪئناڊا آيل هو ته اسان سان به ملڻ آيو. ان دوران اسان سڀ گڏجي اتي هڪ شاپنگ مال وياسين. ان خاندان جي ٻارن جون عمريون پنج، ست، ۽ ڏهه سال هيون. بازار ۾ هنن جا ٻار ڪنهن ڳالهه تي پاڻ ۾ وڙهي پيا. ٻارن جي اها حرڪت ڏسي سندن والد کي انهن تي ڏاڍي ڪاوڙ اچي رهي هئي. ان دوران جڏهن ٻارن جو پاڻ ۾ جهيڙو وڌي ويو ته ٻارن جي والد انهن تي هٿ کڻڻ جي ڪوشش ڪئي ته سندس زال يڪدم کيس چيو ته نه ائين نه ڪجئين! هي پاڪستان ڪونهي، ڪٿي تنهنجي ائين ڪرڻ تي پوليس نه جهلي وٺي ۽ ماڳهين مصيبت ۾ نه پئجي وڃون. اها ڳالهه ٻڌي ٻارن جي پيءُ کي ڳالهه ياد آئي ته اهو پاڪستان ۾ نه پر ڪئناڊا ۾ آهي. پنهنجي غلطيءَ تي پريشان ٿيندي هيڏانهن هوڏانهن ڏسڻ لڳو ته ڪٿي ڪنهن ڏٺو ته ڪو نه. مون ۽ فياض به کيس چيو ته خير آهي، ٻار آهن ائين ٿيندو رهندو آهي. اصل ۾ ان انگريز خاندان سان مسئلو اهو هو جو گهڻو عرصو هتي سنڌ ۾ رهڻ سبب هنن کي هتان جو عادتون پئجي چڪيون هيون ۽ انهن کي هر هر اها ڳالهه وسري ٿي وئي ته اهي ڪي ڪئناڊا آيل آهن.

هونئن به ڏسون ته اسان وٽ ٻارن کي مارڻ بلڪه آزاديءَ سان مارڻ هڪڙي ڏاڍي غلط عادت آهي. ائين ڪرڻ سان نه رڳو ٻارن جي عزت خراب ٿئي ٿي بلڪه ٻارن لاءِ هي اهو وقت هوندو آهي، جڏهن انهن جي شخصيت ٺهي رهي هوندي آهي. پر ٻارن کي مارڻ سان انهن جي ”سيلف ايٽيم لَو“  ٿي وڃي ٿي ۽ اڳتي هلي انهن جي ڀرپور ۽ پُر اعتماد شخصيت ٺهڻ جو عمل رڪجي وڃي ٿو. خاص طور ته اسان جي اسڪولن ۾ ٻارن جي جيئن ننڍڙين ننڍڙين ڳالهين تي بي عزتي ڪئي وڃي ٿي ۽ ٻارن کي سخت مار ڏني وڃي ٿي، ان جي ته انتها ئي ڪانهي. بلڪه مان ته چونديس ته نه رڳو اسان جون جيلون ۽ ٿاڻا، پر اسان جا سرڪاري اسڪول به هڪ قسم جا ٽارچر سيل آهن. سوچيون ته پوءِ ڪيئن نه ماءُ پيءُ جو پنهنجي  ٻارن ۾ ساهه پيل هوندو  آهي ۽ اهي ڪيئن نه وڏين اميدن سان ٻارن کي اسڪول موڪلين ٿا. پر اسڪولن ۾ وري ماستر ۽ ماستراڻيون  ٻارن کي پڙهائڻ بدران رڳو موچڙا هڻن ٿا يا هڻن ٿيون. منهنجو سهرو فقير سائين مرحوم ٻارن سان تمام گهڻو پيار ڪندو هو. سندس اولاد مان ڪنهن جي به گهر ۾ ٻار ڄمندو هو ته سڀني کان پهرين منهنجو سهرو مرحوم پهچندو هو. ۽ چوندو هو ته ٻار پالڻ ايئن آهي، جيئن مکڻ جي شِيخَ پچائڻ. مطلب ته اهي مائٽ جيڪي ٻارن کي ايڏي پيار مان اسڪولن ڏانهن ڪجهه پرائڻ لاءِ موڪلين ٿا پر اهڙن اسڪولن ۾ ٻارَ ڪيئن ڪجهه پرائيندا، جتي کين عزت ۽ علم ملڻ بدرآن ٽارچرن کي منهن ڏيڻو پوي.

ان جي ڀيٽ ۾ ڪئناڊا ۾ ٻار خوشي خوشي اسڪول وڃن ٿا ۽ خوشي خوشي موٽي اچن ٿا. شروع شروع ۾ مان ڏاڍي حيران ٿيندي هُيس ته اتي ڪئناڊا ۾ ٻار نيٺ اسڪول وڃڻ لاءِ ايترو زور ڇو ٿا ڀرين ۽ ايترو خوش ڇو ٿا ٿين. شايد مان ۽ مون جهڙو نسل جيڪو هتي سنڌ جي اسڪولن ۾ ماسترن ۽ ماسترياڻين جي هٿان چچرجي وڏو ٿيو آهي، ان نسل لاءِ ”اسڪول ۽ خوشي“ ڪيئن هڪڙي ڳالهه ٿي سگهي ٿي. خير جيئن جيئن مون کي ڪئناڊا جو سسٽم سمجهه ۾اچي رهيو آهي، تيئن تيئن منهنجي خوشي ۽ ڏک ۾ واڌارو ٿي رهيو آهي. خوشي هن ڳالهه جي آهي ته شڪر آهي جو منهنجا ٻار ڪئناڊا جي صاف سٿري ۽ پُرامن ماحول ۾ رهن ٿا، ۽ اتان جي اسڪولن ۾ بهترين کان بهترين تعليم پرائي رهيا آهن ۽ ڏک پنهنجي ڀاڳن ڀري سنڌ جي انهن گلن جهڙن معصوم ٻارن جو ٿئي ٿو، جيڪي بکايل اسڪول وڃن ٿا ۽ اسڪولن ۾ رڳو مارون کائين ٿا. مان پاڻ ته پرائيويٽ اسڪولن ۾ پڙهي آهيان، پر نوڪري سرڪاري اسڪول ۾ ڪئي آهي ، جنهن منهنجا چوڏانهن ئي طبق روشن ڪري ڇڏيا هئا. ڳالهه اها ڪونهي ته مونکي اُتي ڪئناڊا پهچڻ کانپوءِ اسان جي غريب ۽ معصوم ٻارن جو احساس ٿي رهيو آهي. نه اها ڳالهه بلڪل ڪو نه آهي. بلڪ مان جڏهن هتي هوندي هُيس ۽ ٻارن کي پڙهائيندي هُيس، تڏهن به مونکي اهو احساس  هو،  تڏهن ئي ته مان انهن ٽيچرن جون دشمنيون کڻندي هُيس، جيڪي ٻارن کي مارينديون هيون. پر ڪئناڊا پهچڻ کانپوءِ اهو احساس وڌي وڻ ٿي ويو آهي ته نيٺ ڇا ٿيندو؟ ڪڏهن ٿيندو؟ ۽ ڪيئن ٿيندو؟ ۽ نيٺ اسان کي ڪڏهن اها ڳالهه سمجهه ۾ ايندي ته اسان جا ٻار ڇو روئيندا اسڪول وڃن ٿا؟ هونئن ته اها ذميواري ايجوڪيشن منسٽر کان تعيلم جي سيڪريٽري تائين، مائٽن ۽ ٽيچرن کان وٺي هيڊمسٽريس تائين، سڀني تي لاڳو ٿئي ٿي ته اهي ان ڳالهه کي هر حال ۾ يقيني ٺاهين ته جيئن ستارن جي سيج جهڙين اسان جي نياڻين ۽ ٽمڪنڊڙ تارن جهڙن اسان جي ٻارن تي اسڪولن ۾ تشدد ڪنهن به حالت نه ٿي سگهي. پر جتي هيڊ ماسترياڻيون پنهنجون تعريفون ٻڌڻ لاءِ چار چمچيون هر وقت پنهنجي ڀر ۾ ويهاري ويٺيون هجن ۽ سڄو وقت سموسا، پڪوڙا ۽ فالودا کائڻ ۾ لڳائي ڇڏينديون هجن ته پوءَ اهڙي صورتحال ۾ اسڪولن جو ماحول تعليم دوست ٿئي ته نيٺ ڪيئن ٿئي، اصل ڳالهه هي آهي ته اسان وٽ ڪير به ڪنهن جو احساس ڪرڻ لاءِ تيار ناهي. هتي توهان کي منهنجي ننڍڙيءَ جي حوالي سان هڪ واقعو ٻڌايان ٿي. منهنجي ننڍڙيءَ مونکي ٻڌايو ته “جڏهن سندس انگريز ساهڙين کي ان ڳالهه جي خبر پئي ته منهنجو ڀاءُ ڊيف (ڪنن کان ٻڌي نٿو) آهي ته انهن جي ذريعي اها ڳالهه سندس ڪلاس ٽيچر کي پئي ته سندس ڪلاس ٽيچر  اعلان ڪيو ته سڀاڻي اسين ”سائلينٽ ڊي“ ملهائينداسين ۽ سڀاڻي  ڪلاس ۾ ڪير به نه ڳالهائيندو ۽ جنهن کي به هڪٻئي سان ڪميونيڪيٽ ڪرڻو آهي اها سائن لينگويج (اشارن جي زبان) ۾ رابطو ڪري يا وري لکڻ جي ذريعي  ڪميونيڪيٽ ڪري. ائين  ”سائلينٽ ڊي“ جي اسائنمينٽ ۾ حصو وٺڻ لاءِ سندس ٽيچر مارڪون به مقرر ڪري ڇڏيون ته جيڪا به ان ”سائلينٽ ڊي“ جي پارٽيسپيشن ۾ سٺي پرفارمنس ڏيکاريندي، ان کي ان حساب سان اوتريون مارڪون ملنديون. ٻئي ڏينهن واقعي ائين ئي ٿيو. توڻي جو اها اسائنمينٽ صرف منهنجي ڌيءَ جي ڪلاس لاءِ هئي، پر منهنجي ڌيءَ ٻڌايو ته ان ڏينهن ڄڻڪ سڄي اسڪول ۾ ئي ماٺ لڳي پئي هئي. سڄي ڏينهن ۾ مختلف سبجيڪٽن پڙهائڻ لاءِ جيڪي به ٽيچرون آيون اهي به ڪوشش ڪري سائن لينگويج ۾ ڪميونيڪيٽ ڪري رهيون هيون يا رابطو ڪرڻ لاءِ لکڻ جو ذريعو استعمال ڪري رهيون هيون يا منهنجي ڌيءَ کان ڪهڙي شئي لاءِ ڪهڙو اشارو آهي لاءِ مدد وٺي رهيون هيون. ائين ان ڏينهن اسڪول جا ٻار منهنجي ڌيءَ کان سڄو ڏينهن سائن لينگويج سکندا رهيا هئا. منهنجي ڌيءَ جي ڪلاس ٽيچر طرفان ٻارن کي اها اسائنمينٽ ڏيڻ جو اصل ۾ مقصد اهو ته جيئن سڀني کي احساس ٿئي ته ”ڊيف“ ٿيڻ ڇا آهي“  نه رڳو اهو پر اسان جنهن شهر ۾ رهون ٿا ان شهر جي ڀِڪَ ۾ هڪ ٻيو شهر ملٽن آهي. چون ٿا ته ملٽن آنٽاريو نه رڳو سڄي ڪئناڊا  بلڪ سڄي دنيا ۾ ”ڊيف فرينڊلي“ شهر مڃيو وڃي ٿو. ان شهر ۾ اڪثر توهان کي ماڻهو سائن لينگويج ۾ ڳالهائيندا  نظر آيندا. لڳندو ائين ته اهي ڪي ٻوڙا آهن جو پاڻ ۾ اشارن جي زبان ۾ ڳالهائي رهيا آهن، پر پوءِ خبر پوندي ته نه سائين اهي ٻئي ڪنن کان ته ٻڌن ٿا پر سائن لينگويج ۾ ڪميونيڪيٽ ڪرڻ سندن جذبو يا شوق آهي. ڇو ته سندن خيال ۾ سائن لينگويج هڪ اهڙي يونيورسل ٻولي يا اِسڪل (مهارت) آهي جو اها جنهن کي به اچي ٿي اهو دنيا جي ڪهڙي به خطي يا ملڪ ۾ ويندو ته ان کي اتي ڪا به ڏکيائي پيش نه ايندي. مطلب ته ملٽن شهر ۾ ڪهڙي به اسٽور وغيره تي ڪير به اشارن جي زبان ۾ ڪا شئي گهرندو ته گهڻو ڪري سرخي پائوڊر لڳل حسينا مان  اها ئي اميد هوندي آهي ته اها ان اشاري کي سمجهي ويندي. هتي شايد سرخي پائوڊر واري قصي ۾ مان ”پائوڊر“ واري ڳالهه ۾ وڌاءُ ڪري وئي آهيان. ڇو جو اهي گوريون آهن جو انهن کي پائوڊر لڳائڻ جي ضرورت ئي ناهي. چوڻ جو مقصد هي ته اتان جو شهر ملٽن ”ڊيف فرينڊلي“ ان ڪري آهي. ڇو جو اُتي ٻوڙن ٻارن جو اسڪول آهي. مطلب ته اتان جا تعليمي ادارا اهڙا آهن جو اهي پنهنجي ڳوٺن، شهرن ۽ ڀرپاسي جي علائقي ته مثبت اثر وجهن ٿا. ان حوالي سان ڳالهيون ته ٻيون به گهڻيون آهن، پر رڳو هڪڙي ڳالهه ٻي ٻڌائي هن ڪالم کي پڄاڻيءَ تي پهچائڻ جي ڪوشش ڪيان ٿي. اها هيءَ  ته اتي ڪئناڊا ۾ هر هڪ کي فون ۾ اها سهولت به مليل آهي ته ڪير به ”بيل رِليَ“ سروس جي ذريعي  ڪنهن به ڊيف شخص سان، ٻڌڻ ۽ ڳالهائڻ وارو شخص آرام سان ڳالهائي سگهي ٿو ۽ ڪو به ڳالهائڻ وارو شخص فون جي ذريعي ڊيف ماڻهو سان سولائي سان رابطو ڪري سگهي ٿو. ڇو جو ان سروس تحت جيڪڏهن ڪير به ڳالهائي ٿو ته اهو ٻئي پاسي ڊيف شخص وٽ لکجي اچجڻ جي صورت ۾ ظاهر ٿيندو وڃي ٿو ۽ هن پاسي کان ڊيف شخص جيڪو به ڪجهه لکي ٿو ته اهو وري آواز جي صورت ۾ٻڌڻ واري شخص کي ٻڌڻ ۾ اچي ٿو، ائين اتي ڪميونيڪيشن ۾ ڪا به رڪاوٽ نه هئڻ سبب اتان جا ڊيف شهري به ٻين ڪينيڊينز وانگر سٺي ۽ ڀرپور زندگي گذارين ٿا. هاڻي پنهنجي اصل ڳالهه يعني اسان جي اسڪولن ۾ معصوم ٻارن تي ٿيندڙ تشدد واري ڳالهه ڏانهن موٽان ٿي ته ڪيئن نه هيڊماسترياڻيون  پنهنجا فرض نڀائڻ ۾ ڪوتاهيون ڪن ٿيون  ۽ ڪيئن نه ٽيچرون ننڍڙن ننڍڙن ٻارن سان جٺيون ڪن ٿيون. اهو مسئلو حل ڪيئن ٿيندو؟  ان سوال جو جواب مون وٽ ناهي. رڳو اهو ئي ته الله سائين کين ساڃهه ڏيئي ته اهي وڏيون وڏيون پگهارون کڻڻ سان گڏوگڏ پنهنجا فرض ادا ڪرڻ ڏانهن به توجهه ڏين.

Courtesy: Daily Ibrat, Wednesday, November 25, 2009

تمنا درد دل جي اٿئي ته ڪر ڪچهري فقيرن سان

تمنا درد دل جي اٿئي ته ڪر ڪچهري فقيرن سان

ارمغان فياض

منهنجا ماشاءَ الله سان 7 ڏير آهن ۽ انهن مان 3 جي شادين ۾ آئون اهم ڪردار ادا ڪري چڪي آهيان. يعني ڇوڪِري ڏسڻ، ڇوڪريءَ جي مائٽن سان رابطي ۾ رهڻ، مڱڻي، ميندي ۽ شاديءَ جي تاريخ طئي ڪرڻ ۽ پوءِ شاديءَ کي خير خوبي سان پڄاڻيءَ تي پهچائڻ جو بندوبست ڪرڻ. ۽ اهو سڀ ڪجهه ڪرڻ آئون پنهنجي لاءِ اعزاز کان گهٽ نه سمجهندي هُيس. ڇو جو مون کي ان ڳالهه تي فخر  محسوس ٿئي ٿو ته ٻيا مون تي ايترو اعتبار ڪن ٿا ۽ مون کي ايڏي اهميت ڏين ٿا، پر ان سان گڏوگڏ اها به حقيقت آهي ته اهي سڀ معاملا طئي ڪرڻ لاءِ جيڪڏهن انورٽيڊ ڪاماز ۾ بيان ڪيان ته پوءِ  مونکي ان لاءِ ڏاڍي محنت ڪرڻي پئي هئي، بلڪ ائين چوان ته ان ڪم ۾ مونکي تمام گهڻي“ ڇيڻا ڀور” ڪرڻي پئي هئي ته غلط نه ٿيندو. رشتو  گهرڻ وڃو ته پهريون سوال اهو ٿيندو هو ته ڇوڪرَ کي سرڪاري نوڪري آهي! مان چوندي هُيس ته فرض ڪريو ته جيڪڏهن ملڪ ۾ سرڪاري نوڪريون نه هجن ته پوءِ  اسان ٻارن کي سڄي حياتي ويهاري ڇڏينداسين ڇا؟ ڇا اهو ڪافي ناهي ته ڇوڪرو پڙهيل لکيل آهي، فضيلت وارو آهي، محنتي آهي ۽ پنهنجو ڌندو ڌاڙي يا بزنس ڪري ٿو. هٿ پير هڻي ٿو، نڀاڳو بلڪل ڪو نه آهي بلڪه  همٿ وارو آهي. ڇا ، اهو ڪافي ناهي؟ منهنجي ان جواب تي ڇوڪِريءَ وارا لاجواب ٿيڻ کانپوءِ چوندا هئا ته ٺيڪ آهي اسان  پاڻ ۾َ (مامن، چاچن، ماسين ۽ پڦين  وغيره) سان مشورو ڪري پوءِ توهان کي ٻڌائينداسين. هلو ڳالهه سمجهه ۾ اچي ٿي ته نياڻيءَ جا مائٽ آهن، ضرور پڇاڳاڇا ۽ صلاح مشورو ڪندا. ٻه مهينا انتظار کانپوءِ نيٺ مون فون ڪئي ته ڀلا ڇا سوچيو اَٿو؟ ته چيائون ته ”ها ها اچو اکين تي“ اسان وياسين ته چيائون ته اسان کي خبر پئي آهي ته ڇوڪرو ڏاڍو صالح ۽ سٺو آهي. اسان راضي آهيون. پر ڇوڪريءَ جي هڪڙي ماسي عيد تي اچي رهي آهي، تنهنڪري ان جو مشورو وٺي پوءِ جواب ڏينداسين. عيد  اچڻ ۾ اڃا ٻه مهينا هئا. پر خير اسين واپس اچي وياسين.  عيد تي ڇوڪريءَ وارا اسان وٽ ڇوڪري سان ملڻ آيا ۽ خوشقسمتيءَ سان مطمئن ٿي ويا ۽ چئي ويا ته هاڻي اسين پاڻ ۾صلاح ڪري توهان کي جواب ڏينداسين. ائين وري مهينو گذري ويو  پر نه“ ها ”پيا چون ۽ نه وري“ نه” پيا چون. مون وري فون ڪئي ته ڳالهه وري نئين سِر شروع ڪيائون. چيائون ته اوهان ڇوڪري کي وٺي اچو اسان جا ڪجهه مائٽ ڇوڪري کي ڏسڻ چاهين ٿا ۽ ملڻ چاهين ٿا. مطلب ته رڳو “ها” ٿيڻ ۾ ئي سال لڳي ويو هو ۽ شادي ٿيڻ تائين ٻن سالن کان مٿي لڳي ويا هئا. اڃا ته شڪر ٿيو جو ان وچم ڇوڪريءَ وارن جي ڪا پوڙهي ڏاڏي يا ناني نه گذري وئي نه ته سال ٻيو به هليو وڃي ها. اسان ته وري به ڇوڪر وارا هئاسين. فرض ڪيو ته جيڪڏهن ڪنهن جون  7 جوان نياڻيون آهن ته پوءِ ته اسين جيڪي رڳو “ها” ۽ “نه” ڪرڻ جي پروسيس ۾ سال کان مٿي ٿا لڳائي ڇڏيون ته پوءِ ته باقي نياڻيون ته  ويٺي ويٺي ئي پوڙهيون ٿي وينديون. منهنجي چوڻ جو مطلب هي آهي ته اهڙن موقعن تي ڇوڪر ۽ ڇوڪريءَ وارا ڀلي پڇا ڳاڇا ۽ صلاح مشورا ڪن. پر ان سان گڏوگڏ انهن کي قيمتي وقت جو به احساس ضرور ڪرڻ گهرجي.

اسان جي اسڪول ۾ هڪڙي ويچاري ٽيچر هئي. اڳم ئي 34 سالن هئي جي هئي ۽ ٻن سالن کان وي سي يا ڪاميٽي وجهي ويٺي هئي. چوندي هئي ته ٻن سالن کانپوءِ منهنجي وي سي کلندي، ته پوءِ ڏاج ٺهندو ته شادي ٿيندي. سندس ان ڳالهه جي به 6 سالن کان پوءِ جڏهن اسان ڪئناڊا وڃڻ وارا هئاسين ته سندس شاديءَ جو ڪارڊ مليو هو ته  مان حير ت ۾ پئجي وئي هُيس. خوشي به ٿي رهي هئي ته ڏک به ٿي رهيو هو ته هن ويچاريءَ جي جواني ڳارڻ کان پوءِ هاڻي مس وڃي 40 سالن جي عمر  ۾شادي پئي ٿئي. مطلب اهو ته اسان وٽ اجايا رواج ۽ رسمون ايتريون آهن جو ڇا ڳالهه ڪجي. ڪٿي ڏاج جون رسمون، ته ڪٿي نياڻيون وڪڻڻ جي رسمن ۾ ئي نياڻين جون عمرون ڳري وڃن ٿيون. اسان وٽ جو هي چون ٿا ته آفيسرشاهي ڪنهن جو ڪو ڪم نٿي ڪري، هر ڪم ۾ جائز ناجائز رڪاوٽ وجهي ٿي، ڪم کي لٽڪائي ڇڏي ٿي پر ڪم کي اڳتي وڌڻ نٿي ڏئي ته پوءِ مان ڏاڍي معذرت سان چونديس  ته اهو حال رڳو اسان جي آفيسر شاهيءَ جو ڪونهي، پر اهو حال اسان جي هر گهر جو آهي. شايد اهو اسان جو قومي مزاج آهي ته ننڍڙي کان ننڍڙي ڳالهه ۾ به ايترا ته مسئلا پيدا ڪيو ۽ دير ڪيو جو ان ڪم جو ڪارج ئي ختم ٿي وڃي ۽ ڪنهن کي به ان جو فائدو نه ٿئي. چوڻ جو مقصد هي ته مون کي منهنجي ڏيرن جي شادين ڪرائڻ ۾ جيتري محنت ڪرڻي پئي، جيترو وقت ڏيڻو پيو ۽ جيترين رڪاوٽن کي منهن ڏيڻو پيو هو اوتريون رڪاوٽون ته شايد قائد اعظم کي به پاڪستان ٺاهڻ لاءِ  پيش نه آيون هونديون.

توڙي جو قصو پراڻو آهي، پر مون کي اڄ به ياد آهي ته منهنجي رشتي جون جڏهن ڳالهيون هلي رهيون هيون ته منهنجي بابا (حليم بروهي) وٽ منهنجو سهرو، فياض جو وڏو ڀاءُ ادا محبوب، فياض جو چاچو ڊاڪٽر عالم۽ فياض ويٺا هئا. مان ٻئي ڪمري ۾ هُيس، پر سڀ ڳالهيون ٻڌي رهي هُيس. منهنجي بابا فياض وارن کان پڇيو ته پوءِ توهان ڇا ٿا چئو ته فياض جي والد يعني منهنجي سهري فقير سائين مرحوم بابا کي چيو هو ته سائين جيڪڏهن اوهان جي گهر ۾ اوهان جي نياڻي کان به ڪا وڌيڪ قيمتي شئي آهي ته اها اسان کي ڏيو. يعني توهان پنهنجي نياڻي اسان کي ڏيو پيا ته ان کان وڌيڪ اسان کي ڪجهه به نه کپي. ڇو جو توهان پنهنجي سڀني کان قيمتي شئي ته اسان کي ڏئي ڇڏي، ان کان وڌيڪ هاڻي توهان وٽ ڇا بچيو آهي جو اسان کي ڏيندئو. ائين فياض وارن منهنجي مائٽن کي بلڪل صاف ٻڌايو  هو ته اهي ڏاج جي رسم جي خلاف آهن ۽ کين ڪجهه به نه کپي. فياض وارن جي وڃڻ کانپوءِ منهنجا مائٽ پريشان ٿي ويا هئا ته هي عجيب ماڻهو آهن، جيڪي ڏاج جي خلاف آهن. پر اسان جي سماج جون رسمون ايڏيون ته مضبوط آهن جو منهنجي مائٽن زوريءَ ڏاج ڏنو هو ته سڀاڻي ڪير مهڻو نه ڏيئي ته نياڻي کي ڪجهه به نه ڏنن يا اهڙي قسم جون ٻيون ڪي ڳالهيون نه ٿين. سوچڻ جي ڳالهه اها آهي ته جيڪڏهن ڪنهن کي نياڻيون آهن ته ان جي معنيٰ ته جهڙوڪر انهن جو ڏوهه ٿيو. ظاهر آهي ته اسان جو سماج طبقاتي سماج آهي، جنهن ۾ غريبن ۽ لوئر مڊل ڪلاس جي اڪثريت آهي يعني انهن جي آمدني پوري پُني آهي ته پوءِ نياڻين جي شادين جو مسئلو ڪيئن حل ٿيندو؟ يا جيڪڏهن ڪنهن نوجوان وٽ سرڪاري نوڪري ناهي ته پوءِ ڇا ان کي شادي ڪرڻ جو حق ناهي؟ يا جيڪڏهن نياڻيءَ وارا ڏاج ڏيڻ جي سگهه نٿا رکن ته ڇا انهن نياڻين جي شادي نه ٿيڻ گهرجي؟ يا جن قبيلن ۾ اها رسم آهي ته نياڻيءَ جي عيوض هڪ وڏي رقم ڏڻي پوي ٿي ته پوءِ جن ڇوڪري وارن وٽ اها رقم ڏيڻ جي سگهه ناهي ته پوءِ ڇا ان فضول رسم جي ڪري ڇوڪري ۽ ڇوڪريءَ کي ويهاري ڇڏيون. يا شادين تي وڏا خرچ ڪرڻ جو آخر فائدو ڪهڙو آهي. ڇا اهو بهتر ناهي ته شاديءَ جي فضول رسمن تي لک لٽائڻ کان پاسو ڪندي، اهي پئسا ڇوڪر ۽ ڇوڪريءَ کي ڏجن ته جيئن انهن کي پنهنجو نئون مستقبل شروع ڪرڻ ۾ مدد ملي يا نئون مستقبل شروع ٿيڻ کان پهرين ئي انهن کي ڪنگال ڪري ڇڏجي. هتي هڪڙو عرض ڪندي هلان  ته مان ڪا عظيم دانشور ڪو نه آهيان ۽ نه ئي منهنجي ڪا عظيم فلاسافرن جيتري ايپروچ آهي جو  وڏيون وڏيون ڳالهيون لکي سگهان. مان پنهنجي اردگرد جيڪو ڪجهه ڏسان ٿي انهن ڳالهين جي باري ۾ ئي لکان ٿي. هي ڳالهيون توڙي جو ڏاڍيون ساديون ۽ عام رواجي آهن،  پر انهن ڳالهين سان اسان سڀني جو  واسطو پوي ٿو ۽ اهي اسان جي زندگين تي اثر انداز ٿين ٿيون. مختصر اهو ته اسان جون اهي فضول رسمون ئي آهن، جنهن جي ڪري معاشري ۾ آئي ڏينهن ڪو نه ڪو مسئلو پيدا ٿيندو رهي ٿو. جيڪڏهن  اسين چاهيون ته سٺا ۽ بهتر ٽرينڊ سيٽ ڪري سگهون. ان حوالي اسان جا ليڊر اهم رول ۽ڪردار ادا ڪري سگهن ٿا. ڇو جو ليڊر اُتساهه پيدا ڪندا آهن ۽ اُتساهه عمل انگيز طور ڪم ڪري ٿو. پر جيئن ته اسان وٽ ليڊرشپ جي سوچ اڃا تائين ڀوتارن واري آهي. تنهنڪري انهن مان اها اميد ڪجي ته اهي پنهنجي زندگين ۾ سادگي اختيار ڪندا ته جيئن انهن کي ڏسي ٻيا به پنهنجي زندگين ۾ سادگي اختيار ڪن اهو ته في الحال ٿيندي نظر ڪو نه ٿو اچي. توڙي جي اهي رسمون ڪي  اَڪ ماکي لاهڻ ناهن  جو سولائي سان اسان جي معاشري مان ڪڍي  سگهجن. پر  ڪٿان نه ڪٿان ته شروعات ڪرڻي پوندي. مان ته هونئن به ان سوچ جي آهيان ته ڪنهن به ڳالهه جي شروعات سدائين پنهنجو پاڻ کان ئي ڪرڻ گهرجي. رڳو وڏيون وڏيون ڳالهيون ڪيون، صدائون هڻون، پر پاڻ نه پتوڙيون ۽ پاڻ اوسر نه ڪيون ته پوءِ ڳالهه “لکي لکاڏنون، پڙهي الله ڏنو” واري ڳالهه ٿيندي.

تمنا درد دل جي اٿئي ته ڪر ڪچهري فقيرن سان،

نه ملندو اهڙو گوهر اميرن جي خزاني ۾.

arma_s2007@yahoo.com

Courtesy: Daily Ibrat, Sunday, Nov. 22, 2009

اندر جي عدالت

اندر جي عدالت

ارمغان فياض

آرسي وڏي ڪم جي شئي آهي. ننڍڙن ٻارن کي به خبر آهي ته آرسي ڇا آهي. هونئن ته هر گهر ۾ گهڻيون ئي آرسيون ٿي سگهن ٿيون. پر جيڪو ڪم واش روم يا غسل خاني جي آرسي ڏئي ٿي اهو ڪم ٻي ڪنهن آرسيءَ کان وٺي نٿو سگهجي. ڇو جو واش روم جي آرسيءَ ۾ ڏسڻ مهل اڪيلو هئڻ سبب دماغ گهڻو ڪري ڍرو يا ريليڪس هوندو آهي. ان مهل ڪو به انسان پنهنجي منهن مهانڊي کي ڏاڍي سڪون ۽ اطمينان سان ڏسي پنهنجي اندر ۾ جهاتي پائي سگهي ٿو ۽ سوچي سگهي ٿو ته مان پاڻ ڇا آهيان؟ منهنجي ڪهڙي سوچ آهي ۽  ائين اندر جو عڪس پنهنجو پاڻ ئي  منهن تي تري اچي ٿو. جيڪڏهن اسان ڪنهن کي ڏکويو آهي ته اهو به اسان جي چهري تي نظر ايندو ۽ جيڪڏهن ڪو چڱو ڪم ۽ ڪا نيڪي ڪئي آهي ته ان جي روشني، چمڪ ۽ نور به منهن تي صاف نظر ايندو. مطلب ته واش روم ۾ماڻهو پنهنجي عدالت لڳائي دل کان پڇي سگهي ٿو ته مان ڇا آهيان.

بيڊ روم ۾ موجود آرسي ۾ هر عورت پنهنجو حُسن ڳولڻ  جي ڪوشش ڪندي آهي. تنهنڪري بيڊ روم مان نڪرڻ کان پهرين اڪثر عورتون  ڊريسنگ ٽيبل ۾ لڳل آئيني تي هڪڙي نظر وجهي پوءِ ٻاهر اينديون آهن. پر هن وقت مان جنهن آرسيءَ جي ڳالهه ڪري رهي آهيان، اها آرسي، اها آهي جيڪا اسين رڳو ٻين کي ڏيکارڻ لاءِ تيار پيا ڦرندا آهيون. اها آرسي توڙي جو نظر ڪو نه ٿي اچي، پر هر وقت اسان جي کيسي ۾ هوندي آهي، جنهن کي اسين ٻين کي ڏيکارڻ لاءَ استعمال ڪندا آهيون. جيئن ئي اسان کي ڪنهن جي ڳالهه نه وڻي يا ڪير اسان جي سوچ يا راءِ سان اختلاف ڪري ٿو ته پوءِ اسان خار کائي يڪدم اها آرسي ٻئي کي ڏيکاري پاڻ کي خوش ڪندا آهيون ۽ سمجهندا آهيون ته فلاڻي کي صفا پڌرو ڪري ڇڏيم پر اسان جي اها خوشي رڳو ان وقت تائين هلي ٿي، جيستائين اسان کي ٻيو ڪير پڌرو نٿو ڪري. مطلب ته جنهن جو جيترو وارو ۽ داءُ لڳي ٿو اهو اوترو ٻين کي آرسي ڏيکارڻ جي ڪوشش ڪري ٿو.

پر ان جي ابتڙ ڪئناڊا ۾ پهريون سبق ئي اهو ملي ٿو ته پاڻ کي سدائين ٻين جي جڳهه تي رکي ڏسو. معنيٰ ته ڪنهن جي “عزت افزائي” ڪرڻ کان پهرين اهو ضرور سوچيو ته جيڪڏهن مان ان جي جڳهه تي هجان ها ته ڪيئن محسوس ڪريان ها. پنهنجو پاڻ کي ٻين جي جڳهه تي رکي ڏسڻ جا ٻه فائدا ٿي سگهن ٿا. هڪ ته جيڪڏهن ڪو  اڻبڻت پسند ۽ اذيت پهچائيندڙ انسان آهي ته اهو پنهنجو پاڻ کي ٻين جي جڳهه تي رکي سوچڻ کان پوءِ ضرور هڪ بهتر انسان ٿيڻ جي ڪوشش ڪندو. پر جيڪڏهن ڪو اڳم ئي سٺو انسان آهي ۽ کيس ڪنهن ڳالهه جو اندازو ناهي ته پوءِ اهو پنهنجو پاڻ کي ٻين جي جاءِ تي رکي سوچڻ کان پوءِ  ٻئي جو صحيح اندازو لڳائي سگهي ٿو ۽ اڃا وڌيڪ بهتر انسان بڻجي سگهي ٿو. مثال طور ڪنهن بيمار ، مجبور ، تڪليف ۾ ورتل ۽ معذور جي جڳهه تي پاڻ کي رکي سوچڻ سان اهو فائدو ٿئي ٿو ته جيڪڏهن مان ان جاءِ تي هجان ها ته ڪيئن جيئان ها جو احساس ايندي ئي ماڻهو جو رويو نرم ٿي وڃي ٿو ۽ ٻئي جي مدد لاءِ اڳيان اچڻ جي ڪوشش ڪري ٿو. ائين جيڪڏهن هٿ هٿن سان ملندا وڃن ۽ ڏيئا ڏيئن مان ٻرندا وڃن ته سوچيو ته اسين ڇا مان ڇا نٿا ڪري سگهون. الله سائين ته هن دنيا جو هر علائقو ئي ڪئناڊا جهڙو خوبصورت ٺاهيو آهي. ڌڻيءَ جي مهر سان اسان جي ڌرتيءَ تي ته سج به صبح ساجهر کان ئي چمڪڻ شروع ڪري ٿو ۽ پنهنجا سون جهڙا قيمتي ڪِرڻا سنڌ جي سڳنڌ جهڙي سرزمين تي تونگر وانگر ٻارهو ئي نڇاور ڪندو رهي ٿو. اهي ته اسين پاڻ آهيون جيڪي گلابن جو قتل عام ڪريون ٿا ۽ هن ڌرتيءَ کي جهنم بڻايون ٿا. وقت اسان جو ويري ناهي، جيڪڏهن  اسين پنهنجا پاڻ ويري نه ٿيون. سياست کي عبادت سمجهون، تدبر سان پاليسيون ٺاهيون ۽ رڳو پنهنجي مفاد  لاءِ نه، پر سڀني جي بهتري لاءِ سوچيون، غفلت ڇڏيون ۽ متوازن ٿيون، فرض شناس ٿيون ۽ پنهنجي ڌرتيءَ جا محافظ ٿيون ته پوءِ  اسين به پنهنجي ڌرتيءَ کي ڪئناڊا جهڙو خوشبوءِ ۽ سرهاڻ پکڙيندڙ ملڪ ٺاهي سگهون ٿا. ڪنهن کي يقين هجي نه هجي، پر مونکي مهراڻ جي ماروئڙن تي پورو يقين آهي ته ايندڙ  وقت اسان جو آهي. رڳو اسين  گوٿناٿ ۽ ٽارو ڇڏيون ۽ پاڇولن پويان ڊوڙڻ بدران پنهنجي اندر ۾ ٺاهيل ديوارن کي ڊاهي اڳتي وڌڻ جو سوچيون ته پوءِ سنڌ جي سونهن پنهنجو پاڻ ئي اسان کي موهيندي وينديِ  ۽  اسان کي خبر پوندي ته هيءَ سرزمين ڪئناڊا کان وڌيڪ زرخيز آهي. “انڌيون پيون رليون سبنديون ۽ رئيس پيا سمهندا” جي بدرآن اسين پنهنجو پاڻ کي انڌين جي جاءِ تي رکڻ سکي وٺون  ۽ ٻين کي آرسي ڏيکارڻ بدرآن پنهنجي اندر ۾ جهاتي پائڻ سکي وٺون ته پوءِ اسان کي محسوس ٿيندو ته هي اسان جو ديس ئي اصل ۾ اسان جو مُشڪل ڪُشا آهي ۽ پوءِ اسان کي ويزائن لاءِ در در جا ڌڪا کائي ٻاهرين ملڪن ڏانهن وڃڻ جي ضرورت ئي نه پوندي. ان لاءِ رڳو هڪ دفعو پنهنجي اندر جي عدالت لڳائي فيصلو وٺڻ جي ضرورت آهي.

arma_s2007@yahoo.com

Courtesy: Daily Ibrat, Tuesday, November, 17, 2009

High Functional Brain

هائي فنڪشنل برين

ارمغان فياض

مان ڪئناڊا جي جنهن اداري ۾ ڪم ڪندي آهيان. اهو ادارو گروپ هومز هلائيندو آهي. معذوري ڪهڙي به ٿي سگهي ٿي ذهني، جسماني يا ٻئي ڪنهن قسم جي. انهن هومز  ۾ ماهر ۽ تربيت ورتل اسٽاف ڪم ڪري ٿو. اسان جي هيڊ آفيس شهر جي مکيه علائقي ۾ آهي ۽ ان جو ڪم وزارت طرفان مقرر ڪيل معيارن تي گروپ هومز کي هلائڻ لاءِ نظر رکڻ، مختلف هدايتون ڏيڻ ۽ انهن هدايتن تي عمل ڪرائڻ آهي. مينيجر جي حيثيت ۾منهنجو ڪم اسٽاف سان گڏوگڏ مريضن جي باري ۾ پوري معلومات رکڻ پڻ آهي. ڪئين سال اڳ جڏهن مون اها نوڪري شروع ڪئي هئي ته مان هنن جي معاشري تي ڏاڍي حيران ٿيندي هُيس. بهتر آهي ته ان حوالي سان مان توهان کي هڪڙو واقعو ٻڌايان.

مان هنن ئي ڪالمن ۾ اڳ ۾ ئي لکي چڪي آهيان ته مان ڪنهن جي ذاتي ڄاڻ ٻئي ڪنهن کي نه ڏيڻ جي پابند آهيان. تنهنڪري مان پنهنجي ڪالمن ۾ ڪردارن جا نالا ۽ جڳهه مٽائي لکندي آهيان ۽ انهن لاءِ فرضي نالا استعمال ڪندي آهيان ته جيئن ڪو به اصل ڪردار جي باري ۾ نه ڄاڻي سگهي ۽ ان جي پرائيويسي رهي. اڄ هن ڪالم ۾ مان جنهن  جو ذڪر ڪري رهي آهيان ان جو نالو ڊيوڊ آهي. منهنجي اورينٽيشن دوران مان جڏهن ڊيوڊ سان ملي هُيس ته مان ڏاڍو حيران ٿي هُيس. ڇو جو منهنجي حساب سان ڊيوڊ بلڪل نارمل انسان آهي. ڇو جو سندس شوق آهي ٽي وي تي اسپورٽس چيئنل ڏسڻ يا ميوزڪ ٻڌڻ. مقرر وقت تي ناشتو، مانجهاندو ۽ شام جي ماني کائڻ پسند ڪري ٿو. کاڌي ۾ ورائٽي پسند ڪري ٿو. پنهنجون دوائون پاڻ کائي ٿو ۽ اهو پاڻ سان ننڍڙي کان ننڍڙي بي انصافي به برداشت نٿو ڪري سگهي. ايتري حد تائين جو هوم ۾ ڊيوٽي ڪندڙ اسٽاف مصروفيت سبب ساڻس جيڪڏهن  پورو توجهه ڏئي نه ڳالهائي يا سندس ڪنهن ڳالهه تي ڌيان نه ڏئي ته پوءِ اهو ڏاڍو چڙي پوي ٿو ۽ ان تي احتجاج ڪري ٿو. ان تي مون، مونکي اورينٽيشن ڏيندڙ کان پڇيم ته آخر هن سان ڪهڙو مسئلو آهي جو هي هتي هن گروپ هوم ۾ آهي. مونکي ته هي بلڪل ٺيڪ ٺاڪ نظر اچي ٿو. پر مونکي ٻڌايو ويو ته هڪ ته هي مختلف معاملن تي ريشنل نٿو رهي ۽ کيس ننڍڙي کان ننڍڙي ڳالهه تي ڏاڍي ڪاوڙ اچي وڃي ٿي. مون چيو اها ته اهڙي ڪا خاص ڳالهه ناهي، جنهن جي ڪري هي هتي هئڻ گهرجي. تڏهن مون کي ٻڌايو ويو ته،  هڪ ته تون هن جو فائل مڪمل طور تي وري نظر مان ڪڍ ۽ ٻيو اهو ته اڳتي هلي ڊيوڊ جا معاملا جڏهن تو وٽ ايندا ته پوءِ توکي پاڻهي خبر پوندي ته هي هتي ڇو آهي. في الحال  مختصر هي  ته ڊيوڊ ڏاڍو ”هائي فنڪشنل برين آهي“. هن جي ذهن ۾ هر وقت ڪا نه ڪا شيطاني، چالاڪي يا هوشياري ايندي رهي ٿي ۽ سندس دماغ ڏاڍي سرگرميءَ سان هلندو رهي ٿو. جنهن جي ڪري خطرو آهي ته هي پنهنجي اردگرد، اوڙي پاڙي يا معاشري جي ٻين انسانن کي پنهنجي ناڪاري چالاڪين، هوشيارين ۽ سوچ سان نقصان پهچائي يا اهو پنهنجي اردگرد رهندڙ ٻين انسانن، مٽن مائٽن، دوستن، عزيزن ۽ معاشري جو سک ۽ چين برباد ڪري سگهي ٿو. تنهنڪري هڪ کان وڌيڪ نفسياتي ماهرن جي مختلف وقتن تي ڏنل اسيسمينٽ تحت هي هتي آيو آهي. اڳتي هلي مون کي به محسوس ٿيو ته ڊيوڊ واقعي عام انسان نه آهي بلڪه  اذيت ڏيندڙ  حد تائين نه رڳو پنهنجي باري ۾ سوچڻ ۽ محسوس ڪرڻ وارو ماڻهو آهي ۽ اهو دنيا ۾ پاڻ کانسواءِ  ٻين جي سورن، تڪليفن ۽ مسئلن کي اهم سمجهي ئي نٿو. اهڙو ماڻهو جيڪڏهن ڪنهن وڏي عهدي تي پهچي طاقت حاصل ڪري وٺي ته ٻين سان ڇا نه ڪندو، يا جيڪڏهن تصور ڪيون ته اهڙي ماڻهو جي شادي ٿي وڃي ۽ پوءِ خاندان ۽ ٻارن جي ذميواري به ان مٿان پوي ته اهو  ان کي ڪيئن نڀائيندو. ظاهر آهي ته اهڙي قسم جو ماڻهو انهن جو جيئڻ حرام ڪري ڇڏيندو،  ڇو جو سندس زال ۽ ٻار هر وقت سندس عتاب جو شڪار رهندا. جيڪڏهن دورانديشيءَ سان ڏسجي ته پوءِ  ان لاءِ اهو ئي بهتر آهي جنهن نموني سان ڪئناڊا کيس رکي ٿي ۽ سنڀالي ٿي. ڇو جو ائين  معاشرو به اهڙن ماڻهن جي حرڪتن کان محفوظ رهي ٿو. حڪومت طرفان ڊيوڊ کي هر مهيني هڪ مقرر گذارو الائونس ملي ٿو. علاج ۽ صحت جون سهولتون اڳم ئي اتان جي شهرين کي مليل آهن. ان کانسواءِ سندس لاءِ اَجهي، لٽي ۽ ڪپڙي جو بندوبست اسان جي اداري طرفان ٿيل آهي.  ان جي ڀيٽ ۾ اسان جي معاشري ۾ اهي ڳالهيون نه ته ڪو مسئلو سمجهيون وڃن ٿيون، نه اهڙين ڳالهين کي اهميت ڏني وڃي ۽ نه ئي اهڙن معاملن کي منهن ڏيڻ لاءِ حڪومت وٽ وسيلا آهن.

هڪ دفعي مان ۽ فياض قاسم آباد ۾ واڪ ڪندي وڃي رهيا هئاسين. هڪڙي پاسي تي ڪجهه ماڻهو  بيٺا هئا ۽  انهن جي وچ ۾ هڪ شخص جيڪو سخت ڪاوڙ ۾ هو سو پنجن سالن جي هڪ ٻار کي بيدرديءَ سان ماري رهيو هو ۽ ٻار مسلسل رڙيون ڪري رهيو هو ۽ اتي بيٺل ٻيا سڀ اهو تماشو ڏاڍي مزي سان ڏسي رهيا هئا. فياض کي چيم ته وڃي هن ٻار  کي ڇڏائي، ڇو جو هي ڀائي ته صفا چريو ٿو لڳي ۽ هي هن معصوم کي ڪُٽي ڪٽي ماري ڇڏيندو. فياض جي دل به ٻار تي ايڏو ظلم ٿيندي ڏسي ڪڙهي ته ڏاڍي رهي هئي، پر پوءِ به فياض پنهنجي مصلحت پسندي سبب ان معاملي ۾ پوڻ کان لهرائي رهيو هو. ڇو جو فياض کي خبر هئي ته جيڪڏهن اهو ان معاملي جي وچم پيو ته پوءِ اهو  شخص فياض سان وڙهڻ لڳندو ۽ چوندو ته تنهنجو اسان جي معاملي ۾ ڇا وڃي، آئون هن ٻار جو والد آهيان، تنهنڪري مونکي جيڪو وڻي سو هن سان ڪيان. ان دوران ٻار لاڳيتو مار کائي رهيو هو ۽ رڙيون ڪري رهيو هو. تڏهن فياض کي چيم ته “يا ته تون هن ٻار کي وڃي ڇڏائي يا آئون ٿي وڃي ٻار کي ڇڏايان. اهڙي ڪنهن به معاملي ۾،  جنهن ۾ فياض پوڻ کان لهرائيندو آهي، ان مهل جڏهن مان فياض کي  اهو چوندي آهيان ته “تون ٿو وڃي يا مان وڃان”  ته پوءِ فياض ان معاملي ۾ پوندو آهي. نيٺ وڏي مشڪل سان فياض ان شخص کان ٻار جي جان ڇڏائي ۽ تڪڙ ۾ ڀرسان دڪان تان ڪولڊ ڊرنڪ وٺي ان شخص کي ڏيندي کيس ٿڌو ڪرڻ جي ڪوشش ڪرڻ لڳو . 5 منٽن ۾ اهو شخص واقعي ٿڌو ٿي ويو ۽ سندس ڪاوڙ لٿي ته وري ان ٻار کي جنهن کي اهو ماري رهيو  هو، تنهن کي پيار ڪرڻ لڳو ۽ فياض کي چيائين ته سائين توهان جي مهرباني ته توهان منهنجي پُٽ کي مون کان بچايو، نه ته ڪاوڙ ۾ ته ذري گهٽ آئون هن کي ماري ڇڏيان ها. ضرور  اهو شخص يا ته ڏاڍو خارباز هوندو، يا ساڻس حالتون ڪجهه اهڙيون هونديون، جنهن جي ڪري اهو پريشان هوندو يا ساڻس ٻيو ڪو مسئلو هوندو، پر سوال هي آهي ته ان ۾ معصوم ٻار جو ڪهڙو ڏوهه؟

منهنجي فون تي واشنگٽن ۾ رهندڙ پنهنجي چاچا سان ڳالهه ٻولهه ٿيندي رهندي آهي. چاچا اڪثر ٻڌائيندو آهي ته منهنجو بابا به ڏاڍو خارباز هوندو هو. جنهن جي ڪري منهنجي ڏاڏيءَ علاج خاطر بابا جي شادي ڪرائي ڇڏي! ظاهر آهي ته اسان چئني ڀيڻن جي طبيعت ۽ مزاج به بابا جهڙو ئي آهي. تنهنڪري منهنجي ماءُ پڻ اسان چئني ڀيڻن جي شادي علاج طور ڪرائي ڇڏي. چوڻ جو مطلب  هي ته ڪئناڊا جو طريقو هتان کان بلڪل مختلف آهي… ته پوءِ جيڪڏهن مان ڪئناڊا جي نظام کان متاثر  ٿي وڃان ٿي ته ان ۾ غلط ڇا آهي؟

Courtesy: Daily Ibrat, Sunday, November 15, 2009

arma_s2007@yahoo.com

Dinner, Dance and Dating

Armaghan Fayaz

ڊنر، ڊانس ۽ ڊيٽنگ

 

ارمغان فياض

ڪئناڊا جو معاشرو هڪڙو کليل معاشرو آهي ۽ اتي  هر شئي ميز تي آهي. يعني ڪا ڳالهه لڪائڻ جي ضرورت ناهي. جيڪڏهن ڪي ٻه فرد راضي آهن ۽ وچ ۾ ڪا به زور زبردستي ناهي ته پوءِ سندن گڏجي زندگي گذارڻ جو حق کانئن ڪير به ڦُري نٿو سگهي. ائين انهن جي زندگي به پکين وانگر ٿئي ٿي. هر ڳالهه کُلي ڪن ٿا پوءِ ڪير چئي “ها” ته واهه، پر جيڪڏهن ڪير چئي “نه” ته به واهه. ڇو جو پوءِ تون ڪير ۽ مان ڪير! گرمين جي موسم دوران مان پنهنجي ٻارن سان گڏ پارڪ يا ڪنهن هوا دار جڳهه تي ويندي آهيان ته پوءِ اهو ڦليلي جي ڪپر تي وڃڻ برابر نه هوندو آهي، جتي رڳو مينهون ۽ ڇيڻا ڏسڻ لاءِ ملن. پر اتي پڪنڪ پوائنٽ تي وڃڻ جو مطلب هڪ آزاد جهان جو نظارو ڪرڻ جي برابر آهي. پر اسان هڪ اهڙي ويساهه وسوڙيل ۽ اَويساهي معاشري جي پيداوار آهيون جو ايڏو کليل ۽ اتساهيندڙ مست الست ماحول ڏسڻ جي عادت ناهي. ڇو جو هتي سنڌ ۾ گهڻن جون زندگيون ته رڳو اوسيئڙا ڪندي ۽ آرس ڀريل نظرن ۾ پرده نشيني ڪندي ئي گذري وڃن ٿيون. پر اتي سدورن ۽ سدورين جي دنيا هڪٻئي تي ئي ختم ٿي ٿئي. اسان جيئن ته هن سڀاڳي معاشري جي پيداوار آهيون، تنهنڪري اتان جو شوخ ماحول عجيب لڳي ٿو. تنهنڪري هتان کان ويل  اسان جون فيمليون اتان جي لوڪ ماحول کان پاڻ کي پَرڀرو ئي رکن ٿيون بلڪه اتان جي ماحول کان پنهنجي ٻارن کي بچائڻ لاءِ هتان کان ويل خاندان پيشبنديءَ طور وڌيڪ وهمي ۽ پرهيزگار ٿي وڃن ٿا. اهو ئي سبب آهي جو  هتان کان ويل فيمليون اتي پهچڻ کانپوءِ وڌيڪ روايت پسند بڻجي وڃن ٿيون. اتي فرد کي تمام گهڻي آزادي مليل آهي، پر اها آزادي کين سندن پنهنجي وجود تائين مليل آهي. اتان جو هر هڪ شهري اوستائين آزاد آهي، جيستائين اهو يا اها اتان جي معاشري کي نقصان نٿي پهچائي. مثال طور اتي جيڪڏهن پوليس ڪنهن کي هيروئن يا ان جهڙو ٻيو ڪو نشو ڪندي ڏسي وٺي ته پوءِ اها ان کي ڪجهه نه چوندي، بلڪه اتان جي پوليس پنهنجي انڊر ڪور ڪاپس يا انٽيليجينس جي ذريعي ان مافيا تائين پهچي ٿي، جيڪي معاشري کي نشي جي زهر سان تباهه ڪري رهيا آهن ائين اتان جو قانون  انهن زهر فروش مافيائن کي قانون جي دائري ۾ آڻي سوگهو ڪري ٿو.

هڪ دفعي، جڏهن اڃا اسان ڪئناڊا نه ويا هئاسين ته هتي حيدرآباد ۾ فياض جو هڪڙو دوست جيڪو آمريڪا مان آيل هو ۽ اسان ان جي دعوت ڪئي هئي، تنهن مون کان اوچتو پڇيو هو ته فرض ڪريو ته جيڪڏهن فياض گذاري وڃي ته پوءِ توهان ڇا ڪنديون؟ ته مون کيس چيو هو ته ادا، الله نه ڪري، توهان ڪهڙيون ٿا ڳالهيون ڪيو؟ تنهن تي فياض جي ان دوست چيو هو ته اهو فرق آهي اسان جي عورت ۽ آمريڪا جي عورت ۾. هن ٻڌايو هو ته ان اهو ساڳيو سوال جڏهن هڪ آمريڪن گوريءَ کان ڪيو  ته ان کيس وراڻيو هو ته “مان ٻي شادي ڪنديس”. هن وڌيڪ ٻڌايو ته ان آمريڪن عورت چيو ته ائين گُهٽجي گُهٽجي مرڻ يا ڊپريشن جي مريضا ٿي ٻين کي بيمار ڪرڻ يا ڪو غلط ڪم ڪرڻ کان بهتر آهي ته ٻي شادي ڪري معاشري جي صحتمند شهري ٿي گذاريان.

ان جي ڀيٽ ۾ اسان جو معاشرو هڪ بند معاشرو آهي. جنهن جي ڪري اسان وٽ  زور زبردستي، ڏاڍائي ۽ ريپ ڪرائم تمام گهڻو آهي. هتي بيواهن جي زندگي ته عذاب آهي ئي آهي، پر هتي تمام گهڻيون  رسمون يا ائين کڻي چوان ته رڪاوٽون هجڻ سبب شادين ٿيڻ جو پروسيس به ڏاڍو سِلو  ۽ آهستي آهي، جنهن جي ڪري شرح شرعي جي قدرتي عمل به ڏکيو ٿي ويو آهي. جنهن جي ڪري اسان جي معاشري ۾ تمام گهڻيون خرابيون پيدا ٿي رهيون آهن. مون جڏهن فياض کي ٻڌايو ته آئون هن موضوع تي لکي رهي آهيان ته فياض چيو ته تنهنجي مرضي ڇا به لکين، پر  خيال سان لکجئين، اڳيان به اسان جو معاشرو آهي، ڪٿي اسان جي معاشري جا مها پادري ۽ مها مَڇَ پنهنجيون ڪيمياگريون نه ڏيکارڻ شروع ڪن ۽ تنهنجي لاءِ مصيبت نه ٿي وڃي. اها ڳالهه واقعي صحيح آهي ۽ ڇو جو مان به هتي سنڌ جي ئي معاشري ۾ پلي، نِپني ۽ وڏي ٿي آهيان ۽ مون کي خبر آهي ته مان عورت آهيان ۽ مون لاءِ هنن موضوعن تي لکڻ ڏکيو آهي، تنهنڪري اهڙن موضوعن تي لکڻ وقت ڪئين اُلڪا ۽ انومان رهن ٿا. پر هي به اسان جي معاشري جو مسئلو آهي ۽ ڪنهن نه ڪنهن کي ته ان کي کَڻڻو آهي. آخر مسئلن کي ڊسڪس نه ڪنداسين ته پوءِ انهن جو حل ڪٿان ڪڍي سگهنداسين. چوڻ جو مطلب هي ته ڪئناڊا جو  معاشرو فردي آزادين ۽ پنهنجي کليل پڻي سبب هڪڙي انتها تي آهي ته ٻئي طرف اسان جو معاشرو ٻي انتها تائين بند معاشرو آهي. ڪهڙو معاشرو صحيح آهي ۽ ڪهڙو غلط آهي اها ته مونکي خبر ناهي، پر مونکي ايتري ضرور پروڙ آهي ته انتهاپسندي ڪهڙي به شئي ۾ هجي، اها صحيح ناهي. تنهنڪري ڪوشش ڪري معاشري سميت زندگيءَ جي هر شعبي ۾ بيلنس پيدا ڪرڻ جي ڪوشش ڪرڻ گهرجي.

مان هتي سنڌ ۾ جڏهن پڙهائيندي هُيس ته منهنجي ڪلاس جي هڪ ڇوڪريءَ جي والده مڙس جي گذاري وڃڻ جي پنجن سالن کانپوءِ  ٻي شادي ڪري ڇڏي هئي ته اسٽاف روم ۾ ٽيچرون پاڻ ۾ هي ڳالهيون ڪنديون هيون ته فلاڻي ڇوڪريءَ جي ماءُ ٻي شادي ڪئي آهي، نياڻيون جوان اَٿس ۽ پاڻ ٻي شادي رچائيندي وتي، شرم ڪو نٿو اچيس وغيره. تڏهن مان کين چوندي هُيس ته اولاد اولاد آهي ۽ مڙس مڙس آهي. مذهب جيڪڏهن کيس ائين ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿو ته پوءِ ان ۾ خراب ڳالهه ڪهڙي آهي. هاڻي هن موضوع تي وڌيڪ ڇا لکان.بس اهو ئي ته اتي ڪئناڊا ۾ موسم ڏاڍي ٿڌي ٿي وئي آهي ۽ اتي ڪئناڊا جا  گورا ۽ گوريون ڊنر، ڊانس ۽ ڊيٽنگز ۾ مصروف آهن. پر مون کي منهنجي سنڌ پوءِ اها جيئن به آهي، جهڙي به ۽ جيڪا به ڏاڍي ياد اچي رهي آهي.

arma_s2007@yahoo.com

Courtesy: Daily Ibrat, Friday, November 13, 2009

منهنجا نيڻ آلا ٿي ويا

منهنجا نيڻ آلا ٿي ويا هئا

ارمغان فياض

ڪئناڊا ۾ اسان جا پاڙيسري ڏاڍا سٺا ماڻهو آهن، منهنجي خيال ۾ اهي اصل ۾ پورچوگال جا آهن. هڪٻئي سان پريان کان سلام دعا ضرور آهي، باقي هڪ ٻئي جي گهر وڃي سالن کان ڪو نه مليا آهيون. پر  انهن جي ڪتي، ٻلي ۽ رڍن سان روز ملاقات ٿيندي رهي ٿي. ڇو جو هڪ ته اتي اسان جو گهر شهر کان پر ڀرو هئڻ سبب اسان جي گهر جي ويجهو ٻنيون ۽ خوبصورت سهڻا منظر جام آهن ۽ ٻيو ته  ڪئناڊا ۾ماڻهو  جانورن ۽ فطرت سان ڏاڍي محبت ڪن ٿا. تنهنڪري هر طرف قدرت ۽ فطرت جا رنگ ئي رنگ نظر اچن ٿا. اتان جا شهري جانورن سان ڏاڍو پيار ڪن ٿا ۽ گهڻو ڪري هر ڪو،  ڪو نه ڪو جانور پالي ٿو. انهن جانورن ۾ ڪتا ۽ ٻليون پالڻ ته صفا عام ڳالهه آهي. پر ان کانسواءِ به هيمسٽر (ڪُوئي جهڙو ننڍڙو جانور)، طوطي ۽ نور پالڻ کانسواءِ ڪي اهڙا به وڏي دل، جگر ۽ گڙدي وارا بهادر اانسان آهن، جيڪي نانگ، ازدهه بلائون، ۽ بگهڙ پالڻ کان به نٿا مڙن. ساڳي ريت ڪئناڊا ۾ جڏهن اونهاري جا ڏيڍ ٻه مهينا ايندا آهن ته پوءِ اهي پنهنجي لان ۽ ڪونڊين ۾ گل ۽ ٻوٽا پيا پوکيندا آهن، جڏهن ته کين اها خبر به آهي ته جڏهن برفباري ٿيندي ته سندن سڄي محنت تباهه ٿي ويندي، پر اهي پنهنجي عادت کان نٿا مڙن. اُتي ڪئناڊا ۾ رواج آهي ته جيڪڏهن اوهان ڪو به جانور پاليو ٿا ته پوءَ ان کي سيکاريو ته ٻئي جي پراپرٽيءَ ۾ نه وڃي يا ان تي نظر رکڻ به مالڪ جو فرض آهي ته جانور ٻئي جي پراپرٽي ۾ نه وڃي ۽ ٻين کي نقصان نه پهچائي. شروع شروع ۾ جڏهن پاڙيسرين جو ڪتو ۽ ڪڏهن ٻلي اسان جي ڊرائيو وَي يا گهر جي اڳيان لان ۾ ۽ گهر جي پٺيان بيڪ يارڊ جي لان ۾ ايندا هئا ته اسان جي پاڙيسرين کي ڊپ لڳندو هو ته اسان جيڪڏهن پوليس يا هيومين سوسائٽي (جانور جي ڀلائي) واري اداري کي ڪال ڪري ڇڏي سين ته پوءِ اهي نه رڳو انهن تي ڏنڊ وجھي سگهن ٿا، پر  جانور جو صحيح خيال ۽ ڌيان نه ڪرڻ سبب سندن ڪتي ۽ ٻلي کي پالڻ جو کين مليل لائسنس به رد  ڪرڻ جي وارننگ ڏئي سگهن ٿا يا ماگهين ڪتو يا ٻلي وغيره پالڻ جو لائسنس ئي ختم ڪري سگهن ٿا. پر  پوءِ  آهستي آهستي انهن محسوس ڪري ورتو ته اسان جو رويو سندن جانورن ڏانهن جارحاڻو نه بلڪه دوستاڻو آهي ته پوءِ انهن جو به ان حوالي سان اسان کان ڊپ ختم ٿي ويو. توڻي جو مان نه چاهيندي آهيان ته سندن ڪتو يا ٻلي اسان جي پراپرٽي ۾ اچن، ڇو جو انهن جي ڪري اسان جي ٻلي اَپ سيٽ ٿي ويندي آهي.  پر جانور نيٺ جانور آهن، سو ڪڏهن ڪڏهن اهي اسان جي حد ۾ اچي ويندا آهن.

مطلب ته پاڙيسرين جي ڪتي ۽ ٻليءَ کي ايڏي داد ۽ پيار ۾ پلجندي ڏسي مون کي پنهنجي سنڌ جي مظلوم ۽ مسڪين جانور  سان ڏهاڙي ٿيندڙ جُٽ ۽ ظلم ياد اچي وڃي ٿو. مونکي ياد آهي ته اُتي ڪئناڊا ۾ فياض جي آفيس ۾ ڪم ڪندڙ هڪ ڪو ورڪر جڏهن هڪ دفعي مون سان ملي هئي ته پنهنجي ڪتي جي اکين ۾ لهي آيل موتئي جي لاءِ ڏاڍي پريشان هئي ۽ ٻڌايائين  ته سندس ڪتي جي اکين جي سرجري ٿيڻ واري آهي، تنهنڪري ان لاءِ کيس ڏاڍي ڳڻتي آهي. پر ان جي ڀيٽ ۾ اسان وٽ ڏينهن رات جانور سان ظلم ٿيندو رهي ٿو، پر انهن تي ڪو رحم کائڻ وارو نه آهي. خاص طور تي اسان وٽ بار برداري ڪندڙ جانورن يعني گهوڙن ۽ گڏهن سان ته ٻيڻو ظلم آهي. اهي ويچارا مالڪ جو مال ۽ وزن به کڻن ٿا ۽ لٺيون به کائين ٿا.

ان حوالي سان مونکي اَکين سان ڏٺل هڪڙو واقعو ياد اچي ٿو، جنهن مونکي روح تائين ڪنبائي ڇڏيو هو ۽ منهنجا نيڻ آلا ٿي ويا هئا. مان ۽ فياض موٽر سائيڪل تي تِلڪ چاڙهيءَ تان وڃي رهيا هئاسين. اڳيان هڪ گڏهه گاڏي هئي.گڏهه کي قابو ڪرڻ لاءِ ان کي جيڪو چمڙي يا نواڙ جو پَٽو ٻڌل هيو،  ان جي گهڪن سبب گڏهه جون پٺيان کان ٻئي رانون ڏاڍيون زخمي ٿيل هيون ۽ انهن مان رت وهي رهيو هو. گڏهه گاڏي جو مالڪ ٽنگ تي ٽنگ چاڙهي ڏاڍي اطمينان سان ويٺو هو ۽ ان جي هٿ ۾ هڪ ڏنڊي هئي. جيڪا اهو گڏهه کي تيز هلائڻ لاءِ ان جي زخم ۾ هر هر ٽنبي رهيو هو. گڏهه ويچاري سور وچان وري تيز ڊوڙڻ لڳي ٿي، پر جيئن ئي اها آهستي ٿيڻ لڳي ٿي ته پوءِ وري اهو اها ساڳي ڏنڊي گڏهه جي زخم ۾ ٽنبڻ لڳو ٿي. يعني مالڪ کي هٿ مٿي کڻي گڏهه کي لٺ واهي ڪڍڻ سان به محنت ڪرڻي ٿي پئي ۽ سندس آرام ۾ خلل پئجي رهيو هو. تنهنڪري اهو پنهنجي تَن آسانيءَ لاءِ ڏنڊيءَ کي گڏهه جي زخم ۾ ٽنبي ان کي زوريءَ ڊوڙڻ تي مجبور ڪري رهيو هو. ان جي ابتڙ ڪئناڊا ۾ وري ٻين جي جگهه تي پاڻ کي رکي سوچڻ جي عادت آهي. سنڌ ۾ جانورن کي ڏينهن رات ملندڙ تڪليف آئون  پنهنجي اکين سان ڪيترائي دفعا ڏسي چڪي آهيان ۽ منهنجي ان احساس جو فائدو اتي ڪئناڊا ۾ اسان جا پاڙيسري وٺي رهيا آهن ۽ سندن دادلا جانور اسان جي پراپرٽيءَ ۾ اچي پيا گهمندا آهن ۽ موجون پيا ڪندا آهن.

ننڍي هوندي مان پاڻ به جيتن جڻن کان ڏاڍي ڊڄندي هُيس ۽ بابا منهنجي رڙين کان مجبور ٿي، انهن کي پادر سان مارڻ کانپوءِ اسان کي  چوندو هو ته ”توهان پاپي آهيو“. پر مان سمجهان ٿي ته بابا کي اهو چوڻ بدران اسان کي اهو سمجهائڻ گهرجي ها ته هنن بي ضرر  ساهه وارن کي هڪ ته مارڻ مان ڪو فائدو ڪو نه ٿيندو ۽ ٻيو  انهن کي مارڻ سان سان پاپ الڳ  ملندو ته وڌيڪ بهتر ٿئي ها ۽ مون کي ڳالهه سمجهڻ ۾ سولائي ٿئي ها .جيئن اتي ڪينيڊيز هر وقت  پنهنجي ٻارن کي اهڙيون ڳالهيون سمجهائيندا رهن ٿا ۽ کين جانورن سان پيار ڪرڻ سيکارين ٿا. ڪينيڊينز  جانورن سان ۽ خاص طور تي ڪتن سان تمام گهڻو پيار ڪن ٿا بلڪه ڪتا ۽ ٻليون سندن فيملين جو اڻٽٽ حصو آهن.  اهي سدائين ڪوشش ڪن ٿا ته بي ضرر قسم جي جانورن کي نقصان نه پهچائين. اهي ”جيئو ۽ جيئڻ ڏيو“ جي فلسفي تي يقين رکن ٿا. تنهنڪري اهي ڪوشش ڪندا آهن ته جيڪڏهن ڪير کين نقصان نٿو پهچائي ته پوءِ اهي به ان جيوت کي نقصان نٿا پهچائين.

arma_s2007@yahoo.com

Courtesy: Daily Ibrat, Wednesday, Nov. 11, 2009

سائين ۽ جن

ارمغان فياض

هر ماڻهو کي پنهنجي ماءُ پيءَ کان ورثي ۾ ڪجهه نه ڪجهه ملي ٿو. ايئن هر ماڻهوءَ ۾ ڪا نه ڪا اهڙي خوبي ۽ خامي هوندي آهي، جنهن مان خبر پوندي آهي ته اها عادت هن جي ماءَ يا پيءَ ۾ به آهي. باقي انسان زماني، حالتن ۽ تجربن مان جيڪو ڪجهه سکي ٿو اهو ماءُ پيءَ جي تجربن کان الڳ به ٿي سگهي ٿو. مون پنهنجي والد حليم بروهيءَ کان اها ڳالهه سکي آهي ته ٿي سگهي ته سچ ڳالهايو ۽ ڪوڙ ڳالهائڻ کان پاسو ڪيو. پر ورثي ۾ جيڪا خامي مون کي ملي آهي سا اها ته سچ ته ڳالهايو پر بي وقتو ڳالهايو. يعني اهڙي وقت جڏهن نه ڪوڙ ۽ نه ئي سچ ڳالهائڻ جي ضرورت آهي بلڪ ڪجهه به ڳالهائڻ جي ضرورت ڪونهي، پر ان مهل اجايو ڳالهائي ويهو.

پنهنجي ان خامي جو احساس ته مونکي اڪثر ٿيندو رهندو آهي پر ان ڳالهه جو احساس مون ان وقت اڃان به وڌيڪ ٿيو هو، جڏهن ڪئين سال پهرين اڃان مان حيدرآباد ۾ هڪ اسڪول ۾ پڙهائيندي هُيس. ان ڏهاڙي آپا ڊي اِي او (ڊسٽرڪٽ ايجوڪيشن آفيسر) کي اسان جي اسڪول جي پرنسپال ۽ ٽيچرن سان ملڻ لاءَ اچڻو هو. مان اتفاق سان ان ڏهاڙي موڪل تي هُيس. اسان جي اسڪول ۾ سائنس جا سبجيڪٽ يعني مئٿس، فزڪس ۽ ڪيميسٽري پڙهائڻ واريون ٽيچرون ٻيون به هيون. پر انهن کي اوچتو الائي ڇا ٿيو جو ان ڏينهن سڀ بيمار ٿي پيون ۽ اسڪول نه آيون. آپا پرنسپال پريشاني وچان مون کي فون ڪري چيو ته جلدي اسڪول پهچ، ڇو جو اڄ خاص طور تي مئٿس پڙهائڻ واري ته هڪڙي به ٽيچر نه آهي. آپا ڊي اِي او ڇا چوندي ته هيڏي وڏي اسڪول ۾ ڇوڪرين کي مئٿس پڙهائڻ واري هڪڙي به ٽيچر نه آهي. تنهنڪري تون وارو ڪر ۽ جيترو جلدي ٿي سگهي اوترو جلدي اسڪول پهچڻ جي ڪوشش ڪر. آپا جو حڪم ٻڌي مان جهڙي تهڙي تيار ٿي رڪشا ۾ چڙهي اسڪول پهتس. مون کي ڏسي آپا جي جان ۾ جان آئي ۽ ڏاڍو خوش ٿي. ٿوري دير ۾ آپا ڊي اِي او به پهچي وئي. آپا پرنسپال، ڊي اي او جي پروٽوڪول ۾ لڳي وئي. ان کانپوءَ آپا ڊي اي او اسٽاف روم ۾ ميٽنگ ڪرڻ لاءِ آئي. اتفاق سان آپا ڊي اي او اچڻ شرط ئي پهرين خواهش مئٿس جي ٽيچر سان ملڻ جي ڏيکاري. مون آپا کي پنهنجو تعارف ڪرايو ته آپا ڊي اِي او چيو ته بس رڳو هڪڙي رياضيءَ جي ٽيچر هن سڄي اسڪول کي پڙهائڻ لاءِ آهي ڇا؟ اهو ٻڌي آپا پرنسپال ته ماٺ ٿي وئي ۽ ڊي اي او کي ڪو به جواب نه ڏنائين، پر منهنجي وات مان نڪري ويو ته ”آپا جيڪڏهن 10 منٽ پهرين اچو ها ته پوءِ مان به نه ملان ها.“ منهنجو اهو بي وقتو سچ ٻڌي آپا پرنسپال جو ته صفا منهن ئي لهي ويو هو ۽ مون کي به پنهنجي ان حرڪت تي اوڏي مهل ئي احساس ٿيو هو پر هاڻي ڇا ٿي ڪري سگهيس سواءِ دل ئي دل ۾ شرمندي ٿيڻ جي.

پنهنجي ان ساڳي عادت جيڪا مون بابا کان انهيرٽ ڪئي آهي يا ائين کڻي چوان ته ورثي ۾ ماڻي آهي، ان سبب مون هڪ دفعو بابا کي به خوار ڪرايو هو. ان زماني ۾ اسين سنڌ يونيورسٽيءَ طرفان بابا کي مليل گهر ۾ رهندا هئاسين. ان ڏهاڙي بابا ڪنهن ڳالهه تي ڪاوڙجي مونکي دڙڪا ڏئي رهيو هو جو اوچتو ڊور بيل وڳي. مان اڳم ئي خار ۾ هُيس، ڇو جو دڙڪا کائي ويٺي هُيس، ان دوران جو در کولڻ ويس ته بابا جو ڪو دوست در تي هو. ان جڏهن مونکي ڏٺو ته ڏاڍي اَدب مان پڇيائين ته ”سائين جن“ آهن. تڏهن مون ورائي کيس چيو هو ته ”سائين“ ته ڪونهي پر ”جن“ ضرور ويٺو آهي. اهو چئي اندر آيس ۽ بابا کي ان ڏانهن موڪليم. بابا جي ان دوست وري اها سڄي ڳالهه بابا کي ٻڌائي ڇڏي.

ان جي ابتڙ فياض کان وري اها ڳالهه سکيم ته ڪنهن کي اجايو رنجائي نه. فياض جو نظريو هي آهي ته توڻي جو اسين هر ڪنهن جي هر فرمائش ۽ هر خواهش ته پوري نه ٿا ڪري سگهون، پر پوءَ به جيڪڏهن ماڻهو ٻيو ڪجهه به نه ڪري سگهي ته گهٽ ۾ گهٽ اخلاق سان ته پيش اچي سگهي ٿو . فياض اها ڳالهه ان ڪري چوي ٿو جو ان اها ڳالهه پنهنجي والد يعني منهنجي سُهري فقير سائين مرحوم کان ورثي ۾ ماڻي آهي. ورثي ۾ مليل ڳالهه ماڻهو جلدي ئي سکي وڃي ٿو، ڇو جو اها جينز ۾ هوندي آهي. پر ان جي ابتڙ ڪا سٺي ڳالهه سکي ان تي عمل ڪندي ان کي پنهنجي عادت ٺاهڻ هڪ ڏکيو عمل آهي ۽ ان کي سکڻ ۾ وقت لڳي ٿو

arma_s2007@yahoo.com

Courtesy: Daily Ibrat, Sunday, November 08, 2009

ڪئناڊا جو نظام ۽ اسان جو نظام

ڪئناڊا جو نظام ۽ اسان جو نظام

ارمغان فياض

ڪئناڊا ۾ رهندڙ انسان  به اسان ۽ توهان جهڙا انسان ئي آهن ۽ ڪئناڊا  به ٻين ملڪن جهڙو ئي ملڪ آهي. اهو رڳو  اتان جو سسٽم آهي، جيڪو ڪئناڊا کي بيمثال ٺاهي ٿو. نه ته حق وٺڻ لاءِ اتي به جاکوڙ ڪرڻي پوي ٿي. مان بنيادي انساني حقن جي ڳالهه نه پئي ڪيان، مثال طور ماني، پاڻي، بجلي، اجهو، لٽو، تعليم ۽ علاج وغيره جون سهولتون وغيره  ته اتي سڀني کي حاصل آهن. مان هتي اهڙن حقن جي ڳالهه ڪري رهي آهيان جن لاءِ اتي به جاکوڙ ڪرڻي پوي ٿي. توڻي جو اتان جو نظام ۽ طريقيڪار اهڙو آهي جو جيئن سڀني کي برابريءَ جي بنياد تي حق ۽ انصاف ملندو رهي، پر هر دفعي ائين ٿئي نٿو. ڇو جو ڪامپٽيشن هئڻ سبب ڪجهه حاصل ڪرڻ لاءِ اُتي به هٿ پير هڻڻا پون ٿا.  پر پوءِ به ڪئناڊا جي سٺي ڳالهه اها آهي ته اتي هر هڪ لاءِ راند جا اصول طئي ٿيل آهن ۽ هر ڪنهن کي انهن اصولن موجب ئي هلڻو پوي ٿو. اتي ائين ناهي ته هڪڙن لاءِ ته اصول آهن ۽ ٻين جي لاءِ اصول ناهن. پر پوءِ به جيڪڏهن ڪنهن کي پنهنجي حقن جي باري ۾ خبر ناهي ته پوءِ اهو گهاٽي ۾ وڃي سگهي ٿو. تنهنڪري ضروري آهي ته ڪئناڊا ۾ پنهنجي حقن کان ماڻهو چڱي نموني واقف هجي. خير هن ڳالهه کي هتي ئي ڇڏيان ٿي ۽ توهان کي پاڻ سان ٿيل هڪ ٻيو واقعو ٻڌايان ٿي. جنهن جي ڪري آئون چڱي خاصي حيران ٿي هُيس.

واقعو هيئن آهي ته مون جڏهن ڪئناڊا ۾ پهرين نوڪري شروع ڪيم ته ٿورن ئي ڏينهن ۾ مان پنهنجو پاڻ کي ڏاڍي محنتي ۽ سٺي ورڪر ثابت ڪري چڪي هُيس. جنهن ڪري منهنجي مينيجر مون مان ڏاڍي خوش هئي. هتي توهان کي هڪڙي ڳالهه ٻڌائيندي هلان ته اُتي ڪئناڊا ۾ آهستي آهستي عورتون هر هنڌ ڪنٽرول سنڀالينديون پيون وڃن ۽ مرد عورتن سان مقابلي ۾ پاڻ کي اهل ثابت نه ڪري سگهڻ سبب پٺتي رهجي ويا آهن، اهو ئي سبب آهي جو اتي ڪئناڊا ۾ نوڪرين ۾ عورتن جو سيڪڙو مردن کان وڌي ويو آهي. پر اهو به وري شايد قدرت جو ئي اصول آهي جو ڪئناڊا ۾ عورتن جي ڀيٽ ۾ مرد ايڏا ڪامپيٽنٽ نه هئڻ جي باوجود به جيئن ته هاڻي اتي هر فيلڊ ۾ اهم عهدن تي عورتون وڌيڪ آهن،  تنهنڪري اهي عورتن جي ڀيٽ ۾ مردن کي نوڪري ڏيڻ ۾ ترجيح ڏين ٿيون. جيئن ته  اتان  جي جنهن ادري ۾ مان نوڪري ڪيان ٿي ان ۾ نوڪرين جي لاءِ انٽرويو ڪندڙ  پينل جو مان به حصو آهيان. تنهنڪري مونکي خبر آهي ته عورت مينيجرون مردن لاءِ ڪيئن سافٽ ڪارنر رکن ٿيون ۽ انٽرويو تي مارڪنگ ڪرڻ وقت مردن کي عورتن جي ڀيٽ ۾ ڪيئن وڌيڪ مارڪون ڏئي فائدو پُڄائڻ جي ڪوشش ڪن ٿيون. پر پوءِ به اتي جيئن ته صفا انڌير نگري لڳل ناهي، تنهنڪري انٽرويو وٺندڙ مينيجرن کي به انٽرويو جي هڪ طريقيڪار يا پروٽوڪول تي هلندي مارڪنگ ڪرڻي پوي ٿي، پر پوءِ به عورتون ڪامپٽيشن ۾ مردن کان کٽي وڃن ٿيون. هتي اها ڳالهه ڪرڻ جو مقصد هي نه آهي ته عورتون زبردست ۽ قابل آهي ۽ مرد قابل ناهن يا آئون ڪا فيمينسٽ قسم جي عورت آهيان ۽ مون کي هرڀرو مردن جي خلاف ئي ڳالهائڻو آهي. نه ائين بلڪل ناهي، بلڪ مان ته ذاتي طور تي فيمينزم جي سخت خلاف آهيان ۽ سمجهان ٿي ته هتي اسان وٽ عورتن سان امتيازي سلوڪ ڪرڻ ۾ مردن جو ذاتي طور تي ڪو ڏوهه ناهي بلڪ ان جو سبب صديون پراڻي معاشري جون جهاليت واريون رسمون آهن، تعليم جي کوٽ ۽ ٻيا سبب آهن. نه ته آئون به هتان جي ئي سنڌي معاشري جي پيداوار آهيان ۽ فياض به هن ئي معاشري جي پيداوار آهي. پر مون سان نه ته فياض امتيازي سلوڪ ڪري ٿو ۽ نه ئي اسان جي سنڌ جي ٻين مردن ڪو مون کي عورت هئڻ جي سبب اڄ ڏينهن تائين ڪا گهٽ حيثيت ڏني آهي. هونءَ ته منهنجي نظر ۾ عورت ۽ مرد ٻئي انسان آهن ۽ انهن مان ڪير به گهٽ وڌ ناهي. پر پوءِ به جيڪڏهن هروڀرو ڪير مونکي چئي ته آئون انهن ٻنهي جنسن مان ڪنهن هڪڙي جنس جو پاسو وٺان ته پوءِ عورت هئڻ جي باوجود به مان ووٽ مردن جي حق ۾ ڏينديس، ڇو جو آئون  صحيح يا غلط اهو سمجهان ٿي ته مردَ پنهنجي سوچ ۽ نيت ۾ عورتن کان وڌيڪ بهتر انسان آهن. مردن کي اجايو بدنام گهڻو ڪيو ويو آهي نه ته اهي ڪي ايڏا خوفناڪ جانور ناهن.  اهو صحيح آهي ته اسان جي معاشري ۾ عورتن سان تمام گهڻيون ناانصافيون ٿين ٿيون. پر ان ۾ مردن کان وڌيڪ اسان جي معاشري جو ڏوهه آهي، سڙيل ۽ ڳريل ريتن رسمن جو ڏوهه آهي، غربت جو ڏوهه آهي، نفسياتي بيمارين ۽ وسوسن وغيره جو ڏوهه آهي. باقي وڏا وڏا واقعا ۽ ايڪسيپشنل ڪيس ٿيندا رهن ٿا پر انهن جي ڪري سڀني مردن کي ڏوهي قرار نٿو ڏئي سگهجي. سو مون ڳالهه پئي ڪيم ته نه رڳو مان پنهنجي پهرين نوڪري تي پاڻ کي هڪ سٺي ورڪر ثابت ڪري چڪي هُيس بلڪ منهنجي مينيجر به مون مان خوش هئي. پوءِ مونکي هڪ ٻئي هنڌ سٺي آپرچونٽي يا موقعو نظر آيو ته اتي نوڪري لاءِ اپلاءِ ڪيم ۽ جڏهن اتي نوڪري ملڻ جو آسرو نظر آيم ته مون پنهنجي مينيجر کي ٻڌايم ته مان هيءَ نوڪري ڇڏي ٻي پاسي وڃڻ چاهيان ٿي. پر دل ۾ سوچي رکيو هئم ته جيڪڏهن منهنجي مينيجر مونکي چيو ته تون هڪڙي سٺي ورڪر آهين ۽ اسان کي تنهنجي ضرورت آهي ته پوءِ هيءَ نوڪري به ٺيڪ آهي، اجايو ٻي نوڪري لاءِ هن نوڪريءَ کي ڪو نه ڇڏينديس ۽ منهنجو خيال هو ته منهنجي مينيجر مون کان ضرور پڇندي ته توکي هتي ڪهڙي تڪيلف آهي ۽ تون هتان نوڪري نه ڇڏي وڃ وغيره وغيره. پر نه سائين ڪٿي، مون جيئن ئي ساڻس اها ڳالهه ڪئي ته منهنجي مينيجر مونکي چيو ته تون هتي ويهه ته آئون پنجن منٽن ۾ اچان ٿي. اهو چئي اها آفيس ۾ وئي ۽ جڏهن موٽي ته سندس هٿن ۾ منهنجي ان ڏينهن تائين جي ڪيل ڪم جو ليٽر هو. اهو ليٽر ڏيندي مونکي چيائين ته تون ڏاڍي سٺي ورڪر هنيئنءَ، اسان توکي مِس ڪنداسين، خدا حافظ ۽ منهنجو وات کُليو جو کُليو ئي رهجي ويو هو.

ان حوالي سان جڏهن سوچيان ٿي ته پوءِ مونکي حيدرآباد ۾ ڪيل پنهنجي نوڪري ياد اچي ٿي. حيدرآباد جي جنهن هائر سيڪنڊري اسڪول ۾ مان سبجيڪٽ اسپيشلسٽ هُيس، ان اسڪول جو ڪلارڪ لڳ ڀڳ روزآنو پرنسپال کي ڌمڪيون ڏيندو هو ته آپا جيڪڏهن ٽِيچِرن مون کي گهڻو پريشان ڪيو ته پوءِ مان هيءَ نوڪري ڇڏي ڏيندس. آپا وري چوندي هُيس ته ”بابا پٽ صبر ڪر، سڀ ٺيڪ ٿي ويندو“. پوءِ جڏهن اهو اسڪول امتحانن جو سينٽر لڳو ته ان ڪلارڪ پرنسپال کي چيو ته ”آپا منهنجي ڀائيٽي انٽر ۾ آهي، ان جا پيپر سٺا نه ٿيا ته پوءِ منهنجو هن اسڪول ۾ ڪم ڪرڻ جو ڪهڙو فائدو؟ آپا کيس چيو ته نه ائين وري ڪيئن ٿيندو؟ مان جيئن ته اتي فرسٽ ايئر ۽ انٽر کي پڙهائيندي هُيس، تنهنڪري منهنجي به ڊيوٽي لڳي. اتفاق سان امتحانن جي پهرين ڏينهن ئي منهنجي ڊيوٽي انويجيلٽر طور ان روم ۾ لڳي، جنهن روم ۾ ان ڪلارڪ جي ڀائيٽي هئي. مان پيپر شروع ٿيڻ کان پهرين ئي پنهنجو اهڙو تعارف ڪرائي ڇڏيندي هُيس جو ان کانپوءِ ڇوڪريون پنهنجا ڪارتوس پاڻ ئي ڪڍي منهنجي آڏو رکي وينديون هيون ۽ ڪنهن کي به جرئت نه ٿيندي هئي جو پيپر دؤران ڪاپي (چيٽنگ) ڪري سگهي. ڪلارڪ جڏهن اهو ڏٺو ته وڃي آپا کي ٻڌايائين. جيئن مون کي ياد پوي ٿو ته  آپا شايد پاڻ به انهن امتحانن دؤران فيڪٽوٽم هئي ۽ اسڪول جي هڪ ٻئي سينئر ٽيچر انٽرنل هئي، تنهنڪري انهن جي حڪم تي مونکي ٻئي روم ڏانهن انويجيليشن لاءِ اماڻيو ويو ۽ پوءِ ان خاص  روم ۾ هڪ ٻي ٽيچر کي هلڪو هٿ رکڻ جي هدايت سان اماڻيو ويو هو، جنهن ۾ ڪلارڪ جي ڀائيٽي امتحان ڏيئي رهي هئي.

چوڻ جو مقصد اهو ته ڪئناڊا جي ترقي ڪرڻ جا ته ٻيا به ڪيترائي سبب آهن، پر انهن مان هڪڙو اهو به آهي اتي ائين ڪنهن جي به ڏاڍائي ڪو نه هلي ٿي، جيئن هتي اسان وٽ هلي ٿي. ڪير بنا ڪنهن دليل جي ڪم ڪرڻ کان انڪار ڪري ٿو ته پوءِ ان کي منٿون ميڙون نٿا ڪن. ها اُتي هيلٿ ۽ سيفٽيءَ جي مليل حقن تحت ڪير به ڪم ڪرڻ کان تيستائين انڪار ڪري سگهي ٿو، جيستائين ايمپلائر ان جي ان قانوني حق کي ايڊريس نٿو ڪري. مثال طور روڊ جي تعمير دؤران جيڪڏهن ٺيڪيدار روڊ تي ڪم ڪندڙ مزدورن کي اُس، مِٽي، دونهين ۽ ڌڪ لڳڻ کان بچاءَ جي لاءِ ماسڪ، هينڊ گلوز، سيفٽي شوز، سيفٽي هيٽ (خاص قسم ٽوپي)، سيفٽي عينڪ،  ۽ پيئڻ لاءِ صاف پاڻي وغيره  جيستائين نٿو ڏئي، تيستائين ان مزدور جو اهو حق آهي ته اهو ڪم ڪرڻ کان انڪار ڪري سگهي ٿو ۽ اهو ايمپلائر يا ٺيڪيدار وغيره جو قانوني فرض آهي ته اهو پنهنجو فرض ادا ڪندي مزدور جي هيلٿ ۽ سيفٽي کي يقيني بڻائي، نه ته ٻي صورت ۾ مزدور کي اهو حق حاصل آهي ته اهو معاملو هيلٿ ۽ سيفٽي بورڊ ڏي کڻي وڃي يا پنهنجي يونين کي ٻڌائي ته اها اهو معاملو لاڳاپيل فورمن تي کڻي.

سو ڳالهه پئي ڪيم اسڪول جي ته اسان وٽ جيڪڏهن اسڪول جو ڪلارڪ موڪل تي هليو وڃي ته پوءِ سڀ ڪم ئي رُڪجي وڃن ٿا، ڇو جو ٻين کي ڪم ئي نٿو اچي. پر ان جي ڀيٽ ۾ ڪئناڊا ۾ جڏهن به ڪنهن کي ڪا به نوڪري ڏني وڃي ٿي ته پوءِ ان کي مڪمل اورينٽيشن ڏني وڃي ٿي. ڇو جو اهي نئون ماڻهو رکي ان مان اها اميد نٿا ڪن ته اهو سڀ ڪم پاڻهي ڪري ڏيکاريندو، بلڪ ان کي مڪمل اورينٽيشن ڏيئي سڀ ڪم سيکاريا وڃن ٿا، تنهن کان پوءِ مليل اورينٽيشن تحت اهو يا اها جيڪي به ڪم سکي آهي انهن ڪمن جي لسٽ واري اورينٽيشن بائنڊرتي صحيح ڪري ٻڌائيندو يا ٻڌائندي  آهي ته هاڻي اهو ڪم اها پاڻ به ڪري سگهي ٿي ۽ ان کانپوءِ مينيجر کي به ان بائينڊر تي  صحيح ڪرڻي پوندي آهي ته ان نئين ڀرتي ٿيل اسٽاف کي سندس ڪم جي مڪمل تربيت ڏياري آهي. ائين اتي تربيت ڏيڻ وٺڻ جو سلسلو هلندو ئي رهي ٿو. تنهنڪري اتي ڪم جي ماهر ۽ تربيت ورتلن جي بلڪل به کوٽ ناهي. پر ان جي باوجود به جيڪڏهن ڪير ڪم ڪري نٿو ڏيکاري ته پوءِ ان کي منٿون ڪرڻ جي بدرآن ٻيو ماڻهو رکي ان کي تربيت ڏيڻ شروع ڪري ڏين ٿا. هونئن به اتان جي اسڪولن، ڪاليجن ۽ يونيورسٽين مان پاس ٿيل اَڳم ئي پنهنجي پنهنجي ڪمن ۾ ماهر ٿي نڪرن ٿا يا نڪرن ٿيون ۽ انهن کي هرڀرو ايڏي ڪا گهڻي تربيت جي ضرورت نه هوندي آهي. پر پوءِ به اتي وقت به وقت نئين سر تربيت ڏيڻ ۽ وٺڻ جو سلسلو هلندو ئي رهي ٿو. هونئن به چون ٿا ته بيٺل پاڻي ڌپ ڪري وڃي ٿو ۽ هلندڙ پاڻي تازو رهي ٿو.  ائين اتان جو سسٽم هر وقت حرڪت ۾ رهي ٿو ۽ حرڪت ۾ ئي برڪت آهي. جيڪو ماڻهو نوڪري ڇڏڻ چاهي ٿو ان کي خوشي سان باءِ ڪن ٿا ۽ نئين ماڻهو کي تربيت ۽ ٽريننگ ڏياري ويلڪم ڪن ٿا. اتي اهو تصور ئي ناهي ته ڪا خاص خوبي رڳو هڪ فرد ۾ ٿي سگهي ٿي. هنن جو خيال آهي ته اسين تربيت ۽ ٽريننگز ذريعي ماڻهن کي سيکاري ۽ سنواري سگهون ٿا ۽ انهن کي معاشري جي لاءِ ڪارآمد شهري بڻائي سگهون ٿا. معنيٰ ته اهي ڪنهن جا محتاج ٿيڻ جي بدرآن نون ماڻهن کي تربيت ڏيارڻ ۽ ڪم سيکارڻ تي توانايون خرچ ڪن ٿا. هنن جي سوچ ۽ اصول  آهي ته مسئلو حل ڪرڻو آهي نه ڪي مسئلي مان مسئلو ٺاهڻو آهي. ائين هنن جو سسٽم يا نظام ڀرپور انداز ۾ هلندو رهي ٿو ۽ پيداوار ڏيندو رهي ٿو. ائين اتي ڪير به سسٽم يا نظام کان مٿانهون ناهي بلڪه هر ڪنهن کي سسٽم يا اصول تحت هلڻو پوي ٿو.

مان ڪئناڊا ۾ رهندي اڪثر سوچيندي آهيان ته هتي سنڌ پرڳڻي جا شهري ڪيڏا نه خوشنصيب آهن جو قدرت کين هيڏين نعمتن سان نوازيو آهي ۽ اهڙي موسم ۽ جاگرافي ڏني آهي جو زندگي کي جيئڻ لاءِ ايترا جتن نٿا ڪرڻا پون، جيترا ڪئناڊا ۾ ڪرڻا پون ٿا. ڇو جو ڪئناڊا دنيا جي گولي تي اُتر قطب تي هئڻ سبب هر وقت سرد هوائن، طوفانن ۽ برفباريءَ جي گهيري ۾ رهي ٿي. جنهنڪري کين خاص انداز جا اسٽيٽ آف آرٽ قسم جا گهر ٺاهڻا پون ٿا ۽ انهن ۾ رهڻو پوي ٿو، خاص قسم جو جون گرم جيڪٽون پائڻيون پون ٿيون ۽ ساڳي ريت اتان جي سخت موسم کي منهن ڏيڻ واريون موٽر ڪارون ۽ بسون استعمال ڪرڻيو پون ٿيون. اهي سڀ ڳالهيون ظاهر ته خرچ کائين ٿيون، ائين اتي رڳو زندگيءَ کي ان جي گهربل انداز تي جيئڻ لاءِ ئي وڏيون رقمون خرچ ڪرڻيون پون ٿيون ۽ محنتون ڪرڻيون پون ٿيون.  پر ان جي ڀيٽ ۾ اسان کي هتي سنڌ ۾ گهر مان ٻاهر نڪرڻ لاءِ نه ته ڪو خاص بندوبست ڪرڻو پوي ٿو، نه ڪو خاص لباس پهرڻو پوي ٿو ۽ نه ئي خاص سواريءَ جي ضرورت پوي ٿي، پر پوءِ به اسان جو پرڳڻو ايڏو پٺتي پيل هجي ۽ ڪئناڊا نه رڳو ايڏو ترقي ڪيل ملڪ هجي بلڪه دنيا جي نئين کان نئين ايجادن ۽ سهولتن جو مرڪز هجي ته پوءِ اسان کي پنهنجي خرابين جو جائزو ضرور وٺڻ گهرجي ۽ پنهنجي نظام ۾ سڌارا آڻڻ جي ڪوشش ڪرڻ گهرجي. چوڻي آهي ته ”همٿ مردان مدد خدا“ يعني اسين به جيڪڏهن سچي دل سان پنهنجي نظام کي سڌارڻ چاهيون ته سڌاري سگهون ٿا، ترقي ڪرڻ چاهيون ته ترقي ڪري سگهون ٿا ۽ پنهنجي پرڳڻي کي ترقي ڪيل معاشرن ۽ ملڪن جي صف ۾ آڻي بيهاري سگهون ٿا. مان پاڻ به ٻن ٻارن جي ماءُ آهيان ۽ مونکي اميد آهي ته الله سائين منهنجي دعا ضرور اگهائيندو ۽ اڄ نه ته سڀاڻي اسان جو پرڳڻو به ترقي ڪيل ملڪن جي صف بيٺل نظر ايندو، آمين.

arma_s2007@yahoo.com

Courtesy: Sindhi Daily Ibrat, Tuesday, Nov. 03, 2009

هي جا ٺٽي کان ويگن هلي ٿي

هي جا ٺٽي کان ويگن هلي ٿي!

ارمغان فياض

هر معاشري جو پنهنجو طريقو، نمونو ۽ پهچ آهي. مون جيئن هتي پنهنجي سنڌ امڙ کان سکيو آهي بلڪل تيئن ئي ڪئناڊا وڃڻ کانپوءِ اتي به نئين کان نيون ڳالهيون سکيون آهن. توڻي جو اهي ڳالهيون صفا نيون ته ڪونهن، پر انهن ڳالهين تي اُتي جيئن پاليسي ٺاهي عمل ڪيو وڃي ٿو، اها ڳالهه مون واقعي به انهن کان سکي آهي. چوڻ ۾ ته ڳالهه صفا ننڍي آهي، پر اصل ۾ وڏي ڪم جي آهي. مان ڪئناڊا ۾ جتي نوڪري ڪيان ٿي، اتان جو اصول اهو آهي ته مينيجمينٽ جي ميٽنگ دؤران ڪنهن ڳالهه يا نقطي تي جيڪڏهن ڪنهن مينيجر کي اعتراض آهي يا ڪنهن جي راءِ ٻئي کان مختلف آهي ته پوءِ ان کي گهرجي ته اها پنهنجو اعتراض ڪندي ان مسئلي تي پنهنجي پوائنٽ اٿاري ۽  ٻڌائي ته ڪهڙي ڳالهه تي اعتراض آهي ۽ ڇو آهي؟ اهو به ته ان ڳالهه يا مسئلي کي ڪيئن حل ڪجي جو  اعتراض به ختم ٿي وڃي ۽ مسئلو به حل ٿي وڃي. جيڪڏهن ڪنهن ڳالهه يا مسئلي تي توهان کي اختلاف آهي، پر توهان ان تي پنهنجو اعتراض نٿيون اٿاريو ۽ خاموش رهو ٿيون ته پوءِ ان جو مطلب اهو ٿيو ته توهان ان ڳالهه يا ايجنڊا سان متفق آهيو. جيڪڏهن اوهان ڪنهن ڳالهه تي  ميٽنگ مان واڪ آئوٽ ڪري وڃو ٿيون ته به ان جو مطلب اهو ورتو ويندو ته اوهان راضي آهيو ۽ ٿيل فيصلن سان متفق آهيو.. غور ۽ ويچار رڳو انهن ڳالهين تي ڪيو ويندو جن جي حمايت يا مخالفت دليلن جي بنيادن ڪئي ويندي. مِنَٽس ۾ انهن نقطن کي ئي شامل ڪيو ويندو جن جي حمايت يا مخالفت دليلن سان ٿيل هوندي، باقي ڪنهن کي ڪنهن ڳالهه تي اعتراض آهي، پر خاموشي اختيار ڪيو ويٺي آهي ته پوءِ ان خاموشيءَ مان اهو مطلب ڪڍيو ويندو ته اها ان ڳالهه سان متفق آهي ۽ اهو به ته جيڪڏهن ڪا مينيجر اهو فرض ڪري سمجهي ٿي ته  ٻيون مينيجرون سندس خلاف آهن ۽ سندس خلاف سازشون ڪري رهيون آهن ته پوءِ رڳو فرضي بنياد تي قائم ڪيل راءِ يا الزام تي ٻئي  جي خلاف قدم نه کڻبو، جيستائين الزام هڻندڙ اهو نٿي ٻڌائي ته مسئلو ڪٿي آهي ۽ جيڪڏهن مسئلو آهي ته پوءِ ان جو حل ڇا آهي؟ ڇو جو رڳو مسئلو ٻڌائڻ سان مسئلو حل ڪو نه ٿو ٿي وڃي. تنهنڪري، جيڪڏهن ڪا مينيجر مسئلو پيش ڪري ٿي ته پوءِ ان جو حل به ان کي ئي ٻڌائڻ کپي ته پوءِ جيئن ان ڳالهه تي وڌيڪ برين اسٽرامنگ ڪري ان کي حل ڪرڻ لاءِ اڳتي وڌي سگهجي. ائين ڪينيڊينز وڏن کان وڏا مسئلا حل ڪري وٺن ٿا.

پر ان جي ڀيٽ ۾ هتي سنڌ ۾ اسين مسئلن جي گهاڻي ۾ چاڪيءَ جي ڏاند وانگر ڦيرين مان ڦيريون پائيندا رهون ٿا. ڪڏهن بجلي ڪونهي، ڪڏهن پاڻي ڪونهي. ڪڏهن ناليِ ۽ گٽر (مين هول) بند آهي. هتي هر ڪنهن کي شڪايت آهي، هر ڪنهن جو مسئلو آهي، هر ڪنهن جي ٻئي تي دانهن آهي، پر حل ڪو به ڪو نه ٿو ٻڌائي. ماڻهو گٽر بند هئڻ ۽ پاڙي ۾ بيٺل گندي پاڻي جي شڪايت ڪن ٿا. ظاهر آهي ته اها شڪايت بلڪل صحيح  آهي. جنهن ۾ ڏوهه نه رڳو  لاڳاپيل محڪمي، عملدارن ۽ اسٽاف جو  آهي، پر ان سان گڏوگڏ اها صورتحال پيدا ڪرڻ ۾ اسان جو پنهنجو به ڏوهه ٿي سگهي ٿو. ڇا ڪڏهن اسان پاڻ به سوچيو آهي ته اسان کي ائين ٻاهر گهٽي ۾ يا گٽر ۾ گند نه اڇلائڻ گهرجي، جيئن اسين اڪثر اڇلايون ٿا. پر مسئلو هي آهي ته اسان کي رڳو ٻين کي ڏوهه ڏيڻ اچي ٿو، پر پنهنجو خود تنقيدي جائزو ڪڏهن به ڪو نه ٿا وٺون ۽ مسئلي جو ڪو حل ڪو نه ٿا ٻڌايون. ائين اسان وٽ مسئلن مٿان مسئلا گڏ ٿيندا رهن ٿا، پر اهي حل ڪو نه ٿين ٿا. مسئلا تڏهن حل ٿيندا جڏهن اسين انهن تي گڏجي ويهي سوچينداسين، ڳالهائينداسين ۽ انهن مسئلن کي حل ڪرڻ لاءِ پنهنجي پنهنجي راءِ ڏينداسين.

مون کي اڄ به ياد آهي ته فياض ۽ مان ٺٽي مان حيدرآباد اچڻ لاءِ اسٽاپ تي بيٺا هئاسين. هي اهو زمانو هو جڏهن اسان جي آفيسر شاهيءَ جي ڪرپشن لٽمار سبب تازو ئي ايس آر ٽي سي (سنڌ روڊ ٽرانسپورٽ ڪارپوريشن) بند ٿي وئي هئي. ڇو هتي اسان جي آفيسر شاهي سنڌ جي هر بجيٽ ۽ ملڪيت کي مال غنيمت سمجهي کائي وڃي ٿي. جنهن جي ڪري ايس آر ٽي سيءَ جون حيدرآباد کان ٺٽو ۽ ٺٽي کان حيدرآباد هلندڙ بسون به هلڻ بند ٿي ويون هيون.. تنهنڪري ان زماني ۾ ٺٽي ۽ حيدرآباد روٽ تي مڙئي جهڙيون تهڙيون ويگنون هلڻ لڳيون هيون. هاڻي ته الائي ڇا صورتحال آهي، پر ان زماني ۾ ٺٽي کان حيدرآباد اچڻ لاءِ ان ويگن کانسواءِ ٻيو ڪو ذريعو يا آپشن نه هو. جيئن ته ان زماني ۾ ڪراچي کان ٺٽي تائين بسون وغيره هلنديون هيون، تنهنڪري اسين ڪراچي کان ٺٽي ۾ رهندڙ فياض جي ڀيڻ يعني منهنجي نِڙان جي گهر تائين آرام سان پهچي ويا هئاسين. پر ٺٽي کان حيدرآباد پهچڻ واقعي به مسئلو هو. ان ڏهاڙي به اسٽاپ تي ويگن يا ائين کڻي چئون ته وين بيٺي هئي.

پٺين يا آخري سيٽ تي اڳم ئي ٽي ٻيون عورتون ويٺيون هيون. ويگن واري مون کي به انهن عورتن سان ويهڻ لاءِ چيو ۽ فياض منهنجي سيٽ کان اڳين سيٽ تي ٻين ويٺل مردن سان گڏ بلڪل منهنجي سامهون ويهي رهيو. مونکي وڏو ڪارو چشمو پاتل هو. توڻي جو ان ڏينهن ۾ گرمي ڏاڍي هئي، پر پوءِ به ويگن اندر ماحول اهڙو ته مرداڻو هو جو مان چادر پايو ويٺي هُيس. ائين ڪجهه دير تائين ويگن وارو سواريون کڻندو رهيو ۽ پوءِ نيٺ ويگن هلڻ لڳي هئي. پندرنهن يا ويهن منٽن کانپوءِ مونکي احساس ٿيو ۽ لڳو ته ڪير پٺيان کان منهنجي چادر هلڪي انداز ۾ ڇڪي رهيو آهي. مون آهستي سان فياض کي چيم ته پٺيان ڪير آهي، جيڪو منهنجي چادر ڇڪي رهيو آهي. فياض ڪنڌ ورائي ڏٺو ۽ چيائين ته ”ڪير به ڪونهي، تون اڳيان ڏس“. مان سڄو رستو اڳيان ڏسندي رهيس ۽ فياض تي خارون کائيندي رهيس ته ڪير پٺيان هر هر آهستي سان منهنجي چادر ڇڪي رهيو آهي، پر فياض ڪجهه ڪرڻ بدران مونکي چئي رهيو آهي ته اڳيان ڏس، آخر فياض جي کوپڙي سان مسئلو ڪهڙو آهي؟ خير نيٺ حيدرآباد پهتاسين ۽ ويگن مان لهڻ جو وقت آيو ته ڇا ڏسان ته مان جنهن آخري سيٽ تي ويٺي هُيس، ان سيٽ ۽ وين جي پٺيان کان کلڻ واري در جي وچم جيڪو خالي حصو هو ان ۾ ٻڪري بيٺل هئي، جيڪا سڄو رستو منهنجي چادر چٻاڙيندي آئي هئي.

اصل ۾ منهنجي ويگن ۾ چڙهڻ کانپوءِ ڪنهن موقعي تي ويگن واري ٻڪري به ويگن ۾ چاڙهي ڇڏي هئي. جنهن جي مونکي خبر نه هئي، ڇو اها پٺيان هئي. مٿان ويگن ۾ ايڏي ته سوڙهه هئي ۽ صورتحال ڪجهه اهڙي هئي جو مان پٺيان ورائي ڏسي ڪو نه پئي سگهيس. پر فياض ڪنڌ ورائي ڏسي پئي سگهيو ۽ کيس اڳم ئي خبر هئي ته پٺيان ٻڪري آهي، پر فياض مون کي ڪو نه ٻڌايو. ڇو جو فياض مونکي چڱي نموني سڃاڻندو هو. جيڪڏهن فياض مونکي ان باري ۾ ٻڌائي ها ته پوءِ مان  ويگن کي بيهاري اتي ئي لهي پوان ها ۽ پوءِ مونکي حيدرآباد تائين پهچائڻ جو مسئلو فياض جو هجي ها. ظاهر آهي ته ان زماني ۾ ٺٽي کان حيدرآباد تائين پهچڻ جو واحد ذريعو اها ڍور ويگن ئي هئي. ان ڪري ئي فياض مونکي چوندو رهيو ته پٺيان ڌيان نه ڏي، اڳيان ڏس. پوءِ ته مان فياض تي ڏاڍي ڪاوڙيس، پر هاڻي ڇا ٿي سگهيو ٿي، ڏڌو کير وري ٿڻي نه پوي وانگر منهنجي ڪاوڙ بيڪار هئي.

منهنجي چوڻ جو مطلب هي آهي ته مسئلو اهڙي فورم تي رکو ۽ اهڙي ماڻهو جي اڳيان رکو، جيڪو مسئلي کي سمجهي ۽ ان کي حل ڪرڻ جي صلاحيت به رکي. نڪي اهڙن فورمن ۽ اهڙن ماڻهن جي اڳيان رکو، جيڪي مسئلي مان مرڳو مسئلن جو مربو ٺاهي ڇڏين. تڏهن مونکي فياض جي ڪيل اها حرڪت ڏاڍي غلط لڳي هئي. پر ان  باري ۾ اڄ جڏهن سوچيان ٿي ته پوءِ مونکي فياض جو ڪيل اُهو فيصلو اڄ بلڪل صحيح لڳي ٿو. ڇو جو ان وقت فياض مونکي ٻڪريءَ جي باري ۾ ٻڌائي ها ته پوءِ ضرور مان گوڙ ڪيان ها ۽ ويگن مان لهي پوان ها، پر مسئلي جو حل نه پيش ڪيان ها.  اهو ته ڪئناڊا پهچڻ کانپوءِ مون سکيو آهي ته جيڪڏهن مونکي ڪو مسئلو آهي ته ان مسئلي جو حل به مونکي ئي پيش ڪرڻو آهي ته جيئن ٻيا به منهنجي ان مسئلي کي حل ڪرائڻ ۾ هٿ ونڊائي سگهن ۽ منهنجي مدد ڪري سگهن.

arma_s2007@yahoo.com

Courtesy: Daily Ibrat, Sunday, November 01, 2009

Think Positive!

ٿِنڪ پازيٽو

ارمغان فياض

ڪئناڊا وڃڻ کانپوءِ جيڪا ڳالهه مون سڀني کان وڌيڪ سِکي آهي سا اها آهي ته ”آلويز ٿنڪ پازيٽو“. مون اُتي جنهن کان به پڇيو آهي ته زندگي ڪيئن پئي گذري ته ڪنهن به جواب ۾ ورائي اهو نه چيو آهي ته ” زندگي زهر آ، تيلي ڏيڻ جي دير آ، اندر دل ڀڳل ڀريل آهي، حياتي بس سڏڪا ۽ سور آهي، فلاڻي ڪيس ۾ پوليس ۽ وڪيل يا فلاڻي بيماري سبب روڙي ميڙي سڀ ڪجهه ڊاڪٽرن تي خرچ ڪري ڇڏيم“. ان جي ابتڙ اُتي ڪئناڊا ۾ توهان کي جواب ملندو ته ”ڪين ناٽ ڪمپلين“. اتي ڪنهن بيمار کان سندس باري ۾ پڇبو ته چوندو ته رڳو هيءَ بيماري آهي پوءِ ڀلي اها بيماري ڪينسر ئي ڇو نه هجي. مان اتي ڪئناڊا ۾ سماجي صحت جي هڪ قسم جي گڏيل شعبي ۾ ڪم ڪيان ٿي ۽ اتي انهن کي تڪليفن ۽ بيمارين دؤران ويجهي کان ڏسڻ جو موقعو ملندو رهي ٿو. مينيجر هئڻ سبب مينيجمينٽ جي ميٽنگن ۾ شامل ٿيڻ منهنجي نوڪريءَ جو حصو آهي. تنهنڪري ان حوالي سان مختلف ڳالهيون ٻڌندي رهندي آهيان.

مثال طور فلاڻي کي اَرٿ رائٽس (هڏن ۾ سور) جي بيماري ٿي وئي آهي، پر پوءِ به چڱي ڳالهه اها آهي ته اهو اڃان سئمنگ ڪري سگهي ٿو. فلاڻيءَ جون اسٽروڪ کان پوءِ ٻئي ڄنگهون جواب ڏئي ويون آهن، پر خوشيءَ جي ڳالهه اها آهي ته پنهنجي اليڪٽرڪ وهيل چيئر تي خوش آهي. هڪڙي عورت ورڪر کي نوڪري مان ڪڍي ڇڏين ته ان مينيجمينٽ تي ڪيس ڪري ڇڏيو ۽ پوءِ اها ڪيس کٽي وئي ته ميٽنگ ۾ ان جو ذڪر ٿيو ۽ چيو ويو ته ڏاڍو سٺو ٿيو جو کيس سندس حق مليو. پر تازو ٿيل هڪ ڳالهه ڏسي منهنجي دماغ جون ميخون ئي ڍليون ٿي ويون آهن.

تازو اسان جي شعبي جي هڪ مئنيجر جي ڌيءَ جيڪا 19 سالن جي هئي، ڪينسر سبب گذاري وئي. اها لڳ ڀڳ 6 مهينن کان تمام گهڻو بيمار هئي. اتي جڏهن به ڪير گذاري وڃي ٿو ته ان جي اَٽاپسي يا ائين کڻي چئون ته پوسٽ مارٽم ضرور ٿئي ٿو. ان کانپوءِ مري ويل کي فيونرل هوم پهچايو ويندو آهي. جتي مرڻ واري يا واريءَ کي غسل ڏئي، وهنجاري سينگاري ڪاٺ جي ڪفن ۾ رکيو ويندو آهي. جيئن ته اتي ماڻهن جي زندگي مصروف زندگي آهي، تنهنڪري وارث فيونرل هوم وارن کي ٻڌائي ڇڏيندا آهن ته اسان هيترن ڏينهن کانپوءِ فلاڻي ڏينهن تي وزيٽيشن (آخري ديدار) لاءِ اينداسين ۽ فلاڻي ڏينهن ۽ وقت تي مرڻ واري جي ياد ۾ دعائي الودعائي گڏجاڻي رکي وڃي. وزيٽيشن واري ڏينهن مقرر وقت تي وارث مرڻ واري جو آخري ديدار ڪري هليا ويندا آهن ۽ پوءِ وارثن جي هدايت تي فيونرل هوم جي اليڪٽرڪ بٺيءَ ۾ ساڙي ان جي خاڪ شيشي جي خوبصورت برنيءَ ۾ وجهي رکي ڇڏيندا آهن. ان کانپوءِ مقرر ڏينهن ۽ وقت تي فيونرل هوم ۾ دعائي الوداعي گڏجاڻي ٿيندي آهي. جنهن ۾ مرڻ واري يا واريءَ جا مٽ مائٽ ۽ ساهيڙيون وغيره شريڪ ٿينديون آهن. جتي پهريائين پادري صاحب پنهنجي خطبي جي ذريعي مرڻ واري يا واريءَ جي باري ۾ ٻڌائيندو آهي ۽ پوءِ آنجهاني جي آتما جي شانتيءَ لاءِ دعا ڪندو آهي. ڪير لاش کي ساڙائي ٿو يا نٿو ساڙائي اهو مرڻ واري يا واريءَ جي وارثن جي رواجب، عقيدي ۽ مالي حيثيت تي ڇڏيل هوندو آهي.

هي منهنجو پهريون دفعو هو جو اتي مان مرڻ واريءَ جي ڪنهن الوداعي دعائي گڏجاڻيءَ ۾ شريڪ ٿيڻ لاءِ فيونرل هوم وڃي رهي هيس. مون صفا سادا ۽ اڇي رنگ جا ڪپڙا پاتم. سادي چوٽي ڪيم ته جيئن ائين نه لڳي ته مونکي ڪو افسوس ڪونهي. فيونرل هوم ۾ داخل ٿيس ته هڪڙي ڪنڊ ۾ ڏاڍي سجاوٽ سان ڇوڪريءَ جون ننڍي هوندي کان آخري وقت تائين جون تصويرون لڳل هيون ۽ ٻي ڪنڊ ۾ گُلَ رکيل هئا. سامهون هڪ وڏي ٽي وي اسڪرين ڀتِ تي لڳل هئي. خوبصورت هال ۾ مرڻ واري جا مٽ مائٽ ۽ ساهيڙيون ائين خوبصورت لباس پهري ويٺيون هيون، ڄڻڪ ڪنهن پارٽيءَ ۾ شرڪت ڪرڻ آيون هجن. هر طرف رڳو خوشبو ئي خوشبو ۽ بهار لڳي پئي هئي. مان اهو منظر ڏسي حيراني منجهان وائڙن وانگر اڃان هيڏانهن ڏسڻ لڳس ته اسان جي ڊپارٽمينٽ جي هڪ ٻي مينيجر مون کي سڏي پنهنجي ڀر ۾ پيل خالي ڪرسيءَ تي ويهاري ڇڏيو. ٿوري دير ۾ پادري صاحب آيو ۽ مرڻ واري جي باري ۾ ڳالهايو ۽ دعا گهري. ان کانپوءِ ڇوڪري جي ماءُ ۽ پوءِ والد اسٽيج تي اچي پنهنجي ڌيءَ جي باري ۾ ڳالهايو ۽ سندن ڌيءَ جا يادگار واقعا ۽ ڳالهيون ٻڌايون ۽ پوءِ مرحومه جي ڀائرن ۽ ڀيڻن سڀني جي ڳالهائڻ جو تت اهو هو ته مرحومه زندگيءَ ۾ ڪهڙيون ڪهڙيون خوشيون ڏٺيون. انهن اهو به ٻڌايو ته سندس فلاڻي سالگره تي اسان کيس ڪهڙا ڪهڙا تحفا ڏنا جيڪي کيس پسند آيا ۽ انهن کي ڪيئن مرحومه ڏاڍو انجواءِ ڪيو هو. هاڻي جڏهن مرحومه اسان سان گڏ ڪونهي ته به خوش آهيون جو مرحومه هن دنيا جي ڏکن ۽ تڪليفن کان آزاد جنت ۾ آهي. پالڻهار وٽ جيئن ته بهشت ۾ جڳهه جي کوٽ ناهي ۽ مرحومه جيئن ته اسان کان اڳ ۾ اتي وڃي چڪي آهي، تنهنڪري اسان کي اميد آهي ته مرحومه اسان لاءِ به پالڻهار کان جنت ۾ اسان لاءِ به بهتر مقام لاءِ درخواست ڪندي. سندس ماءُ سان افسوس ڪرڻ لاءِ مليس ته چيائين ته توڻي جو منهنجي ڌيءَ هاڻي هتي اسان سان گڏ ڪونهي، پر اسان وٽ سندس تمام گهڻيون تصويرون آهن، جيڪي اسان کي سدائين خوش رکنديون. ان ڏيڍ ڪلاڪ جي دعائي الوداعي گڏجاڻيءَ ۾ مون مرحومه جي ماءُ، والد، ڀائرن ۽ ڀيڻن جي اکين ۾ هڪ به ڳوڙهو نه ڏٺم. اُتي اهو رواج آهي ته عدم ڏانهن راهي ٿيڻ واري کي الوداع ڀرپور ۽ شاندار نموني ۾ ملڻ گهرجي. ان کانپوءِ ڪارن جي هڪ مخصوص قافلي ۾ قبرستان ڏانهن روانا ٿياسين. جتي خاڪ کي دفن ڪري ان جاءِ تي يادگار طور پٿر جو قطبو لڳايو ويو.

چوڻ جو مقصد هي ته ڪينيڊينز ڏکي کان ڏکي ۽ تڪليف ڏيندڙ صورتحال مان به ڪا نه ڪا مثبت ڳالهه ڳولهي وٺن ٿا. مثال طور ڪرسمس واري ڏهاڙي جيڪڏهن برفباري ٿي وڃي ته پوءِ به پيا خوش ٿيندا آهن ته اسان خوشنصيب آهيون جو هن سال وائٽ ڪرسمس ٿي آهي.

ڪالهه اها ساڳي مينيجر منهنجي پاران ڏنل ٽي پارٽي جي دعوت تي مون وٽ گهر آئي هئي. ڪچهريءَ دؤران ڳالهين ئي ڳالهين مون کان پڇيائين ته توهان وٽ جيڪڏهن ڪير گذاري وڃي ته پوءِ ڇا ڪندا آهيو. مون کيس ٻڌايو سڀ مٽ مائٽ گڏ ٿيندا آهيون، ڏاڍو روڄ راڙو ڪندا آهيون، ڪير به پنهنجي روئڻ تي ضبط نه ڪندو آهي ۽ ڪجهه پريان کان آيل مائٽ مرڻ واري جي فيمليءَ جي ڏک کي ونڊڻ لاءِ ان جي گهر رهي پوندا آهن يعني جيڪي ڪئناڊا ۾ ٿئي ٿو ان جي بلڪل ابتڙ اسان وٽ ٿيندو آهي. اها ڳالهه ٻڌي ان مينيجر چيو ته توهان جو روايتون ۽ ماڻهو ڪيڏا ته قربائتا ۽ پيار ڪندڙ آهن جو اهي پنهنجي مصروفيتن مان وقت ڪڍي ٻين جو ڏک ونڊڻ لاءِ کين پنهنجو قيمتي وقت ڏين ٿا ۽ اچي انهن وٽ رهن ٿا. هن وڌيڪ چيو ته اها توهان جي سوسائٽيءَ جي واقعي سٺي ڳالهه آهي جو ماڻهو هڪٻئي لاءِ وقت ڪڍن ٿا.

ٿوري دير کانپوءِ اها مينيجر ته هلي وئي پر مان لاڳيتو سوچيندي رهيس ته مثبت نيٺ آهي ڇا؟ اهو جيڪي اهي ڪن ٿا يا هي جيڪي اسان ڪيون ٿا؟ ڇو جو ٻئي هڪٻئي کان مڪمل طور تي مختلف آهن.

arma_s2007@yahoo.com

Courtesy: Daily Ibrat, Thursday, October 29, 2009

پَـــروڙَ

 

Armaghan Fayaz

پَـــروڙَ

ارمغان فياض

چون ٿا ته جيڪڏهن اوهان جي گهر ۾ دريءَ جو ڪو شيشو ڀڳل آهي ته ان کي جيترو جلدي ٿي سگهي ٺهرائي وٺو. ڇو جو جيڪڏهن اوهان دير ڪئي ته اوهان کي ان ٽٽل شيشي کي ڏسڻ جي عادت ٿي ويندي ۽ پوءِ اوهان کي نه لڳندو ته ڪا شئي ڀڳل آهي ۽ ان کي ٺهرائڻو آهي. پر ٻيا ماڻهو جڏهن اوهان جي گهر ايندا ته ان فرق  کي ضرور محسوس ڪندا. ساڳي نموني هتي سنڌ ۾ اسان کي فقيرن جي ايڏي ته عادت ٿي چڪي آهي جو لڳي ئي نٿو ته اهو به ڪو مسئلو آهي ۽ ان کي سڌارڻ جي ضرورت آهي. اسان مجبورن جي مجبورين ۽ معصوم ٻارن جي شڪل ۾ پنندڙ فقيرن جا ايڏا ته عادي ٿي چڪا آهيون جو نه ته ڪا ڪهل کائون ٿا ۽ نه ئي ان مسئلي جي مختلف رخن ۽ پاسن تي غور ۽ ويچار ئي ڪيون ٿا.

ماڻهو سڀ نه سهڻا، پکي سڀ نه هنج

ماڻهو سڀ نه سهڻا، پکي سڀ نه هنج

ارمغان فياض

هيءَ مان ان زماني جي ڳالهه ڪيان پئي، جڏهن اسان ڪينيڊين اميگريشن لاءِ اپلاءِ ڪري چڪا هئاسين. ڪئناڊا، اميگريشن پوائنٽ سسٽم تحت ڏيندي آهي ۽ اسان کي پوري پَڪ هئي ته اسان کي ڪينيڊين اميگريشن ملي ويندي. ڇو جو اسان جون پوائنٽون ڪينيڊين اميگريشن لاءِ گهربل پوائنٽن کان وڌيڪ هيون، پر پوءِ به هڪ قسم جو کٽڪو ۽ انتظار هو. انتظار جيڪڏهن محبوب جو هجي ته بيدرد مٺو ٿئي ٿو، ٻارن يا اولاد جو هجي ته ٽينس ٿئي ٿو، پر جيڪڏهن ڪئناڊا جو هجي ته تڪليف ڏيندڙ هوندو آهي. ان جو سبب هي آهي ته ماڻهو ڪينيڊين اميگريشن لاءِ اپلاءِ ڪرڻ کان پوءِ زندگي اتي ئي بيهاري ڇڏي ٿو. ڇو جو ضرورت جون شيون جيئن فرنيچر يا ٻيون ضروري شيون وغيره ڪو نه وٺندو آهي، ڇو جو جيڪڏهن ويزا ملي ٿي وڃي ته پوءِ سامان وڪڻڻ ڏکيو ٿي پوندو آهي. هونئن به وٺڻ مهل  هر شئي مهانگي ملي ٿي، پر وڪڻڻ مهل وري اها ڀڳڙن مُٺ وڪڻڻي پوي ٿي. ائين ڪجهه وٺو ته به مصيبت، نه وٺو ته به ماڻهو ڄڻڪ ڏکيائي ۾. ڇو جو جيڪڏهن اڄ يا سڀاڻي اميگريشن ملي ٿي ته ان سامان کي ڪيڏانهن ڪبو . مطلب ته اميگريشن لاءِ اپلاءِ ڪرڻ کانپوءِ زندگي تيل ٿي وڃي ٿي ۽ اهو تجربو مونکي چڱي نموني ٿي چڪو آهي.

سو ڳالهه پئي ڪيم ان زماني جي جڏهن اميگريشن لاءِ اپلاءِ ڪيل هو ۽ اميگريشن ملڻ يا نه ملڻ واري انتظار جي ڪيفيت مان گذري رهيا هئاسين ته منهنجي هڪڙي ساهيڙي جيڪا سال اڳ ڪئناڊا وئي هئي سان حيدرآباد چڪر تي آئي هئي. اصل ۾ سندس مڙس شادي کانپوءِ جلد ئي اسٽوڊنٽ ويزا ملڻ تي ڪئناڊا هليو ويو هو ۽ پاڻ هتي رهجي وئي هئي. سندس مڙس جو مقصد اصل ۾ اتي  پڙهائي ڪرڻ نه، پر ڪئناڊا ۾ سيٽ ٿيڻ هو، سو اهو هتي ڪو نه اچي سگهيو پئي. پوءِ منهنجي ساهيڙيءَ کي به نيٺ ويزا ملي وئي ۽ اها به ڪئناڊا هلي ويئي.  اها ساهيڙي منهنجي ڏاڍي پڪي دوست هئي جو اسان پڙهيو به گڏ، ته ماسٽرس به ساڳي يونيورسٽي مان گڏ ڪئيسين ۽ حُسن اتفاق سان نوڪري به هڪڙي ئي هنڌ ملي. اسان جي لڳ ڀڳ پندرانهن يا ويهه سالن جي پراڻي دوستي هئي. منهنجي اها ساهيڙي جڏهن وزٽ ويزا تي ڪئناڊا ڏانهن وڃي رهي هئي ته ان وقت اسان به تازو تازو ڪئناڊا جي اميگريشن جي لاءِ اپلاءِ ڪيو هو، پر فياض جي چوڻ تي مون ڪنهن کي به ڪو نه ٻڌايو.  ڇو جو فياض جو چوڻ هو ته اميگريشن لاءِ اپلاءِ ڪرڻ جو هروڀرو اهو مطلب ڪونهي ته ڪو اسان کي سڀاڻي اميگريشن ضرور ملندي، اهو به ٿي سگهي ٿو ته اسان کي اميگريشن نه ملي ۽ جيڪڏهن اميگريشن نه ملي ته پوءِ اجايو ماڻهو ڳالهيون ڪندا ته ڏٺؤ اسان ته اڳم ئي چيو پئي ته هنن کي اميگريشن ڪو نه ملندي. ائين سال کان پوءِ منهنجي اها ساهيڙي گهمڻ لاءِ هتي آئي ته مونکي خبر ڪو نه هئي ته اها ڪا هتي آيل آهي. سندس باري ۾ پاڙي مان ٻڌم ته اها آيل آهي ۽ هاڻي وڃڻ واري آهي ته مونکي صدمو پهتو ته هن مون سان ٺلهو ملڻ جي ڪوشش به نه ڪئي بلڪه چورايائين به ڪونه ته ڪو مون سان ملي وڃ. پر اها ڳالهه مون فياض کي ڪو نه ٻڌايم ۽ کيس چيم ته منهنجي ان ساهيڙيءَ وٽ مونکي وٺي هل، جنهن جي مائٽن جو گهر اُتي پاڙي ۾ ٿورو پرڀرو هو. فياض مون کي سندس گهر ڇڏي پاڻ هليو ويو ۽ چئي ويو ته آئون ڪلاڪ کان پوءِ توکي وٺڻ ايندس. مان جو پنهنجي ان ساهيڙيءَ جي گهر گهڙيس ته اڃان وڌيڪ حيرت جا پهاڙ مون تي ڪريا.  ڇو جو جنهن ساهيڙي جي محبت ۾ مان سندس گهر پهتي هيس، سا ته ڪٿي به ڪو نه هئي. شڪل صورت ته ساڳي هيس پر رويو مڪمل طور تي مٽجي ويو هيس. هن مونکي مسڪرائي ڏٺو ۽ چيائين ته هاڻي مان ۵ منٽن ۾ڪنهن ڄاڻ وارن جي گهر وڃڻ لاءِ نڪران پئي، سڀاڻي شڪارپور لاءِ نڪران پئي. ۲ ڏينهن شڪارپور ۾ رهي واپسيءَ تي ڪراچي هلي وينديس ۽ اتان ڪئناڊا لاءِ فلائيٽ آهي. يعني منهنجي لاءِ هن وٽ رڳو ۳ منٽ هئا. هاڻي ٽن منٽن ۾ مان پنهنجو حال ٻڌايان ها يا سندس حال پڇان ها ۽ جيڪڏهن پڇان به ها ته ڇا منهنجي حيرانيءَ جو مونکي جواب ملي سگهي ها!؟ مان کيس ڏسندي ئي رهجي ويس ۽ فياض جو انتظار ڪرڻ کانسواءِ ئي مون کانئس اجازت ورتم ۽ رڪشا ۾ گهر موٽي آيس. فياض درپدر ٿيندو نيٺ گهر پهتو ته پڇيائين ته ڇو ڇا ٿيو جلدي اچي وئينءَ ته مان طبعيت خراب هئڻ جو ڪوڙ ڳالهائي فياض کان ڳالهه ٽاري هئم. اميگريشن وٺي ڪئناڊا پهچڻ تائين مان رڳو اهو سوچيندي رهي هيس ته اهو ڪهڙو ملڪ آهي، جنهن منهنجي ايتري پياري ساهيڙي تبديل ڪري ڇڏي هئي. پنهنجي ان ساهيڙيءَ جي باري ۾ ياد ايندي ئي منهنجي سوچ اُتي ئي بيهجي ويندي هئي يا ختم ٿي ويندي هئي ته ٻاهر وڃڻ سان اهڙو ڇا ٿي وڃي ٿو جو ماڻهو ايڏو بدلجي وڃي ٿو.

پوءِ اسان به ڪئناڊا هليا وياسين ۽ اُتي ڪئناڊا وڃڻ کانپوءِ زندگي ڏاڍي مصروف ٿي وئي، پر پوءِ به هڪڙي ڳالهه جي چڱيءَ ريت خبر پئجي وئي ته ڪو به ملڪ ماڻهو کي ڪجهه نٿو ڪري بلڪه اهو ماڻهو ماڻهوءَ تي آهي، اها هر ڪنهن جي پنهنجي سوچ آهي ته ان کي ڪيئن بيهيو ڪرڻو آهي. مان سالن کان ڪئناڊا ۾ آهيان ۽ ان دؤران ٽي دفعا حيدرآباد آئي  آهيان. جڏهن به هتي ايندي آهيان ته سڀني مٽن مائٽن ۽ ساهيڙين کي فون ڪري ملڻ جو وقت وٺي، کانئن ملندي آهيان ۽ ڪجهه ويجهين ساهيڙين وٽ اوچتو وڃي کين سرپرائز پڻ ڏيندي آهيان. سوچيان ٿي ته جتي آئي آهيان ۽ جن سان ملڻ آئي آهيان انهن کي ٽائيم نه ڏيان ته پوءِ ته منهنجو هتي اچڻ جو مقصد ئي ختم ٿي وڃي ٿو. منهنجو ته هتي اچڻ جو مقصد ئي پنهنجي پيارن سان ملڻ، ڪچهريون ڪرڻ ۽ انهن سان گڏ وقت گذارڻ آهي. پنهنجن کان سواءِ ته انسان ڪجهه به ناهي. اسين ڀلي پنهنجي باري ۾ ڪهڙي به راءِ رکون، پر  ان حقيقت کان انڪار نٿا ڪري سگهون ته اسان جا سنڌ جا ماڻهو غريب هوندي به ڏاڍا مهمان نواز ۽ قربائتا آهن جو ڪنهن جي گهر وڃو پوءِ ڀلي گهر جي بجيٽ ڪهڙي به تنگيءَ ۾ هجي، پر پوءِ به ڪڪڙ ماني ضرور ڪندا. مان گهڻو ئي چوندي آهيان ته مان اوهان سان ملڻ آئي آهيان، ڪڪڙ پلاءَ سان نه. پر اسان جا مهمان نواز ۽ قربائتا سنڌي خاندان پنهنجي روايتن کي ڇڏڻ لاءِ تيار ناهن. تنهنڪري منهنجي لاءِ به انڪار ڪرڻ جي گنجائش ختم ٿي ويندي آهي.. توڻي جو مان کين چوندي آهيان ته مان ماني روز کائيندي آهيان پر اوهان سان سالن کان پوءِ ملاقات ٿئي ٿي، تنهنڪري انهن اجاين تڪلفن کي ڇڏيو ۽ اچو ته ويهي ڳالهيون ڪيون ۽ ڪچهري ڪيون.

ڳالهه الائي ڪٿان کان ڪٿي نڪري وئي. اصل ۾ ڳالهه پئي ڪيم پنهنجي ان ساهيڙي جي جيڪا ڪئناڊا وئي هئي. اسان جي اتي ڪئناڊا پهچڻ کان پوءِ خبر پئي ته منهنجي ان ساهيڙيءَ جو مڙس جيڪو اتي ڪئناڊا اسٽوڊنٽ ويزا تي ويو هو، تنهنکي تعليم جاري نه رکي سگهڻ سبب ڪينيڊين گورنمينٽ طرفان ويزا کي ايڪسٽينڊ ڪرڻ کان انڪار کانپوءِ اهي ڊيپورٽيشن جي ڊپ کان آمريڪا جي شهر نيويارڪ هليا ويا آهن، ڇو ته اتي غير قانوني طريقي سان ڪيش تي نوڪري ڪري مڙئي ڪم هلائي سگهجي ٿو پر ڪئناڊا ۾ ائين ڪرڻ ممڪن ناهي.

توڙي جو مولا جي ڪرم نوازي سان اتي ڪئناڊا ۾ اسين ڏاڍا سيٽ آهيون پر پوءِ به ڪڏهن ڪڏهن ائين لڳندو آهي ته انسان خساري ۾ آهي. توڻي جو اتي ٻارن کي سٺي تعليم، سٺو علاج، سٺو ماحول ۽ صاف سٿري آب هوا ملي رهي آهي ۽ هر حوالي سان خوش آهيون، پر پوءِ به اهو احساس ٿيندو آهي ته ڪنهن نه ڪنهن حوالي سان خساري ۾ آهيون. ڇو جو اتي رهڻ سبب مٽن مائٽن ۽ پنهنجن کان پري هئڻ جي قيمت ادا ڪري رهيا آهيون. ڏک سور ۾ اڪيلا آهيون. اتان جي مشيني زندگيءَ ۾ گهڙيال وانگر هلون پيا. اهڙي قيمت ڀري جڏهن هتي سنڌ ۾ ايندي آهيان ته پوءِ ڇا مان پنهنجي مٽن مائٽن ۽ قربائتين ساهيڙين سان نه ملي پنهنجي ان خساري ۾ واڌارو ڪرڻ جو  سوچي سگهان ٿي، ڪڏهن به نه. تنهنڪري مان هتي جڏهن به ايندي آهيان، مٽن مائٽن ۽ قربائتين ساهيڙين کي ڳولهي ڳولهي ملندي آهيان ۽ ساڻن خوب ڪچهريون ڪري پنهنجون سِڪون لاهيندي آهيان. ڇو جو هتي اچڻ کانپوءِ مان اهو تصور به نٿي ڪري سگهان ته پنهنجي پيارن ۽ قربائتين ساهيڙين سان ملڻ کانسواءِ ئي هلي وڃان. جيڪڏهن ائين ئي ڪرڻو آهي جئين منهنجي ساهيڙيءَ مون سان ڪيو ته پوءِ هيءَ زندگي جيئڻ جو نيٺ ڪهڙو فائدو؟

Courtesy: Sindhi daily Ibrat, Saturday, October 24, 2009

arma_s2007@yahoo.com

Chit chat about Canada

ڪئناڊا جون ڳالهيون

 ارمغان فياض

ماڻهو جتي رهي ٿو، اتان جون ئي ڳالهيون ڪري ٿو. تازو هڪڙي ساهيڙيءَ سان فون تي پئي ڳالهايم ته ان چيو ته تون ڇو سدائين ڪئناڊا جون ڳالهيون ڪندي آهين؟ مون ورائي پڇيومانس ته تون ٻڌاءِ، تون هتان جون ڳالهيون ڇو ٿي ڪرين؟ ڇو جو آئون هتي رهان ٿي، تنهن ڪري هتان جون ڳالهيون ڪيان ٿي. تڏهن مون کيس چيو ته پوءِ ڳالهه صاف آهي ته مان اتي ڪئناڊا ۾ رهان ٿي، اتان جا واقعا ڏسان ٿي ته ڳالهيون به اتان جون ڪيان ٿي. منهنجي ان ساهيڙيءَ جي هڪ ڀيڻ آهي، جيڪا اُتي ڪئناڊا ۾ رهي ٿي. هاڻي اها پڻ منهنجي ساهيڙي ٿي وئي آهي. تازو ان سان ڳالهه ٻولهه ٿي ته ان ”بيگم پوره“ ۾ رهندڙ هڪ ”بيگم“ جو قصو ٻڌايو. اصل ۾ ”بيگم پوره“ ڪئناڊا جي شهرن مسي ساگا ۽ بريمپٽن جي انهن علائقن کي جتي هتان کان ويل وڏن آفيسرن ۽ بيوروڪريٽن جون زالون رهن ٿيون کي چيو وڃي ٿو. جيئن ته ڪئناڊا ۾ ڪمَ سخت آهن، محنت گهڻي آهي ۽ اتي هر ڪم سچائي سان ڪرڻو پوي ٿو. تنهنڪري رشوتن جا هيراڪ هتان جا آفيسر ۽ بيوروڪريٽ، جيڪي هتي نوڪرن مٿان چاڪر رکي پنهنجون خدمتون ڪرائڻ جا هريل آهن، جن کي پاڻي جو گلاس ڀري پيئڻ لاءِ به نائب قاصد کپي انهن لاءِ اتي ڪئناڊا ۾ رهڻ ڏکيو ٿي پوي ٿو، تنهنڪري اهي واپس هتي موٽي اچن ٿا. پر اهي ڪئناڊا ۾ پنهنجي لاءِ رستو به کليل رکڻ چاهين ٿا. تنهنڪري اهي پنهنجون فيمليون اتي ڪئناڊا ۾ ڇڏي اچن ٿا.

منهنجي ساهيڙيءَ جي ڀيڻ پڻ هڪ اهڙي ئي فيمليءَ جو قصو ٻڌائي رهي هئي. ٻڌايائين ته ”اتان جون گوريون لک بي حياءُ آهن پر پوءِ به اهي ڪنهن کي ڌوڪو نٿيون ڏين ۽ هر حرڪت پڌري پٽ ڪن ٿيون.“ ٻڌايائين ته هڪ آفيسر جيڪو منهنجي مڙس جو پراڻو دوست پڻ هو، جنهن کي اسان پنهنجي گهر جي ويجهو ئي سيٽ ٿيڻ ۾ مدد ڪئي هئي، سو ڪئناڊا جون سختيون نه سهي سگهڻ سبب نوڪري تان ورتل موڪل ختم ٿيڻ کانپوءِ هڪ سال پهرين واپس موٽي ويو هو ۽ وڃي پنهنجي پوسٽ جوائن ڪيائين. هن سال وري کيس پنهنجي فيملي ڏي چڪر ڏيڻو هو پر ڪمائي واري پوسٽ وڃڻ جي ڊپ کان في الحال ڪو نه پيو اچي سگهي. پٺيان ان آفيسر جي زال سندس مڙس کي پنهنجي پارسائي ڏيکارڻ لاءِ منهنجي مڙس تي ڪوڙا الزام هڻي سندس مڙس کي، منهنجي مڙس سان ڳالهائڻ کان روڪي ڇڏيو اٿائين ۽ هاڻي پاڻ آرام سان پنهنجا چڪر هلائي پئي.“ اها ۽ اهڙي قسم جون ٻيون ڳالهيون اتي ”بيگم پوره“ جي حوالي سان اتان جي ديسي ڪميونٽيءَ ۾ مشهور ٿينديون رهن ٿيون.

مختصر اهو ته آرٽ جي پنهنجي زبان ٿئي ٿي. آرٽ جي اها آفاقيت ئي آهي جو هر ڪو ان کي سولائي سان سمجهي سگهي ٿو ۽ ان ۾ پنهنجو اظهار محسوس ڪري ٿو. مونکي به آرٽسٽ يا فنڪاره ٿيڻ ۽ ٽي وي ڊرامن ۾ ڪم ڪرڻ جو ڏاڍو شوق هو. ان زماني جا ٽي وي ڊراما جيڪي پوءِ ڏاڍا مشهور ٿيا انهن جي آڊيشن پاس ڪرڻ کانپوءِ مون کي انهن ۾ اهم رول ادا ڪرڻ جون آفرون به ٿيون هيون، پر بابا مونکي تڏهن انهن ۾ ڪم ڪرڻ جي اجازت نه ڏني هئي. ان ڳالهه جو مون کي ڏک ضرور آهي پر ان جو ڏوهه بابا کي نٿي ڏيان، ڇو جو والد جي لحاظ کان بابا جون پنهنجون مجبوريون ۽ ذميواريون هيون ۽ اهو دؤر ڪجهه اهڙو هو جنهن ۾ بابا طرفان مونکي اهڙي اجازت ڏيڻ ڏکي ڳالهه هئي. پوءِ بابا مونکي ريڊيو حيدرآباد تي ڪم ڪرڻ جي اجازت ڏني هئي. ائين مان ريڊيو حيدرآباد تي صداڪاري ڪندي هُيس. نه رڳو اهو بلڪه مونکي شاعري ڪرڻ جو به شوق هيو ۽ مون ڪافي شاعري ڪئي به هئي، پر پوءِ اها به ڇپرائڻ کان پهرين ئي هيڏانهن هوڏانهن ٿي وئي. ڇو جو انهن ڏينهن ۾ زندگيءَ جي تيزگام نوان موڙ ڪاٽي رهي هئي. ائين فياض سان شادي ٿي وئي. توڻي جو شادي کان پوءِ سس، سهري ۽ نه ئي مڙس پاران ڪا جهل پَل هئي، پر زندگيءَ جي گردش ۾ پنهنجي اداڪاري وارو شوق پورو نه ڪري سگهيس. طبيعت ۾ برداشت گهٽ هئڻ سبب ۽ ”گهر جي ڪڪڙ دال برابر“ وانگر آهستي آهستي فياض جي پرڪشش ۽ اطمينان واري صورت ڏسي کوپڙي ڦري ويندي هئي. ڇو جو منهنجو دماغ گرما گرم تندور وانگر هر وقت تپيل رهڻ لڳو هو. پر نوڪري ۽ ٻارَ ان دماغي ڪيفيت کي ٿڌو ڪندا رهندا هئا. پوءِ جڏهن منهنجو سهرو فقير سائين، بابا مرحوم اسان وٽ رهڻ لڳو ته ڄڻڪ منهنجي دماغ کي سڪون، روح کي آرام ۽ نوراني راحت ملڻ لڳي. منهنجو سهرو فقير سائين لاءِ منهنجي دل ۾ هڪ اهڙو احترام آهي، جيڪو اڄ به ختم ٿيڻ جو نالو نٿو وٺي. ان کانپوءِ اسين ڪئناڊا هليا وياسين ۽ وطن کان ڏور الف ليلا جي طلسم جهڙي برفاني ديس ۾ ديسي پرديسي ٿي رهون ٿا .

Courtesy: Daily Ibrat, Friday, October 23, 2009

To The Point

A mail from Canada

ٽو دي پوائنٽ

ارمغان فياض

اسان نارمل آهيون جو مطلب اهو ڪونهي ته ڪو مان نارمل آهيان ۽ نه ئي مون کي نارمل هئڻ جي سرٽيفڪيٽ جي ضرورت  آهي . جيڪي حليم بروهي کي ويجهي کان سڃاڻن سي اندازو لڳائي سگهن ٿا ته مان ڪيڏي نه اڻبڻت پسند هوندس. ڇو جو نيٺ  مان حليم بروهي جي ڌيءَ آهيان. سو ان جون خوبيون، خرابيون، گڻ ۽ اوگڻ مون کي به وراثت ۾ مليا آهن. بابا جون خوبيون مون ۾ آيون آهن يا نه- اها ته مونکي خبر ناهي،  پر بابا جا هڙئي اوگڻ مونکي وراثت ۾ مليا آهن، ان ڳالهه جي مونکي پوري پڪ آهي.

بابا جي باري ۾ جڏهن اهو ٻڌندي آهيان ته فلاڻي لينگويج اٿارٽيءَ جي فلاڻي ميڊم ۽ فلاڻو صاحب بابا جي لِکڻين تي ناراض آهن ۽ چون ٿا ته حليم بروهي جي فلاڻي چيل يا لکيل ڳالهه تي جلوس ڪڍي سندس گهر آڏو احتجاج ڪندا ته پوءِ اهي مونکي، بابا کان ۽ پنهنجو پاڻ کان وڌيڪ چريا لڳن ٿا. ڇو جو سندن موجب حليم بروهي جيڪڏهن غلط ڳالهه لکي ٿو ۽ بڪواس ڪري ٿو ته پوءِ پاڻ ان کي اهي ڳالهيون لکڻ ۽ چوڻ ڏيو ته جيئن وائکو ٿئي، پڌرو ٿئي. ڇو جو بابا چريو ٿي سگهي ٿو، سڄي دنيا ته چري ڪانهي جو بابا جي چوڻ تي لڳندي. توڙي جو بابا هڪ سٺو ليکڪ آهي ۽ والد جي حيثيت سان مان بابا جو احترام ڪندي آهيان، پر پوءِ به آئون بابا جي نظرين جي ڪا گهڻي معتقد ناهيان.

گذريل سال آئون جڏهن حيدرآباد آيس ته بابا مونکان پڇيو هو ته مون تو ڏانهن پنهنجو ڪتاب ”سيڊز“ اماڻيو هو. ڇا تو اهو پڙهيو ته مون بابا کي وراڻيو هو ته ”ها“. تڏهن بابا وري مونکان پڇيو ته ان ۾ توکي سڀني کان وڌيڪ ڪهڙي سٺي ڳالهه لڳي. مون بابا کي چيو ته مون کي ان ۾ توهان جي اها ڳالهه سٺي لڳي ته ”هر عورت هڪ گٽر آهي.“ ان حساب سان ته توهان جي ماءُ (منهنجي ڏاڏي) به هڪ گٽر هئي ۽ ان گٽر مان نه رڳو توهان پاڻ به جنم ورتو آهي بلڪ توهان جون پنهنجون چار ڌيئون به گٽر ٿيون ته پوءِ بابا جيڪو مون کان پنهنجي ڪتاب جي باري ۾ منهنجي راءِ ڄاڻڻ لاءِ ڏاڍو ايڪسائيٽڊ (پُرتجسس) هو جي سڄي ايڪسائيٽمينٽ (اتساهه) ختم ٿي وئي هئي ۽ صفا ماٺ ٿي ويو. توڙي جو بابا کي اها ڳالهه چوندي مونکي دل ۾ ڏک ٿي رهيو هو پر بابا جي ان سوچ تي مونکي ڏاڍي ڪاوڙ هئي ۽ مونکي اهو ڪِنو جواب ڏيئي بابا کان بدلو وٺڻو هو. هاڻي توهان منهنجي ان ڳالهه مان ئي اندازو لڳائي سگهو ٿا ته آئون ڪيڏي نه زورآئتي ۽ جواب در جواب ڏيڻ واري ڇٽيهه لَکِڻي آهيان.

خير ان ڳالهه کي هتي ئي ڇڏيان ٿي ڇو جو مون ڳالهه ته ڪا ٻي ڪرڻ ٿي چاهي ۽ لکجي وري ڪا ٻي وئي. ڳالهه هيءَ آهي ته جيئن ماڻهو پنهنجي ٻار کي وڌندي ۽ وڏو ٿيندي ڏسي ٿو. تيئن مون ڪينيڊينز کي وڌندي، ترقي ڪندي ۽ تجربن مان سکندي ڏٺو آهي. ڪئناڊا جي خاص ڳالهه هي آهي ته  ننڍي کان ننڍو واقعو ۽ حادثو به انهن کي سيکاري ٿو ۽ اهي ان مان سبق وٺن ٿا ۽ پوءِ اهو تجربو کين ترقي ڪرڻ ۾ مدد ڏِئي ٿو. اتي جيڪڏهن ڪنهن چونڪ يا رستي تي ڪو حادثو ٿئي ٿو ته پوءِ اهي ان لاءِ به ٽيم ٺاهي انڪوائري ڪرائين ٿا ۽ پوءِ جيستائين ان حادثي جا سبب معلوم نه ڪري وٺن ۽ ان کان بچاءُ جي تدبير نه ڪڍي وٺن، تيستائين ان ڪم جي پٺيان لڳا پيا هوندا.

اتي ڪئناڊا ۾ مان جتي نوڪري ڪيان ٿي ان اداري جي مئنيجمينٽ جو حصو بڻجي مون جڏهن ڪم شروع ڪيو هو، تڏهن مئنيجر ميٽنگز ۾، جتي سڀ مئنيجرون گوريون آهن سواءِ منهنجي ڏٺم ته اهي ميٽنگ کان پهرين ۽ پوءِ بيهي هڪ ٻئي سان ڳالهائڻ وقت هڪ ٻئي کان مفاصلو برقرار رکنديون هيون. مختلف مسئلن تي تکي کان تکيون ڳالهيون به شوگر ڪوٽيڊ نموني ۾ڪنديون هيون. تنهنڪري انهن گڏجاڻين ۾ منهنجو ڪم انهن جي ان انداز کان متاثر ٿيڻ ۽ پوءِ گهر وڃي ڊپريس ٿيڻ هوندو هو. ڇو جو اسين ماڻهو درياءَ جي پڇاڙ جا، وانگر مونکي زوريءَ ڪوڙي کِل کلي ڊپلوميٽڪ انداز ۾ ڳالهائڻ اچي ئي ڪو نه- اُتي ڪئناڊا ۾ جڏهن نئين نئين ويئي هُيس ته وڃڻ شرط مونکي اتان جي هڪ وڏي فرينچائز ”ٽم هارٽن“ ۾ نوڪري ملي هئي، جنهن ۾ هاڻي منهنجو پُٽ نوڪري ڪري ٿو. پر مون کي ”ٽم هارٽن“ جي نوڪري رڳو ان ڪري نه وڻي هئي جو دل چوي نه چوي، پر اتي هر وقت هر ڪنهن سان مسڪرائي ڳالهائڻو پيو پوي. ڳالهه وري الائي ڪٿان کان ڪٿي نڪري وئي آهي، تنهنڪري وري موٽي ساڳي ڳالهه تي اچان ٿي. سو ڳالهه پئي ڪيم ته مونکي ڦيرائي گهيرائي ڳالهه ڪرڻ ڪو نه ايندي آهي ۽ مئنيجرز ميٽنگز ۾ به ”ٽو دي پوائنٽ“ ڳالهه ڪندي آئون سدائين ائين محسوس ڪندي هيس ڄڻڪ آئون ڪا ٻئي ڪنهن سَياري جي مخلوق آهيان. مان سمجهندي هيس ته منهنجي طرفان مٺڙي انداز ۾ نه ڳالهائڻ اتان جي گورين مئنيجرن کي ڪو نه وڻندو هوندو. پر پوءِ ڏسندي ڏسندي اسان جي اداري ۾ ڪيترن ئي اهڙن اشوز جنم ورتو جن جو ڪو حل ئي سامهون ڪو نه پئي آيو. جنهن جي ڪري مسئلا حل ڪو نه ٿي رهيا هئا. نيٺ ان ڳالهه تي غور ويچار شروع ٿيو ته آخر مسئلا ڇو نه حل ٿي رهيا آهن ۽ پوءِ اهي ان نتيجي تي پهتيون ته ميٽنگن ۾ شگر ڪوٽيڊ انداز ۾ ڳالهائڻ سبب هڪ ٻئي جي وچم ۾ ڪميونيڪيشن (رابطو) صحيح ڪو نه ٿي رهي آهي ۽ مسئلو  ڪميونيڪيشن گيپ (رابطي ۾ حد حائل هجڻ) جو آهي ۽ ائين خبر پئي ته مسئلو ڪٿي آهي ۽ ”آپ جناب“ ۾ ئي وقت ضايع ٿي رهيو آهي. تنهنڪري اتي هر ڪنهن منهنجو مثال ڏنو ته ڏسو ارمغان ڪيڏو نه چٽي ۽ صاف نموني ڳالهه ڪري ٿي.

ائين مون کي خبر پئي ته آئون پنهنجي جنهن ڳالهه تي ڊپريس پئي ٿيندي هئس، منهنجي اها  ڳالهه ئي اتان جي انتظاميا کي سڀني کان وڌيڪ وڻي ٿي. ائين آهستي آهستي مان اتي ايڊجيسٽ ٿي وئي آهيان ۽ حيران ٿيندي آهيان ته مان جن کان متاثر پئي ٿيندي هئس سي وري مون کان متاثر آهن.

Coutesy: Tuesday, October 20, 2009

ساري سنياسين کي رنم ساري رات

Armaghan Fayaz

ساري سنياسين کي رنم ساري رات

ارمغان فياض

اَڄ  هڪ دفعو وري مونکي منهنجو سهرو فقير سائين، محمد عارف مرحوم ياد اچي رهيو آهي. مان کيس بابا چوندي هيس ۽ هاڻي به ياد ڪندي کيس بابا ئي چوندي آهيان. ڇو جو اصل ۾ مونکي پنهنجي سڳي ماءُ پيءُ کان به وڌيڪ پيار منهنجي ساهرن ۾ ئي مليو آهي. اصل ۾ هن وقت مونکي منهنجي سهري يعني بابا جي ياد ان ڪري اچي رهي آهي ڇو جو اُتي ڪئناڊا ۾ جتي مان ڪم ڪندي آهيان اتي گهڻو ڪري سينئر سٽيزس يعني پوڙها ۽ پوڙهيون رهن ٿا. ائين کڻي سمجهو ته مان اتي هڪ قسم جي گروپ هوم ۾ نوڪري ڪيان ٿي، جنهن کي سولي سنڌي ۾ توهان اولڊ هوم به چئي سگهو ٿا.  ڪئناڊا وڃڻ کانپوءِ خبر پئي ته اتي اسان واري نوڪريءَ جو تجربو ۽ ڊگريون صفا زيرو آهن يا ائين کڻي چئون ته پِيس آف اسڪريپ آهن. تنهنڪري شروع شروع ۾ ڏاڍيون ڏکيائون ڏٺيونسين. پهريائين منهنجي مڙس يعني فياض آڊ جابز ڪري مڙئي جيئن تيئن ڪري گهر هلايو، پر آڊ جاب ڪرڻ فياض لاءِ به ڏکي هئي جو فياض هتي سنڌ ۾ پاڻ به گزيٽڊ آفيسر هو. پر جيئن ته فياض ۾ هٺ، وڏائي ۽ آڪڙ ڪو نه آهي ۽ ٻين جي عزت ۽ لحاظ ڪرڻ وارو انسان آهي. تنهنڪري اتي ڪئناڊا ۾ڪنهن به ننڍي وڏي ڪم ڪرڻ ۾ عار محسوس نه ڪيائين، ائين مڙئي ڪم هلائي ويو. هونئن به فياض جو نصيب سٺو آهي يا الائي سڀاءُ سٺو اَٿس جو هرڪو  کيس جيءَ ۾ جايون ڏئي ٿو. مٽ مائٽ به فون ڪندا ته رڳو فياض جو پڇندا آهن ته دوست به فياض لاءِ مرن ٿا. مختصر اهو ته ڪئناڊا ۾ ڏکين ڏينهن دؤران فياض جي صلاح تي مون همٿ ڪري ڪئناڊا جي ڪاليج مان ڪورس ڪري پنهنجي تعليم کي اَپڊيٽ ڪري ورتم. تنهنڪري اتي چڱي هنڌ تي نوڪري ملي ويئي. جنهن اداري ۾ هاڻي مان مينيجر آهيان ان ئي اداري ۾ پهريائين مان  ورڪر طور ڪم ڪندي هيس. مونکي سٺي نوڪري ملڻ کانپوءِ زندگي ٿوري آسان ٿي ته پوءِ فياض به ڪورس ڪري پنهنجي تعليم کي اَپڊيٽ ڪري بهتر نوڪري حاصل ڪرڻ ۾ ڪاميابي ماڻي. فياض کي هن وقت اتي جيڪا نوڪري آهي ان لاءِ مون پورا ۵ سال ڪوشش ڪئي پر مون کي ڪو نه ملي. پر فياض پير ئي ڪو نه پاتو ته کيس اها نوڪري ملي ويئي. چوڻ جو مطلب هي آهي ته  اُتي منهنجو سينئر سٽيزنس يا ائين کڻي چئون ته اتان جي پوڙهن ۽ پوڙهين سان ڏينهن رات واسطو رهي ٿو ۽ اتان جي بزرگن سان ڪم ڪندي مان نه رڳو هر وقت مصروف ۽ خوش رهان ٿي بلڪ انهن سان گڏ ڪم ڪندي مان تمام گهڻو پسند به ڪريان ٿي. اتي بزرگن سان ڪم ڪندي مون ڏٺو ۽ محسوس ڪيو آهي ته انهن مان هر هڪ وٽ هزارين واقعا ۽ ڪهاڻيون آهن، پر انهن کي ٻڌڻ وارو ڪير به نه آهي. مينيجر ٿيڻ کان پهرين مان به ڪم تي ويندي هيس ۽ تڪڙ ۾ پنهنجو ڪم ڇڏائڻ ۾ پوري هوندي هيس. مان به ٻئي اسٽاف وانگر وقت پورو ٿيڻ کان پوءِ هڪڙو منٽ به انهن وٽ وڌيڪ ڪو نه ترسندي هيس. ڇو جو اتي ڪلاڪن جي حساب سان نوڪري هلي ٿي بلڪ ميٽر هلي ٿو. ان ڪري وقت پورو ٿيڻ شرط آئون به گهر هلي ويندي هيس. ڳالهه اها ڪو نه آهي ته منهنجا ٻار ننڍڙا آهن يا پويان گهر ۾ ڪير انتظار پيو ڪري. منهنجا مشاالله سان ٻار به وڏا آهن ته مڙس کي به شق ڪرڻ جي بيماري ڪونهي. پر ڳالهه رڳو اها آهي ته اتي ڪئناڊا ۾ هر ڪم ”ٽائيم از مني اينڊ مني از ٽائيم“ موجب ٿئي ٿو. توڻي جو اتي هر ڪم هڪ نظام، طريقي ۽ سليقي سان ٿئي ٿو پر پوءِ به اهو هڪ نموني سان ائين کڻي چئون ته ميڪانيڪي انداز سان ئي ٿئي ٿو. جنهن ۾ دماغ ته شامل هجي ٿو پر دل جو پري پري تائين واسطو ۽ تعلق ڪو نه هجي ٿو. دماغ جي ته توهان کي خبر آهي ته اهو ازل کان ڪافر آهي باقي مومن ته رڳو دل ٿئي ٿي. تنهنڪري وقت پورو ٿيڻ کانپوءِ اتي ڪنهن جي ڳالهه ٻڌڻ وقت برباد ڪرڻ جي برابر آهي. مان به جيئن ته اتي ڪئناڊا ۾ رهان ٿي، تنهنڪري اتان جي مشين جو حصو بڻجي وئي هيس. تنهنڪري اتي بزرگن سان ڪم ڪندي ۽ لهه وچڙ ۾ رهندي، هر ڪم اتان جي رنگ ۽ ڍنگ سان ڪرڻ جي باوجود به مون انهن بزرگن ڏانهن ڪڏهن دل جي ان گهرائي سان توجه نه ڏني هئي، جيڪا مان پنهنجي سهري يعني بابا کي ڏيندي هوس. اصل ۾ بابا کانسواءِ مون ڪڏهن پوڙهن پوڙهين جي چهري کي غور سان نه ڏٺو هو. ڪڏهن به اتان جي بزرگن جي چهرن کي پڙهڻ جي ڪوشش نه ڪئي هئم. ڪڏهن به انهن جي اکين آس کي محسوس ڪرڻ جي ڪوشش نه ڪئي هئم. ان حوالي سان مونکي هڪ واقعو ياد ٿو پوي جيڪو مان توهان کي ٻڌايان ٿي.

مان هڪ اولڊ هوم ۾ هيس ۽ آفيس واري ڪمري ۾ ڪجهه پيپر ورڪ پئي ڪيم ته هڪڙي پوڙهي، جنهن جي عمر ۸۰ سال هئي سا مون وٽ آئي. جيئن ته  پرائيوسي پروٽيڪشن تحت مان سندس اصلي نالو مان هتي نٿي لکي سگهان. تنهنڪري ان لاءِ فرضي نالو استعمال ڪيان ٿي. اڳتي به جيڪي نالا ايندا اهي فرضي نالا هوندا، جڏهن ته انهن جو اصلي نالو ڪو ٻيو آهي. ائين کڻي سمجهو ته ان ۸۰ سالن جي پوڙهي جو نالو ”سوزي“ آهي.  سنڌي ۾ جيئن چوندا آهن ته ”اَسي مت کسي“ وانگر اتان جاسينئر سٽيزن مختلف بيمارين جو شڪار ٿيڻ سبب نئين زماني ۽ نين حقيقتن کان الڳ ۽ عجيب عجيب ڳالهيون پيا ڪندا آهن. جيئن ته هر هڪ ڪلائنٽ جو فائل اسان وٽ هوندو آهي ۽ اڳم ئي پڙهيل هوندو آهي ته ان کي ڪهڙيون ڪهڙيون بيماريون آهن انهن جو ڪهڙيءَ ريت بهتر نموني خيال رکي سگهجي ٿو. اولڊ هومن ۾ اسان جا ڪيترائي بزرگ ڪلائنٽ نفسياتي بيمارين جهڙوڪر سڪيزوفرنيا، اليوزن، پيروناءِ ۽ هاليوسينيشن جو شڪار  آهن. تنهنڪري انهن مان ڪنهن کي چرپرندڙ انساني عڪس،يا جنَ وغيره نظر ايندا آهن، ڪن کي غيب جا آواز ايندا آهن، ڪن کي ڪي اهڙا پيارا  نظر ايندا جن سان اهي پنهنجي منهن پاڻ ئي پيا ڳالهائيندا آهن. ائين هزارين قسمن جا بيحويرز آهن، جيڪي هتي لفظن ۾ بيان ڪرڻ ڏکيا آهن. ٿلهي ليکي اهو اسان جي ٽرينگ جو حصو آهي ته اسين سندن اهڙين ڳالهين کي اگنور ڪريون.

ان ڏينهن سوزي مون وٽ آئي ۽ مونکي مخاطب ٿيندي چيائين ته ”ڪين آءِ سپيڪ ٽو يو“ ڇا مان ڪجهه عرض ڪري سگهان ٿي؟ سندس نفسياتي ڪنڊيشن سبب مان عام طور تي کيس ڏسڻ کانسواءِ ئي پنهنجو پيپر ورڪ ڪندي ئي کيس ”يس“ چئي ڇڏيندي هوس. پر ان ڏينهن اتفاق چئو جو مون منهن مٿي ڪري چيم ته “يس، هائو ڪين آءِ هيلپ يو“ تڏهن سوزيءَ ڏاڍي مجبور شڪل ٺاهي چيو ته اڄ مان لنچ نٿي ڪرڻ چاهيان بلڪ هن وقت مان سمهڻ چاهيان ٿي. مون ٽائيم ڏٺو ته ڏينهن جا ۱۲ ٿيا هئا. رولز جي حساب سان ”سوزي“ جي سمهڻ جو نه پر لنچ (منجهاندي) جو ٽائيم ٿيو هو ۽ لنچ کان پوءِ سندس ايڪٽوٽيءَ جو ٽائيم هو. مون يڪدم ڪمينيڪشن بڪ کولي ڏٺم ته ڪٿي بيمار وغيره ته ناهي. ڇو جو اتي باقاعدگيءَ سان ڊاڪٽري چيڪ اَپ، مختلف ٽيسٽون ۽ علاج وغيره ٿيندو رهي ٿو ۽ جيڪڏهن  ڪا به نئين تبديلي مريض ۾ ايندي آهي ته اها فائل ۾ چڙهي ويندي آهي، پر سوزيءَ لاءِ اهڙي ڪا به نيئن ڳالهه يا سندس طبعت جي خرابي جي باري ۾ لکيل ڪو نه هو. جيڪڏهن سوزي لنچ نٿي ڪري ته پوءِ مان سندس فائل ۾ لنچ واري خاني کي پُر نٿي ڪري سگهيس. ڇو جو اتي ڪير بکيو رهجي وڃي ته اسان جي لاءِ مسئلو ٿي ويندو آهي. اڳيان اسان کان پڇاڻو ٿيندو آهي ته اسان کين ماني ڇو نه ڏني. انهن ماني پاڻ نه کاڌي يا اسان سستي ڪري کين نه ڏني يا اسان کين برڪ فاسٽ، لنچ ۽ ڊنر  ڪرڻ انڪريج وغيره ڇو نه ڪيو. سڀاڻي جيڪڏهن سندن وزن گهٽجي وڃي ٿو ته به سوال ٿين ٿا ته سندن صحيح خيال ٿئي پيو يا نه ۽ اهڙا ٻيا به ڪيترائي مسئلا آهن، جنهن ڪري مان سوچ ۾ پئجي ويس. تنهنڪري سوزيءَ کي چيم ته مان تنهنجي ڪيس ورڪرناهيان تنهنڪري مان تنهن جي ڪيس ورڪر کان پڇان  ٿي. انٽر ڪام تي سندس سوشل ورڪر کان پڇيم ته ان چيو ته ڪوشش ڪر، ڪيئن به ڪري کيس لنچ ڪرائي ۽ کيس سمهڻ به نه ڏيئي. ڇو جو سندس فيملي جو ڪو ڀاتي وغيره اچي ويو ۽ کيس ستل ڏٺائين ته مٿي وڃي شڪايت ڪندو ته اهي بهانو ٺاهي سوزي کي  نه ڪا ايڪٽوٽي ٿا ڪرائين ۽ مٿان بک پيا مارينس. مون سوزي ڏانهن ڏٺم ته سندس اکين ۾ ساڳي التجا هئي. دل چيو ته کيس چوان ته تنهنجي سوشل ورڪر چئي ٿي ته تون ٿورو ئي سهي، پر لنچ ڪر.  پر کيس چئي نه سگهيس، ڇو جو اَڄ سندس چهري جا آثار ۽ ديپٿ ئي ڪجهه ٻي هئي. مون شايد ۱۰ سيڪنڊ يا الائي ۲۰ سيڪنڊ سوزيِءَ جي اکين ۾ ڏٺو هوندو، پر مونکي لڳو ته زمانن جا زمانا گذري ويا آهن. اها ئي ساڳي پيڙا هئي. هي اکيون ۽ هيءَ پيڙا ته مون ٻيو به ڪٿي ڏٺي آهي. هي اکيون جن ۾ سالن جي تپسيا بيان ٿيل آهي سي مون ٻيو به ڪٿي ڏٺيون آهن پر ان وقت مونکي ياد نه اچي رهيون هيون. مون ان وقت ئي فيصلو ڪيو ۽ رسڪ کڻندي کيس چيم ته هوءَ ڀلي وڃي سمهي. سندس ڪيس ورڪر آئي ۽ ان ڪو اعتراض ڪيو ته پوءِ مان پاڻ ئي ساڻس ڳالهائينديس. منهنجي اجازت ملڻ تي هڪ دفعو وري سوزيءَ جو اکيون عجيب تاثر ڏيڻ لڳيون. وساڻل اکين ۾ هڪڙي خوشي، هڪڙو اوسيئڙو اکين مان هوا جي آخري جهوڪي وانگر ڳهلي ويو. ايئن سوزي وئي ۽ وڃي سمهي رهي. ائين منهنجي ڊيوٽي دؤران اها پنهنجي ڪمري ۾ سمهندي رهي. مان ڊيوٽي ختم ڪري گهر هلي ويس ۽ هاڻي وري مون کي رات جو ڊيوٽي تي اچڻو هو. رات جو جڏهن ڊيوٽي تي واپس آيس ته خبر پئي ته سوزي گذاري ويئي آهي. توڻي جو مون کي سوزيءَ جي گذاري وڃڻ جو ڏاڍو ڏک ٿيو، پر وري ان سان گڏوگڏ هڪ قسم جي آٿت  ملي ته چڱو ٿيو جو مون سندس آخري خواهش پوري ڪيم ۽ کيس سمهڻ جي اجازت ڏنم. سوچيم ته جيڪڏهن مان سندس اکين ۾ نه نهاريان ها ۽ سندس پيڙا کي محسوس نه ڪيان ها ته شايد مان سندس آخري خواهش کي سمجهي نه سگهان ها.

خير  نائيٽ چيڪ لسٽ موجب مون سڀئي ڪمرا چيڪ ڪيم. سوزي کان سواءِ باقي سڀ پنهنجن ڪمرن موجود هئا. سوزي جو ڪمرو خالي هو. ائين وري اچي آفيس روم ۾ ويٺس. ايمرجنسي لائف لائن جو لاڪيٽ ڳچيءَ ۾ پائي ڇڏيم. اهو ايمرجنسي لائف لائن لاڪيٽ سيٽلائيٽ سسٽم ايمرجنسي ڊپارٽمينٽ سان ڳنڍيل آهي، جنهن کي دٻائڻ سان ۵ منٽن کان وٺي ۷ منٽن جي اندر پوليس، فائر برگيڊ ۽ ايمبولينس مدد لاءِ پهچي وڃي ٿي. ڪئناڊا جي موسم بدلجندي رهي ٿي ۽ ان ڏينهن به ٻاهرسخت مينهن پئجي رهيو هو. پر اندر هوم پرسڪون ۽ نيارو لڳي رهيو هو. اچتو هوم جو هڪ الارم زور سان وڄڻ لڳو. اڪثر اهو الارام تڏهن وڄندو آهي جڏهن هائيڊرو باڪس جي بيٽري وغيره گهٽجي ويندي آهي. بيسمينٽ ڏانهن ويندي بيسمينٽ جي بتي آن ڪيم ته بيسمينٽ جي لائٽ آن ڪو نه ٿي. سوچيم شايد بٽڻ خراب يا بيسمينٽ جو بلب فيوز ٿي ويو آهي. تنهنڪري مون آفيس ۾ رکيل لائيٽ يا ٽارچ کنيم ۽ هوم جي ڏاڪڻ هيٺ لهي ويس ۽ ٽارچ جي روشني ۾ هائيڊرو باڪس جي بيٽري مٽائڻ لڳس. ان دؤران مونکي محسوس ٿيو ته ڏاڪڻ تي ڪير آهي ۽ پوءِ آواز آيو: ايڪسڪيوز مي! ڪين آءِ هليپ يو؟ مون ڏٺم سوزي ڏاڪڻ تي بيٺي هئي ۽ مونکي سندس مدد جي آفر ڪري رهي هئي. هڪڙي سيڪنڊ جي لاءِ مان جهٽڪو کائي ويس، پر جيئن ته انساني دماغ هر ڳالهه ۾ ريزنگ ڳولهيندو آهي. تنهنڪري منهنجي دماغ هڪ دم مونکي چيو ته شايد اسٽاف کي ٻڌائڻ ۾ غلطي ٿي هوندي ۽ سوزي نه بلڪ جوزي  گذري ويئي هوندي. ڇو جو هن گروپ هوم تي هڪڙي جوزي به رهي ٿي ۽ گذاري وڃڻ واري خاتون سوزي نه پر جوزي هوندي. بحرحال کيس چيم ته ”نو ٿينڪ يو، آءِ ايم اوڪي“  هوءَ واپس هلي ويئي. مون بيٽري مٽايم ۽ مٿي اچي آفيس روم ۾ ويٺيس ۽ ان ڳالهه کي گهڻي اهميت نه ڏنم. منهنجو هوش ٺڪاڻي وري تڏهن آيو جڏهن صبح ساجهر ۶ وڳي جوزي، جنهن جي لاءِ رات جو هائڊرو باڪس جي بيٽري مٽائيندي منهنجي دماغ  مون کي قائل ڪيو هو ته اصل ۾ سوزي نه پر جوزي گذاري ويئي هوندي، سا منهنجي سامهو بيٺي هئي ۽ ڪا ڳالهه پڇڻ آئي هئي. مان حيراني وچان دنگ رهجي ويس ۽ ڄڻڪ فريز ٿي ويس. مان سدائين اهو سمجندي آئي آهيان ته انسان جيڪو وهم ڪندو آهي، اهو ئي کيس نظر ايندو آهي. تنهنڪري نفسياتي ۽ وهمي ماڻهن کي ئي اهي شيون نظر اينديون آهن، جيڪي اصل ۾   هونديون ئي ڪو نه آهن ۽ جن کي به اهڙيو شيون نظر اچن ٿيون اهي سندن نفسياتي ۽ دماغي خلل هونديون آهن. ٿي سگهي ٿو ته هي واقعو به منهنجو دماغي خلل هجي. پر پوءِ به سوزي جي واقعي تي اچي منهنجي کوپڙي صفا جواب ڏيئي ويندي آهي.

سوزي جي واقعي کانپوءِ مونکي گهڻن ڏينهن کانپوءِ پوءِ هڪ ڏينهن مونکي منهنجي سهري بابا مرحوم جي ياد آئي ته پوءِ اوچتو ياد آيو ته اهو تاثر، اها پيڙا، تپسيا ۽ اها ڊيپت ٻئي ڪنهن جي اکين ۾ نه پر مون فقير سائين بابا مرحوم جي اکين ۾ ڏٺي هئي. اصل ۾ ڪئناڊا وڃڻ کان پهرين بابا اسان سان ئي گڏ رهندو هو. مان اهو وقت ڪڏهن به وساري نه سگهنديس، جڏهن مان فقير سائين بابا مرحوم سان ڪچهريون ڪندي هيس. مان بابا جي اکين ۾ سانڍيل آکاڻيون، پيڙا، خوشي ۽ اکين ۾ ئي دفن ٿيل داستان نه رڳو ڏسي سگهندي هيس پر سمجهي به سگهندي هيس. منهنجو سهرو بابا مرحوم صوفي انسان هو. فقير جانڻ چن ۽ سندس فقير جڏهن حيدرآباد ايندا هئا ته پوءِ بابا فياض کي چوندو هو ته اڄ مونکي فقير سائين جي مئخاني تي ڇڏي اچ ۽ پوءِ صبح جو سوير هن وقت وٺڻ اچجيئن. بابا جيئن چوندو هو فياض تئين ئي ڪندو هو. اڪثر فقير سائين جڏهن پنهنجي دوڪان تان واپس ايندو هو ته مان دير تائين ويهي بابا جون ڳالهيون ٻڌندي هيس. ڪڏهن ڪڏهن فياض به اچي ڪچري ۾ ويهندو هو. پر فياض بابا سان ان بحث ۾ پئجي ويندو هو ته اصل ۾ ”صوفي ازم از دي فلاسافي آف اِن ايڪٽوٽي“ آهي. بابا جيئن ته فياض سان بحث ڪو نه ڪرڻ چاهيندو هو. تنهنڪري کيس چوندو هو ته پٽ توهان چئو ٿا ته پوءِ اها ڳالهه صحيح هوندي. پر فياض جي ڀيٽ ۾ مان چاهندي هيس ته بابا مون سان وڌ ۾ وڌ ويهي ڳالهائي. شايد فياض بابا جي اکين مان جيڪا ڳالهه پڙهي نه سگهيو هو سا مون بابا جي مها ساگر اکين مان پڙهي ورتي هئي. تنهنڪري مان بابا جي خوشيءَ ۾ خوش ۽ ڏک ۾ ڏکاري ٿيندي هيس.

قصو مختصر هي ته مان جڏهن سوزيءَ جي ڳالهه پنهنجي ڀيڻ رومانا کي ٻڌائيم ته ان مون کي چيو ته ان تي گهڻو مٿو هڻڻ جي ضرورت ناهي۽ ڳالهه بلڪل سادي آهي ۽ پوءِ مون کي هڪڙي عجيب ڳالهه چئي ماٺ ڪرائي ڇڏيائين. منهنجي ڀيڻ رومانا مونکي چيو ته جيئن ته مون ان ڏينهن سوزي جي مدد ڪئي هئي ۽ مرڻ کان پهرين سندس آخري خواهش پوري ڪئي هيم، تنهنڪري سوزيءَ به مونکي مدد جي آفر ڪري حساب برابر ڪري ڇڏيو.

Courtesy: Sindhi Daily Ibrat, Wednesday, October, 14, 2009