مولا سڀني جو مددگار آهي

مولا سڀني جو مددگار آهي
ارمغان فياض

ڪئناڊا سميت سڄي نارٿ آمريڪا اصل ۾ ريڊ انڊينز يعني انڊيجينس يا نيٽِو باشندن جو ملڪ آهي. مون وائڙيءَ سميت باقي سڀ ماڻهو دنيا جي ٻين خطن مان اچي ڪئناڊا ۾ آباد ٿيا آهن. ڪئناڊا ۾ فرانسيسي پهرين آيا، ان کانپوءِ انگريز آيا، پوءِ چيني، اٽالين، ۽ سِکَ اچي آباد ٿيا. ريڊ انڊينز  جي مختلف قبيلن کي ڪئناڊا ۾ عرف عام ”فرسٽ نيشنز“ چون ٿا. ڇو جو ريڊ انڊينز جي لفظ مان غلامي جي بوءِ اچي ٿي. فرسٽ نيشنز  جي پنهنجي اسيمبلي آهي ۽ انهن جا پنهنجا ليڊر آهن جن جي ڪئناڊا ۾ وڏي اهميت آهي. نه رڳو اهو بلڪه ريڊانڊينز يا فرسٽ نيشنز کي ڪئناڊا جي ٻين شهرين جي ڀيٽ ۾ تمام گهڻيون مرعاتون پڻ مليل آهن. ڇالاءِ جو اهي ئي اتان جا اصل مالڪ آهن.

چوڻ جو مقصد هي ته ڪئناڊا ۾ نه رڳو ٻيون قومون بلڪه ديسي به تمام گهڻا آهن. ڪجهه ديسي اهڙا به آهن جيڪي هروڀرو انگريز ٿيڻ جي چڪر ۾ انگريزي،  انگريزن جي لهجي ۾ ڳالهائڻ جي ڪوشش ڪندا آهن ته، ”ڪانگ هليو هنس جي چال ته هنس جي چال ته هلي نه سگهيو، ماگهين پنهنجي چال به  وساري ويٺو  ۽ ٽپا ڏئي هلڻ لڳو“، وانگر اهي ديسي به مونکي تڏهن  ڏاڍا عجيب لڳندا آهن جڏهن وات چٻو ڪري انگريزي لهجي ۾ ڳالهائڻ جي ناڪام ڪوشش ڪندا آهن. ڪافي ديسي اهڙا به آهن، جيڪي ڪئناڊا ۾ ڄاوا نپنا آهن يا ننڍي هوندي کان ئي اچي ويا هئا، انهن جو رنگ برائون هئڻ سبب اهي بظاهر ڏسڻ ۾ ته ديسي  نظر اچن ٿا، پر اصل اهي پنهنجي لهجي، انداز ۽ ادائن  ۾ بلڪل انگريزن وانگر نيچرل لڳن ٿا. ڪئناڊا ۾ رهندي مون جڏيءَ کي به انگريزي ڳالهائڻي پوي ٿي، پر انگريزي ڳالهائيندي مون ڪڏهن وات ٽيڏو ڪري انگريزن واري لهجي ۾ ڳالهائڻ جي ڪوشش نه ڪئي آهي ۽ نه ئي مون پنهنجي انگريزي کي بهتر ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي آهي، بهتري مان مراد انگريزي لهجو آهي. ”جهڙو حال حبيبن تهڙو پيش پريان“ وانگر ڇڪي رکندي آهيان. شاباس هجي انگريزن کي جو اهي منهنجي ۽ فياض جي انگريزي کي سمجهي وڃن ٿا جي نه سمجهن ته به انهن تي ميار ڪا نه ڏينديس.

اسان وٽ ڪير انگريزي ڳالهائيندو ته اسان جي غلط انگريزي تي ٻيا ائين کلندا آهن ڄڻڪ انگريزي انهن جي پنهنجي مادري زبان هجي. پر ان جي ڀيٽ ۾ انگريزن ۾ ايڏي ته تميز آهي جو ڪير  ڪيتري به غلط انگريزي ڳالهائي هڪ ته اهي سامهون واري تي کلي ۽ ان جو مذاق اڏائي ان جي بيعزتي بلڪل به نٿا ڪن بلڪه پورو ڌيان ڏئي ٻڌڻ جي ڪوشش ڪندا آهن ته اڳلو چوڻ ڇا ٿو چاهي. شايد اهو ئي سبب آهي جو انگريزي سڄي دنيا ۾ وڌي ويجهي رهي آهي. پر ان جي ڀيٽ ۾ اسين ٻئي جي ٿوري غلطيءَ تي ان جون چٿرون اڏائڻ لڳون ٿا. مان اڄ به سوچيندي سنڌي ۾ آهيان ۽ پوءِ ان کي انگريزي ۾ ٽرانسليٽ ڪري ڳالهائيندي آهيان. جڏهن مان ڪئناڊا ويس پئي ته منهنجي وڏي ڀيڻ جيڪا آمريڪا ۾ وڏو عرصو رهي چڪي آهي تنهن چيو ته انگريزي ڳالهائڻ هتي اسان وٽ وڏو مسئلو آهي جو هر ڪو کلي ٿو ۽ غلطي تي ٽوڪون ڪري ٿو،  اتي انگريزي ڪو وڏو مسئلو ناهي. ڪئناڊا وڃي مونکي اندازو ٿيو ته ضروري ناهي ته غلط انگريزي سبب توهان پنهنجو پاڻ کي ڏوهه ڏيو، نيٺ انگريزي اسان جي مادري زبان ڪو نه آهي جو هر جملو بلڪل صحيح ڳالهايون. ڪڏهن ڪڏهن ٻين کي به موقعو ڏيون ته اهي به اسان جي انگريزي پاڻ ئي صحيح ڪري سمجهڻ جي ڪوشش ڪن. پر ان جو مطلب اهو ڪونهي ته اسين رڳو ڏوهه ٻين کي ڏيندا وڃون  ۽ پنهنجي غلطين جو جائزو ئي نه وٺون. ڪئناڊا جتي پاڪ، صاف جنت جهڙو ملڪ آهي، اتي ساڳي وقت اهو ڏاڍو ڏکيو ملڪ پڻ آهي. اتي هر ڪم ڏاڍي حساب ڪتاب، سليقي ۽ هنر مندي سان ڪرڻو پوي ٿو ۽ ڪاميابي لاءِ به ڏينهن رات محنتون ڪرڻيون پون ٿيون ۽ غلطيون ڪرڻ تي ڀوڳڻو به پوي ٿو.

اتي هر ڪم جو هڪ اسٽينڊرڊ (معيار) آهي ۽  اهو ڪم ڪرڻ جي لاءِ لائسنس وٺڻو پوي ٿو. لائسنس وٺڻ لاءِ وري ان فيلڊ جون شرطون پوريون ڪرڻيون پون ٿيون. يعني بيڪ گرائونڊ ڇا آهي، لاڳاپيل تعليم، تجربو وغيره پيش ڪرڻ کانپوءِ وڃي مَس ان ڪم لاءِ  لائسنس ملي ٿو ۽ باقاعدي اليڪٽرانڪ ڪيش رجسٽر  مينٽين ڪرڻو پوي ٿو ۽ باقاعدي اڪائونٽس جو حساب ڪتاب رکندي ٿيل ڪمائي مان حڪومت کي ٽيڪس ڏيڻو پوي ٿو ۽ ان سلسلي ۾ هيٺ مٿاهين ٿيڻ تي لائسنس رد به ٿي سگهي ٿو. پر ان جي ڀيٽ ۾هتي اسان وٽ ڪو به ڪم شروع ڪرڻ ۾ ڪو گهڻو  مسئلو ناهي. گهر جي ٻاهران دڪيءَ تي به دوڪان کولي سگهجي ٿو ۽ سڄي جا سڄي ڪمائي بنا ٽيڪس ڏيڻ جي پنهنجي آهي. جيڪڏهن مٿي جاءِ آهي ته هيٺ ڪمري کي دوڪان ڪري هلائي  سگهجي ٿو. اڳيان روڊ تي يا ٻي ڪنهن جڳهه تي گاڏو، ريڙهو يا ٺيلهو هڻي ڪاروبار شروع ڪري سگهجي ٿو، کوکي تي اخبارون ۽ ٻيا رسالا رکي وڪڻي سگهجن ٿا، پان ٻيڙي جي مانڊڻي يا ٻيو ڪو ننڍو وڏو بزنس بنا ڪنهن لائسنس جي آساني ۽ سولائي سان کولي ڪمائي سگهجي ٿو. گهر ۾ مايون ويٺي ڪپڙو يا ٻيون زنانيون شيون وڪڻي ڪمائي سگهن ٿيون ۽ ڪير به کانئن ٽيڪس وٺڻ ڪو نه پيو اچي. پر ڳالهه آهي ايمان جي ۽ سوچ جي. اسان جي نوجوانن شايد سوچي ورتو آهي ته ڪرڻي آهي ته سرڪاري نوڪري ڪرڻي آهي يا ڪجهه به ڪرڻو ناهي. جڏهن ته حقيقت اها ته سرڪاري نوڪري جي ڀيٽ ۾ فائدو ڌنڌي ۽ واپار ۾ وڌيڪ آهي. نبي ڪريم صلعم جي حديث مبارڪ آهي ته ڏهن مان نوَ برڪتون ڌنڌي ۽ واپار ۾ آهن ۽ هڪ برڪت نوڪريءَ ۾ آهي. سرڪاري نوڪريءَ ۾ رڳو غلامي آهي.نوڪري وٺڻ لاءَ به رشوت ڏڻي پوي ٿي، ٽرانسفر جي لاءِ به رشوت ڏيڻي پوي ٿي ته پگهار وٺڻ لاءِ به رشوت ڏيڻي پوي ٿي، ان کانسواءِ  ماڻهو سڄو هفتو صبح کان وٺي شام تائين پابندي ۾ رهي ٿو. پر ان جي ڀيٽ ۾ پنهنجي ڌنڌي واپار ۾ ماڻهو پنهنجو باس پاڻ ئي ٿئي  ٿو ۽ ڪنهن جي غلامي به نٿي ڪرڻي پوي. پر پوءِ به الائي ڇو اسان جا نوجوان سالن جا سال سرڪاري نوڪري جو انتظار  ڪندي، پنهنجو وقت برباد ڪندا رهن ٿا، پر ڪجهه ڪرڻ لاءِ تيار نٿا ٿين. اسان جا نوجوان پنهنجي مدد پاڻ تحت ڪو به ننڍو ڪم، ڌنڌو يا واپار شروع ڪري نه رڳو پنهنجي زندگي بهتر ڪري سگهن ٿا بلڪه مائٽن جي به مدد ڪري سگهن ٿا.

پنهنجي ديس جي موسم ٺيڪ آهي. ائين ڪونهي، جيئن ڪئناڊا ۾ موسم آهي جو انسان گهر کان ٻاهر ئي نه نڪري سگهي. اسان وٽ سج ٻارهوئي چمڪندو رهي ٿو. گرمي آهي ته پاڻ سٺو آهي. اهڙي موسم ۾ ته برف ۽ آئس ڪريم وڪڻي سٺو ڪمائي سگهجي ٿو. سياري ۾ کاڄا وڪڻي ڪمائي سگهجي ٿو. بيروزگاريءَ جو اجايو روئڻو روئڻ ۽ سڄو وقت ائين سوڳوار ٿي ويهڻ مان نيٺ ڇا ورندو. محنت ۾ ئي عظمت آهي. ڪو به ڪم وڏو، ننڍو يا نيچ نٿو ٿئي. اها سڄي سوچ جي ڳالهه آهي، نه ته سچائي سان ڪو به ڪم ڪرڻ ۾ ڪا به بيعزتي جي ڳالهه ناهي. اسان کي پنهنجي ذهنن مان پولوشن يا گدلاڻ کي ڪڍڻي پوندي. عزت ۽ بيعزتي جا صحيح يا غلط معيار اسان جا پنهنجا ئي ٺاهيل آهن. باقي اڳتي وڌڻ لاءِ ۽ ترقي ڪرڻ لاءِ ته ڏاڪي به ڏاڪي ئي وڌڻو پوي ٿو. ڪنهن به ڪم ۾ شارٽ ڪٽ فائدي کان وڌيڪ نقصان آهي. شارٽ ڪٽ اصل ۾ ذهني ۽ فڪري سڃ جو نالو آهي، جيڪا پڻ هڪ قسم جي ڪرپشن آهي. جيڪي ماڻهو سمجهن ٿا هتي اسان جي ديس ۾ ڪو به موقعو ناهي ۽ جيڪڏهن ڪئناڊا پهچي وڃون ته سڀ مسئلا حل ٿي ويندا ته پوءِ هروڀرو ائين به ڪو نه آهي. ڪئناڊا ويهاري ڪا نه ٿي کارائي. اتي پاڻ هتان کان وڌيڪ محنت ڪرڻي پوي ٿي، ۽ پراڊڪشن ڏيڻي پوي ٿي. جڏهن ته سچائي ۽ انصاف سان محنت جي ضرورت هتي اسان جي وطن ۾ آهي ته جيئن پنهنجو ديس ترقي ڪري سگهي. آخر ۾ آئون اهو ئي چونديس ته اسان جا نوجوان به همٿ ڪري ٿوري محنت ڪن ته اڳيان مولا مددگار بڻجي سندن ڪيل محنت جي هر پل کي خوشين سان ڀري ڇڏيندو.

Courtesy: Sindhi Daily Ibrat, Tuesday, May 11, 2010