يتيم
يتيم
ارمغان فياض
اسان ۾ اڪثر ٻار جو نالو رکڻ کان پهرين اهو ويچار ضرور ڪيو ويندو آهي ته نالي جي معنيٰ سٺي هجي. ڇو جو ماڻهن جي خيال ۾ نالي جو اثر شخصيت تي پوي ٿو. مان حليم بروهي (بابا) جي ٽئين نياڻي آهيان ۽ منهنجو اهو نالو حليم (بابا) رکيو هو. “ارمغان” جو مطلب آهي. خدا طرفان “گفٽ” يا “تحفو”. مونکي خبر ناهي ته مان ڪهڙي حساب سان حليم (بابا) لاءِ “تحفو” هيس. ڇو جو اسان جي معاشري ۾ پُٽَ يا ڇوڪر جي ڄمڻ تي خوشي ملهائي وڃي ٿي نه ڪي ڌيءَ جي ڄمڻ تي ۽ مان ڪا پهرين يا ٻي نه بلڪه ٽئين ڌيءَ هئس. پر حليم (بابا) ڪو روايتي بروهي ٻروچ ڪو نه هو جو پُٽ نه ڄمڻ تي آنڌمانڌ ٿيس ها. حليم (بابا) لاءِ پُٽ ۽ ڌيءَ جو فرق ڪا گهڻي اهميت نه رکندو هو. اهو ئي سبب هو جو مان، ٽئين ڌيءَ پيدا ٿيڻ تي به حليم (بابا) لاءِ “تحفو” ئي هئس. ساڳي نموني جڏهن حليم (بابا) ڄائو هوندو ته سندس والدين هن جو نالو “حليم” رکيو هو يعني “سافٽ اسپوڪن” يا نرم سڀاءُ وارو انسان. پر حليم بروهيءَ (بابا) جي طبعيت وري بظاهر سندس نالي جي معنيٰ جي ابتڙ هئي. حليم (بابا) جي طبعيت تند، تيز، بي چين ۽ چيڙاڪ هئي. ڪنهن به غلط ڳالهه تي بابا جو پارو هڪدم مٿي چڙهي ويندو هو ۽ ان ڳالهه جي ڪڏهن به پرواهه نه ڪيائين ته سندس اسٽريٽ فارورڊ جواب جي نتيجي ۾ ٻيا ڪيئن ٿا ري ايڪشن ڏيکارين. ائين ڪو نه هو ته حليم (بابا) ڪو سنگدل انسان هو. بابا جي سڄي تيزي رڳو “زبان” ۾ هئي، باقي اندر ۾ حليم (بابا) ڏاڍو نرم دل انسان هو. حليم (بابا) کي جڏهن به لڳو ٿي ته اهو فلاڻي ڳالهه ۾ غلط آهي ته يڪدم ان غلطيءَ جي تلافي ڪرڻ جي ڪوشش ڪندو هو.
ڏسو ڪنڪر نه هڻو،
ايندو نه وري هي وڻجارو،
ڪجهه ڏات ڏسو، پوءِ بات ڪيو،
هي شور اجايو آ پيارا.
ممي (حليم بروهي جي زال پروفيسر ميڊم نسيم) تمام گهٽ ئي حليم (بابا) جي ساراهه ڪندي هئي. ان حوالي سان هڪ واقعو ياد اچي رهيو آهي. جڏهن اسان ڄامشوري واري گهر ۾ رهندا هئاسين ته اسان وٽ ڪم واري ماسي ايندي هئي. هڪ ڏينهن، ان ماسيءَ مميءَ (پروفيسر ميڊم نسيم) کي چيو ته حليم صاحب کي چئو ته منهنجي جنهن پُٽَ کي عارضي نوڪري تي لڳرايو آهي ان کي پڪو ڪرائي ڏئي ۽ اها ساڳي ڳالهه ماسي پاڻ به حليم (بابا) کي چئي چڪي هئي. مميءَ کيس وراڻيو هو ته “رڳو “زبان” ڪڍي ڇڏيو ته پوءِ منهنجو مڙس ڏاڍو سٺو آهي. هن کي هڪ دفعو چوڻ گنجَ آهي. سندس هٿ ۾ هوندو ته تنهنجي پُٽَ کي ضرور پڪو ڪرائي ڇڏيندو. پر جيڪڏهن سندس گهڻو مٿو کاڌئي ته پوءِ ٿي سگهي ٿو ته چڙي پوي.” تنهن تي ڀرسان ويٺل منهنجي ڀيڻويئي چيو ته “زبان” کانسواءِ حليم ۾ ٻيو رکيو ڇا آهي. جيڪڏهن خدا کي حليم جي زبان مائنس ڪري پيدا ڪرڻو هجي ها ته پوءِ اهو حليم کي انسان بدرآن فرشتو ڪري نه پيدا ڪري ها. تنهن تي سڀئي زور سان کليا هئاسين ۽ مون سوچيو هو ته بابا جي “تعريف” ڪهڙي نه منفرد انداز ۾ ٿي رهي آهي.
ڳالهه پئي ڪيم ته حليم (بابا) تي سندس نالي جو اثر سندس ظاهري شخصيت کان وڌيڪ سندس دل تي هيو. پر دل کي ڪير ٿو ڏسي، هر ڪو ظاهر کي ڏسي ٿو. بابا جا مخالف ڀلي بابا لاءِ ڇا به چوندا رهيا هجن. پر حليم (بابا)منهنجو سچو دوست هو. “يتيم” جو لفظ اڳم به هزارين دفعا ٻڌل هو ۽ ان جي مطلب جي خبر هئي. پر مونکي هاڻي سچ پچ خبر پئي آهي ته لفظ “يتيم” جي اصل معنيٰ ڇا آهي
Courtesy: Sindhi Daily Ibrat, Wednesday, August 04, 2010
Haleem Brohi : A misfit person finally fits
A misfit person finally fits
ارمغان فياض
دنيا ۾ گهڻو ڪري ٽن طريقن جا ماڻهو ٿين ٿا. هڪڙا هوندا آهن ”يس باس“، ٻيا هوندا آهن ”نو سر“ ۽ ٽيان هوندا آهن ”هڪ چپ سئو سک“. منهنجو بابا (حليم بروهي) ٻي ٽائپ سان واسطو رکندو هو. يعني ”انڪاري“ انسان هو. غلط کي غلط چوڻ غلط ڪونهي. پر غلط کي غلط چوڻ جي غلطيءَ حليم (بابا) جي سڄي زندگي وڃائي ڇڏي. غلط کي غلط ۽ چور کي چور، اهو ئي چئي سگهي ٿو جيڪو ”باضمير“ هجي. اهڙي شخص کي اسان جي معاشري جي معيار موجب ”چريو“ به چئي سگهجي ٿو.
هيءُ معاشرو جتي صحيح کي غلط ۽ غلط کي صحيح چوڻ جو رواج آهي، ان ۾ غلط کي غلط چوڻ واري جو پيدا ٿيڻ ئي غلط هو. بلڪه آئون ته چونديس ته سڄو ڏوهه ئي حليم (بابا) جو هو جو اهو نيٺ هن دنيا ۾ پيدا ئي ڇو ٿيو هو. پر ظاهر آهي ته پيدا ٿيڻ انسان جي پنهنجي وس ناهي هوندو. تنهنڪري هن (بابا) کي به نيٺ هيءَ زندگي هن گدلاڻ ڀريئي ماحول ۾ گذارڻي پئي.
ڳڀو پاڻي ڍڪ ۾ ٻوڙي جي کائين،
پنهنجي اوچي ڳاٽ کي مُور نه جهڪائين،
ته تنهنجي او سائين ڏات ڏهوڻي ٿي پوي.
حليم (بابا) مٿئين شعر جهڙو انسان هو. تنهنڪري هن جيئن زندگي گذاري، ان مان ظاهر هو ته هو هن معاشري ۾ ”ايلين“ (اوپرو) هو يا ائين کڻي چوان ته هو هتي ٻئي سياري جي مخلوق هو. جيڪو ماڻهن سان ته پيار ڪندو هو پر ساڳي وقت انهن جي ڊبل اسٽينڊرز يا ٻِچاپڙائي کي برداشت نه ڪندو هو. تنهنڪري اڪثر اهو ماڻهن سان رشتا ۽ لاڳاپا ڦٽائي ويهندو هو ۽ نتيجي ۾ کيس زماني جي عجيب غريب کٽراڳن کي منهن ڏيڻو پوندو هو. درٻاري طبعيت هن هئڻ سبب حليم (بابا) کي سڄي زماني ڪنڊائتو ٿي رهڻ تي مجبور ڪيو هو. ويڪائو مال کي ته لٺ چٺ ڏيکاري ڪم ڪڍڻ سولو آهي. پر حليم (بابا) اهڙو نه هئڻ سبب جڏهن کيس ڪا ڳالهه غلط لڳندي هئي ته پوءِ غلط کي غلط چوڻ کان نه ڪيٻائيندو هو ۽ ڪنهن تي به ٽيڪاٽپڻي ۽ ڇوهه ڇنڊ ڪرڻ مهل اهو نه ڏسندو هو ته اهو سندس باس آهي، ڪو وزير باتدبير آهي، وڏو ماڻهو آهي، دوست آهي، زال آهي يا ٻار آهن. ان ڪري اڪثر ممي (حليم جي زال ميڊم نسيم) هن (بابا) کي چوندي هئي ته ”تنهنجا ڪنهن سان به سٺا واسطا ڪونهن ۽ تنهنجي مرڻ تي ڪير به نه ايندو.“ پر حليم (بابا) جي لاڏاڻي تي ماڻهن جي اکين مان ڳوڙهن جا درياءَ وهي پوڻ ۽ سنڌ ۾ ڏک جي لهر ڏسي لڳي ٿو ته حليم (بابا) سان محبت ڪرڻ وارن انسانن جي به کوٽ نه هئي.
مان انهن خوشنصيبن مان آهيان، جنهن حليم (بابا) جا تمام گهڻا ڌڙڪا کاڌا آهن. حليم (بابا) جي ڇڙٻ ايڏي ته تيز هوندي هئي جو آئون رڻ واهي ٿي حليم (بابا) جي اڳيان غائب ٿي ويندي هئس ۽ بابا کان رُسڻ کانپوءِ هر ڀيري سوچيندي هئس ته وري حليم (بابا) کي منهن نه ڏيکارينديس.پر بابا وري اهڙو هوندو هو جو دڙڪا ڏيڻ کانپوءِ کيس ڏک به گهڻو ٿيندو، تنهنڪري وري معافي وٺي پرچائي وٺندو هو. اهو ئي سبب آهي جو مان سڄي حياتي حليم (بابا) جا دڙڪا به کائيندي رهيس، پر بابا وٽ وڃڻ کان پاڻ کي روڪي نه سگهيس ۽ نه ئي ٽن ڏينهن کان مٿي منهنجي بابا سان ڪاوڙ هلي سگهندي هئي. ڪڏهن مان، ته ڪڏهن بابا مونکي فون ڪندو رهندو هو.
لاڏاڻي کان لڳ ڀڳ چار ڏينهن پهرين به بابا مونکي ڪئناڊا ۾ فون ڪئي ۽ نه رڳو مون سان پر منهنجي نياڻي سان به ڪچهري ڪئي. حليم (بابا) جي صحت هيٺ مٿي ٿيندي رهندي هئي پر مون اهو سوچيو ۽ تصور به نه ڪيو هو ته بابا ائين اوچتو گذاري ويندو. مان پنهنجي ذات ۾ ايڏي ته تڇ آهيان جو ٻئي ڪنهن جي والده يا والد گذاري ويندو هو ته کين چوندي هيس ته قدرت آڏو هر ڪو مجبور آهي، الله جي شئي هئي، الله سائين پاڻ وٽ گهرائي ورتي، ان ڪري صبر ڪيو. پر پنهنجي لاءِ وري اهو سوچيندي هئس ته منهنجو بابا ورهين جا ورهيه ۽ صدين جون صديون ائين ئي جيئندو رهندو، جيئن آئون چاهيان ٿي. بابا اسان لاءِ الله سائين جي گفٽ هو ته پوءِ ڪنهن کي گفٽ ڏئي وري واپس ٿورئي وٺبي آهي. پر هاڻي وسڪارن جي منڌ ۾ جڏهن برساتون برسن پيون، مينهن جا ڇڇڪا آهن ۽ سنڌوءَ جي سونهن جا وهڪرا ڪنارن سان لڳو لڳ وهن پيا، تڏهن آئون ٿڪل شام جو پنهنجي اندر ۾ گهڙي آيل رڃ ۽ سڃ تي ويٺي روئان ۽ ويٺي نير وهايان.
بابا جي لاڏاڻي کان چار ڏينهن پهرين ٿيل ملاقات مهل مون ائين سوچيو به نه هو ته بابا ائين مون کان موڪلائي ويندو. مونکي ڪير جڏهن به ٻڌائيندو هو ته هاڻي بابا جي صحت اڳي کان وڌيڪ خراب ٿي رهي ته آئون ڪئناڊا کان پنڌَ ڪري حليم (بابا) سان ملڻ لاءِ پهچي ويندي هئس. ائين آئون ٽن سالن ۾ ٽي دفعا حليم (بابا) سان ملڻ لاءِ ايندي رهيس. هاڻي به دل اُٿَلون پئي کائي ۽ دل چئي ٿي ته ڦٿڪندڙ لهرن تي اُڏامي هتي پهچي وڃان، پر ڇا ڪيان جو پري ٿي پئي آهيان.ڪراچي کان حيدرآباد تائين جو فاصلو ڪونهي جو ڪلاڪ ۾ پهچي وڃان. هڪ ملڪ کان ٻئي ملڪ اچڻ جا مرحلا (عذاب) ايترا آهن جو انساني المين جو آسون نڪري وڃن ٿيون. پاسپورٽ کي Renew ڪرايو، ويزا وٺو، جهاز جي بڪنڪنگ ڪرايو، نوڪريءَ تان موڪل وٺو وغيره. مٿان وري قدرت هن ملڪ کي ايترو ته سڀاڳو ڪيو آهي جو ڪئناڊا، آمريڪا ۽ اولهه جي ملڪن جو ڪو به جهاز سڌو هن ملڪ ڏانهن نٿو اچي، سواءِ هڪڙي پي آءِ اي جي جهاز جي.مٿان عيد هئڻ سبب اهو به بُڪ لڳو پيو آهي. پر وري سوچيان ٿي ته اهي سڀ مرحلا (اذيتون) ڀوڳي هتي حيدرآباد پهچنديس ته به ڪهڙو فائدو.بابا ته هوندو ڪو نه. پوءِ تڪڙ ۾ حيدرآباد اچڻ جو ڪهڙو فائدو. حليم (بابا) کانسواءِ ته حيدرآباد هيڪاري ڀوائتي لڳندي.
مون اڪثر حياتي حليم (بابا) سان گذاري آهي. دماغ ۾ هزارين ۽ لکين نه پر ڪروڙين يادون آهن، مسئلو اهو آهي ته جنهن ماڻهو کي جيترو وڌيڪ سڃاڻبو آهي ۽ جيترو وڌيڪ ويجهو هجبو آهي، ته ان جي باري ۾ اوترو ئي گهٽ لکي سگهبو آهي. پر ايترو ضرور چونديس ته حليم (بابا) سنڌ جو ضمير ۽ فخر هو. هن جو مطلب اهو ڪونهي ته حليم جي پڄاڻان سنڌ بي ضميرن جي ٿي وئي آهي، پر منهنجو مطلب رڳو هي آهي ته ”حليم“ سنڌ جو سچو ضمير هو.
Courtesy: Sindhi daily Ibrat, Sunday, August 01, 2010
Comments